Người ba lần chỉ huy duyệt binh lịch sử

Kỳ 1: Những năm tháng đầu tham gia cách mạng

Trong cuộc đời làm báo, tôi được “tháp tùng” khá nhiều vị tướng đi công tác. Một trong những vị tướng gây ấn tượng mạnh với tôi là Thượng tướng Đàm Quang Trung - cựu Bí thư Đảng ủy, Tư lệnh Quân khu I, cựu Phó chủ tịch Hội đồng nhà nước.

Với tôi, ấn tượng đầu tiên là ông có ngoại hình rất “tướng”, cao lớn, đầu húi cua, da dẻ hồng hào, mắt sáng rực. Đặc biệt là tri thức, ông bảo khi đi làm cách mạng, ông mới chỉ học xong sơ học yếu lược (tương đương lớp 3). Sau đó có học vài lớp, kể cả sang Liên Xô, song vẫn là kiểu “học lấy được”, chủ yếu là tự học. Quả thật, vào những năm 70, 80 của thế kỷ trước, tôi thấy ông uyên bác đến đáng kinh ngạc. Cuối năm 1979, cánh làm báo chúng tôi vẫn soạn bài trên máy chữ Optima đã là sang lắm, lên phòng ông đã thấy một dàn máy vi tính dưới sự thao tác của một trung úy kỹ sư tin học ông kéo từ TP. Hồ Chí Minh ra.

Theo sử liệu, ông tên là Đàm Ngọc Lưu, dân tộc Tày, sinh ngày 12-9-1921 tại bản Nà Nghiềng, xã Sóc Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Ông là con trai út trong gia đình có 7 anh chị em. Ông có hai người anh tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1932 đó là Đàm Văn Lý (bí danh Quý Quân, sinh năm 1915) - người được đặt tên cho một xã ở huyện Hà Quảng, Cao Bằng, cũng chính là người tù chính trị vượt ngục Sơn La bị giặc Pháp chặt đầu bêu ở cổng nhà tù để thị uy.

Người anh thứ hai là Đàm Ngọc Lân (Đàm Minh Viễn, bí danh Đức Thanh, sinh năm 1918). Năm 1946, ông là Phó tư lệnh Bộ đội Nam tiến, ông đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đàm Quang Trung bắt đầu hoạt động cách mạng năm 1937 và gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương tháng 2-1939. Tháng 5 -1940, ông bị chính quyền thực dân Pháp bắt giam rồi quản thúc tại địa phương.

Tháng 3-1941, ông được các đồng chí tổ chức bí mật giải thoát khỏi sự quản thúc và vượt biên sang Tĩnh Tây (Trung Quốc) hoạt động. Tại đây, ông làm công tác phục vụ tại cơ quan lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương ở hải ngoại, sau đó ông được Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc cử đi học Trường quân sự Hoàng Phố cùng các đồng chí Hoàng Văn Thái, Vũ Lập, Hoàng Minh Thảo, Nam Long... Nhiều người trong số họ trở thành những tướng lĩnh lừng danh của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Đích thân Bác Hồ đã căn dặn ông: “Chú Quang Trung phải học tập sử dụng thành thạo tất cả các loại vũ khí hiện có của cả đối phương nữa... sẽ đến lúc mình phải sử dụng tới”.

Tháng 7-1944, Đàm Ngọc Lưu về nước với bí danh Đàm Quang Trung, ông được giao nhiệm vụ tổ chức huấn luyện và chỉ huy một đội du kích ở vùng biên giới Cao Bằng. Tháng 12-1944, sau 2 trận Phai Khắt, Nà Ngần, ông đưa đơn vị du kích của mình sáp nhập vào Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân do ông Võ Nguyên Giáp thành lập ngày 22-12-1944 tại khu rừng Trần Hưng Đạo, Nguyên Bình.

Sau hai trận Phai Khắt và Nà Ngần, ông và một số người được bổ sung về đội như Nam Long, Quốc Chủng, Mai Trung Lâm... Ông được phân công làm Trung đội trưởng. Ông kể với chúng tôi về trận thứ 3 đánh đồn Đồng Mu, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, đêm 4-2-1945. Buổi tối, bộ đội mình tập kích thì buổi chiều bọn thổ phỉ đến dọa lính đồn và đòi nộp lương thực, thế là cả đồn Tây báo động và đã phòng bị sẵn. Ông là người đi trước nói tiếng địa phương, giả vờ xin lửa tên lính gác vòng ngoài, khi tên lính đang loay hoay bật lửa đã bị ông đánh gục.

Thấy động, địch bắn rát, ta không thể đánh chiếm đồn, vì địch đã chiếm các vị trí có lợi. Trong trận này chiến sĩ Hoàng Văn Nhủng (tức Xuân Trường) người cùng quê Sóc Hà với ông đã hy sinh. Đây là liệt sĩ đầu tiên của quân đội ta, tên của liệt sĩ đã được đặt cho một xã ở huyện Bảo Lạc. Trong trận này có một chuyện khá thú vị là sau mấy chục năm trở lại thăm quê hương gặp một người cháu họ xa, hỏi thăm mới biết người cháu cũng gần ngang tuổi chú chính là người lính bị ông đánh ngất ở đồn Đồng Mu khi ông giả vờ ngang qua xin lửa.

Là người luôn quyết đoán, năng nổ sau đó Đàm Quang Trung được cử làm chỉ huy Đội vệ binh bảo vệ T.Ư Đảng và Lãnh tụ Hồ Chí Minh ở Tân Trào (Tuyên Quang). Ngày 29-7-1945, quân đồng minh cử một toán nhân viên OSS trong đội “Con Nai” của Hoa kỳ, do Thiếu tá Allison Thomas chỉ huy, đã nhảy dù xuống xã Kim Lung, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang để liên lạc và phối hợp với Việt Minh đánh Nhật. Đàm Quang Trung được chỉ định làm Đại đội trưởng đại đội hỗn hợp Việt - Mỹ, Thiếu tá Thomas làm Tham mưu trưởng, với nhiệm vụ xây dựng cơ sở và lựa chọn những chiến sĩ Việt Minh để huấn luyện cách sử dụng vũ khí Mỹ cho cuộc chiến tranh du kích chống Nhật.

Ngày 18-8-1945, ông chỉ huy một cánh quân Việt Nam Giải phóng quân, cùng với các cố vấn OSS (không có Thiếu tá Thomas), tiến về Thái Nguyên, tạo áp lực hỗ trợ Việt Minh giành chính quyền. Ngày 20-8-1945, dưới sự chỉ huy của Chi đội trưởng Đàm Quang Trung, Giải phóng quân đã tiến công vào thị xã Thái Nguyên, một vị trí quân sự quan trọng của địch. Với tinh thần chiến đấu dũng cảm và sự phối hợp nhịp nhàng, quân ta đã nhanh chóng làm chủ tình hình, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám trên cả nước.

(Còn nữa)