Mỹ đối mặt với nguy cơ cạn kiệt kho vũ khí

Ngừng không kích Iran vì hết tên lửa?

Cuối tháng trước, tờ Le Figaro của Pháp đã làm dư luận bùng nổ khi nghi ngờ động cơ thực của việc Tổng thống Donald Trump tạm ngừng không kích Iran dưới lý do là để “tạo cơ hội cho ngoại giao”. Theo Le Figaro, không biết có phải Nhà Trắng thực sự muốn mở đường cho một giải pháp ngoại giao, hay là Lầu Năm Góc đang đối mặt với nguy cơ cạn kiệt kho tên lửa phòng không.

Ngay trong nội bộ chính quyền Mỹ cũng xuất hiện những tín hiệu trái chiều. Nếu trước đây, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth phủ nhận việc kho vũ khí bị thu hẹp, thì gần đây ông đã đề nghị Quốc hội bổ sung hàng chục tỷ USD nhằm khắc phục các “thiếu hụt nghiêm trọng” về trang thiết bị quân sự.

Do quy mô kho dự trữ vũ khí được xếp vào diện tuyệt mật, rất khó xác định chính xác Mỹ còn bao nhiêu tên lửa. Tuy nhiên, số liệu của Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) cho thấy nhiều loại vũ khí chủ lực đã bị tiêu hao đáng kể và cần nhiều năm mới có thể bổ sung.

Trong chiến dịch tấn công Iran, Mỹ sử dụng hai nhóm vũ khí chủ lực gồm tên lửa tấn công tầm xa và hệ thống phòng không. Với tên lửa tấn công tầm xa, tiêu hao nhiều nhất là tên lửa hành trình Tomahawk, loại vũ khí có thể phóng từ tàu chiến hoặc tàu ngầm để tấn công các mục tiêu cách xa hơn 1.600 km. Đây là phương tiện chủ lực giúp Mỹ phá hủy các hầm chỉ huy và công trình quân sự kiên cố mà không cần đưa máy bay vào khu vực nguy hiểm.

Tốc độ tiêu hao tên lửa phòng không cũng rất cao. Trong một số trường hợp, quân đội Mỹ đã phóng tới 8 tên lửa Patriot để tiêu diệt một mục tiêu, hoặc sử dụng tên lửa SM-6 của hải quân trị giá khoảng 6 triệu USD/quả để bắn hạ một máy bay không người lái Shahed có giá chỉ khoảng 70.000 USD. Mức tiêu thụ này được đánh giá là khó duy trì lâu dài.

Hệ quả là cuộc chiến Iran đã khiến cho nhóm các tên lửa Patriot, tên lửa đánh chặn của hệ thống phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) và PrSM giảm 1/2 lượng tồn kho, nhóm JASSM, SM-2/3/6 và Tomahawk thì giảm khoảng 1/3 tồn kho so với trước đó. Trong khi đó, với tốc độ sản xuất hiện nay, kho dự trữ chỉ có thể trở lại mức trước chiến tranh vào khoảng năm 2031. Mỗi quả Tomahawk đời mới có giá khoảng 2,6 triệu USD.

Một nguyên nhân nữa dẫn đến tình trạng thiếu hụt trên là quân đội Mỹ sử dụng quá nhiều tên lửa Tomahawk và JASSM, nhưng lại ít sử dụng các loại đạn dược có giá rẻ hơn như bom dẫn đường JDAM. Về độ chính xác và sức công phá thì JDAM không hề thua kém Tomahawk hay JASSM, nhưng đòi hỏi chiến đấu cơ phải xâm nhập sâu hơn vào lãnh thổ đối phương vốn ẩn chứa nhiều nguy hiểm.

Trong bối cảnh đó, các cố vấn hàng đầu của ông Donald Trump đã bày tỏ sự hoài nghi về tính hiệu quả thực tế của một chiến dịch quân sự quy mô lớn. Nổi bật trong số đó là tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân. Ông này cảnh báo rằng một cuộc tấn công toàn diện nữa có nguy cơ làm cạn kiệt nguồn dự trữ tên lửa đánh chặn phòng không vốn đã thâm hụt nghiêm trọng sau 6 tháng xung đột.

Tất nhiên, điều đó không có nghĩa quân đội Mỹ “hết đạn”. Nhưng kho dự trữ các loại tên lửa phòng không chiến lược đang chịu sức ép lớn. Việc tiếp tục leo thang sẽ buộc Washington phải tiêu tốn thêm hàng tỷ USD để bổ sung kho dự trữ, đồng thời ảnh hưởng tới khả năng sẵn sàng chiến đấu ở các khu vực khác như châu Âu hay Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Không dễ rút ngắn chu kỳ sản xuất

Khi ông Donald Trump xuất hiện tại Hội nghị thượng đỉnh quốc phòng và đổi mới ở bang Pennsylvania hồi đầu tháng 7-2026, đứng cạnh ông là lãnh đạo nhiều tập đoàn quốc phòng hàng đầu của Mỹ. Thông điệp mà ông Donald Trump đưa ra rất rõ ràng: nước Mỹ cần sản xuất nhiều vũ khí hơn và phải sản xuất nhanh hơn.

Ông Donald Trump khẳng định Mỹ sở hữu những loại vũ khí có chất lượng tốt nhất thế giới, nhưng tốc độ sản xuất vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Chính quyền Mỹ coi việc mở rộng năng lực công nghiệp quốc phòng là một phần trong chiến lược vừa phục hồi ngành sản xuất, vừa củng cố “kho vũ khí của tự do” như cách Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth mô tả.

Mới đây, Lầu Năm Góc đã đề nghị Quốc hội Mỹ cấp 18,2 tỷ USD để bổ sung kho dự trữ các loại tên lửa đánh chặn và vũ khí chính xác. Khoản kinh phí trên nằm trong gói ngân sách khẩn cấp trị giá 67 tỷ USD cho năm tài chính hiện tại. Các tài liệu gửi tới các ủy ban quốc phòng của Thượng viện và Hạ viện Mỹ cho thấy đề xuất được đưa ra trong bối cảnh Washington lo ngại về mức độ hao hụt kho dự trữ vũ khí sau khi quân đội Mỹ tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran và đánh chặn các đợt tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các căn cứ của Mỹ ở Trung Đông.

Cụ thể, Lầu Năm Góc đề xuất chi 5,75 tỷ USD để mua thêm tên lửa THAAD, 5,57 tỷ USD để bổ sung tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3 (MSE) và 3,28 tỷ USD cho ba biến thể của dòng tên lửa Standard Missile của Hải quân. Ngoài ra, kế hoạch còn bao gồm việc mua thêm tên lửa hành trình Tomahawk, PrSM cùng 100 triệu USD để mua tên lửa không đối không (JATM) do Lockheed Martin phát triển, hiện chưa được đưa vào trang bị.

Tiến độ rất cấp thiết nhưng theo chuyên gia Mark Cancian thuộc CSIS, thời gian sản xuất một tên lửa hiện đại thường kéo dài từ một đến năm năm. Ngay cả khi được cấp thêm ngân sách ngay lập tức, các nhà máy quốc phòng cũng không thể rút ngắn đáng kể chu kỳ sản xuất. Những tên lửa bàn giao hiện nay thực chất là các đơn hàng đã được đặt từ năm 2023.

Thêm vào đó, theo phân tích của hai chuyên gia Mark Cancian và Chris H. Park, tình trạng cạn kiệt đạn dược của quân đội Mỹ hiện nay bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác, bao gồm cả nguyên nhân dài hạn, chứ không phải chỉ vì cuộc chiến Iran.

Sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khi không còn đối mặt với siêu cường như Liên Xô, Mỹ có xu hướng cắt giảm kho đạn dược dự trữ với mức dự phòng cho những cuộc xung đột có giới hạn ở tầm khu vực. Lầu Năm Góc đã thu nhỏ hoạt động của các nhà sản xuất vũ khí. Cụ thể, số lượng nhà thầu hàng không vũ trụ và quốc phòng chính đã giảm từ 51 xuống còn 5, các thành phần khác cũng giảm theo. Điều này khiến cho nền công nghiệp quốc phòng của Mỹ cũng giảm năng suất.

Bên cạnh đó, khi phân bổ ngân sách quốc phòng, quân đội Mỹ thường có xu hướng tập trung mua các nền tảng vũ khí như chiến đấu cơ, tàu chiến, xe tăng, xe bọc thép... nhiều hơn việc mua đạn dược. Các nền tảng vũ khí này có tuổi thọ lâu hơn, đồng thời thể hiện sức mạnh răn đe quân sự hơn so với đạn dược chủ yếu giữ trong kho và có thời gian sử dụng ngắn hơn.

Trước lo lắng của dư luận về quy mô sụt giảm nhanh của kho vũ khí dự trữ, ông Donald Trump đã bác bỏ nhận định này và tuyên bố Mỹ vẫn sở hữu lượng đạn dược “nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới”. Nhà Trắng thì khẳng định quân đội Mỹ vẫn có đủ đạn dược để thực hiện các mục tiêu quân sự và đang thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng tăng tốc sản xuất.