KỲ 3: Đánh thức “Đôi mắt thần” – Để ký ức lịch sử mãi trường tồn

"Đôi mắt thần" Mường Phăng: Từ đỉnh cao chiến sử đến nỗi niềm trăn trở hôm nay

(Tiếp theo và hết) 

KỲ 3: Đánh thức “Đôi mắt thần” – Để ký ức lịch sử mãi trường tồn

Trên đỉnh Pu Tó Cọ, những dấu tích của Đài quan sát Chiến dịch Điện Biên Phủ vẫn hiện hữu giữa đại ngàn Mường Phăng, dù đã chịu nhiều tác động của thời gian và thiên nhiên. Bảo tồn nơi từng được ví là “đôi mắt thần” của chiến dịch là gìn giữ một phần ký ức lịch sử cho hôm nay và mai sau.

Dấu tích đang phai mờ theo thời gian

Hơn 70 năm đã trôi qua, mưa nắng, cây rừng và thời gian khiến những dấu tích của Đài quan sát ngày càng khó nhận diện. Tuy nhiên, giá trị của Pu Tó Cọ không nằm ở số lượng dấu tích còn lại, mà ở vai trò của địa điểm này trong hệ thống quan sát, chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Từ vị trí trên cao giữa núi rừng, những người lính năm xưa từng thực hiện nhiệm vụ quan sát chiến trường trong điều kiện thiếu thốn, khắc nghiệt. Những gì còn lại hôm nay vì thế có ý nghĩa như những chứng cứ giúp nhận diện một phần lịch sử.

Nếu không được khảo sát và bảo vệ kịp thời, các dấu tích có nguy cơ tiếp tục mai một. Khi đó, không chỉ mất đi những dấu vết vật chất, mà việc nghiên cứu, nhận diện và kể lại câu chuyện lịch sử cũng sẽ khó khăn hơn.

Trước mắt, cần có khảo sát đầy đủ về hiện trạng di tích; xác định rõ vị trí, phạm vi và các dấu tích còn lại; đồng thời xác định, cắm mốc tọa độ GPS đối với khu vực 1 và khu vực 2. Một tấm bia giới thiệu được đặt ở vị trí phù hợp cũng sẽ giúp người dân, du khách nhận biết rõ hơn giá trị của địa điểm.

Những việc tưởng như đơn giản nhưng lại là bước đầu để di tích được “gọi đúng tên” và bảo vệ đúng cách.

Bảo tồn phải đi trước khai thác

Với Pu Tó Cọ, bảo tồn cần đặt trên nguyên tắc tôn trọng dấu tích gốc và cảnh quan tự nhiên. Vị trí lán trại, đường tuần tra, không gian quan sát… nếu còn dấu vết phải cần được ưu tiên gìn giữ.

Tôn tạo di tích không phải để xóa đi dấu vết của thời gian, mà để những dấu vết ấy có thể tồn tại lâu hơn.

Đặc biệt, bảo tồn Pu Tó Cọ không thể tách rời việc bảo vệ rừng Mường Phăng. Rừng không chỉ là cảnh quan bao quanh di tích, mà còn là một phần của không gian lịch sử. Địa hình, cây rừng và môi trường tự nhiên giúp chúng ta hôm nay hình dung phần nào điều kiện mà những người lính năm xưa từng sống và chiến đấu.

Vì vậy, giữ gìn hệ sinh thái rừng phòng hộ quanh đỉnh Pu Tó Cọ cần được thực hiện song song với bảo vệ di tích. Không thể giữ dấu tích lịch sử mà để không gian lịch sử bị tổn thương.

Đưa lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ

Bảo tồn chỉ thực sự có ý nghĩa khi di tích tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Với Pu Tó Cọ, cần nghiên cứu gắn bảo tồn với giáo dục lịch sử và du lịch trải nghiệm.

Từ Sở Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ ở Mường Phăng, có thể nghiên cứu hình thành tuyến trải nghiệm kết nối với đỉnh Pu Tó Cọ. Du khách không chỉ nghe kể về chiến dịch mà còn có thể trực tiếp đi qua địa hình, cảm nhận độ cao, độ dốc và khoảng cách giữa những địa điểm từng gắn với hoạt động quan sát, chỉ huy.

Hơn 70 năm đã trôi qua, chiến trường năm xưa đã lùi xa, nhưng những dấu tích ở Pu Tó Cọ vẫn là những “chứng nhân” của lịch sử.

Đánh thức “đôi mắt thần” hôm nay không phải là biến nơi đây thành một điểm đến ồn ào, mà là giữ lại những gì còn lại, xác định đúng giá trị, bảo vệ đúng cách và kể lại đúng câu chuyện.

Bởi giữ một dấu tích không chỉ là giữ lại một địa điểm. Đó còn là giữ một phần ký ức của Điện Biên Phủ, để thế hệ hôm nay hiểu hơn giá trị của độc lập, tự do và hòa bình và để ký ức ấy tiếp tục được trao truyền cho tương lai.