Tinh gọn tổ chức, nâng cao chất lượng hoạt động Hội Cựu chiến binh từ thực tiễn Bắc Trung Bộ

Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; đặc biệt là việc sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu xây dựng tổ chức Hội Cựu chiến binh vững mạnh càng trở nên cấp thiết. Thực tiễn triển khai Nghị quyết số 05 của Ban Chấp hành Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam tại Cụm thi đua số 4, gồm các tỉnh Bắc Trung Bộ: Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị và thành phố Huế, đã cho thấy những kết quả quan trọng, đồng thời đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, tháo gỡ để nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức cơ sở Hội trong tình hình mới.

Tạo chuyển biến về nhận thức và hành động

Những năm qua, tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo; bên cạnh những thuận lợi cơ bản, đất nước vẫn phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Đối với khu vực Bắc Trung Bộ, điều kiện khí hậu, thời tiết khắc nghiệt ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống Nhân dân; trình độ phát triển kinh tế - xã hội giữa các địa phương, vùng miền chưa đồng đều. Một bộ phận hội viên cựu chiến binh tuổi cao, sức yếu, mang thương tật do chiến tranh để lại, đời sống gia đình còn nhiều khó khăn. Những yếu tố đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của tổ chức Hội ở cơ sở.

Nhận thức rõ vị trí, vai trò và tầm quan trọng của việc xây dựng tổ chức cơ sở Hội vững mạnh, Hội Cựu chiến binh các tỉnh trong Cụm thi đua số 4 đã nghiêm túc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết số 05 của Ban Chấp hành Trung ương Hội và Hướng dẫn số 71 về tổ chức thực hiện Nghị quyết. Các tỉnh đã tổ chức hội nghị quán triệt, ban hành nghị quyết chuyên đề, xây dựng chương trình, kế hoạch thực hiện phù hợp với đặc điểm, tình hình của từng địa phương; đồng thời chỉ đạo 100% tổ chức Hội nghiên cứu, học tập, phổ biến các nội dung đến cán bộ, hội viên.

Công tác lãnh đạo, chỉ đạo được gắn với thực hiện Nghị quyết số 09 của Bộ Chính trị, Kết luận số 66 của Ban Bí thư, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Cựu chiến binh Việt Nam và các nghị quyết, chỉ thị có liên quan. Nội dung xây dựng tổ chức Hội vững mạnh được cụ thể hóa trong chương trình công tác, kế hoạch hằng năm và tiêu chí thi đua của các cấp Hội. Qua đó, việc triển khai Nghị quyết từng bước đi vào nền nếp, gắn với nhiệm vụ chính trị của địa phương và yêu cầu thực tiễn của công tác Hội.

Đáng chú ý, sau khi thực hiện chủ trương sáp nhập đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi mô hình tổ chức, Hội Cựu chiến binh các tỉnh đã chủ động tham mưu, phối hợp kiện toàn tổ chức, sắp xếp cán bộ, ổn định hoạt động của tổ chức Hội cấp cơ sở. Công tác tuyên truyền, định hướng tư tưởng được tăng cường, góp phần tạo sự đồng thuận trong cán bộ, hội viên đối với chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của Đảng và Nhà nước.

Việc 100% tổ chức Hội cấp huyện trước đây và tổ chức Hội cơ sở xây dựng kế hoạch, chương trình công tác cả nhiệm kỳ và hằng năm đã thể hiện tinh thần chủ động, nghiêm túc trong tổ chức thực hiện Nghị quyết. Đặc biệt, sau khi Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 196 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 09 của Bộ Chính trị và Kết luận số 66 của Ban Bí thư, Hội Cựu chiến binh 5 tỉnh, thành phố đã chủ động phối hợp tham mưu cấp ủy ban hành kế hoạch triển khai, kịp thời cụ thể hóa các nội dung phù hợp với tình hình mới.

Tinh gọn phải gắn với nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động

Trước ngày 1-7-2025, hệ thống tổ chức Hội Cựu chiến binh trong Cụm thi đua số 4 được tổ chức ở ba cấp, gồm cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã. Toàn Cụm có 6 tổ chức Hội cấp tỉnh, 102 tổ chức Hội cấp trên cơ sở và 1.908 tổ chức cơ sở Hội, với tổng số 567.734 hội viên. Đội ngũ cán bộ cơ sở gồm 1.908 Chủ tịch Hội và 10.657 chi hội trưởng, tạo thành mạng lưới hoạt động rộng khắp, gắn bó trực tiếp với hội viên và Nhân dân.

Cơ cấu hội viên phản ánh rõ truyền thống, quá trình chiến đấu, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của các thế hệ cựu chiến binh. Trong tổng số hội viên, có 4.789 hội viên tham gia kháng chiến chống Pháp; 180.740 hội viên tham gia kháng chiến chống Mỹ; 196.899 hội viên tham gia chiến tranh bảo vệ biên giới và làm nhiệm vụ quốc tế; 170.892 cựu quân nhân và 14.414 hội viên thuộc các đối tượng khác. Đây là nguồn lực chính trị, xã hội quan trọng, có kinh nghiệm thực tiễn, bản lĩnh, uy tín và tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng.

Từ ngày 1-7-2025, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy, hệ thống Hội Cựu chiến binh trong Cụm có sự thay đổi căn bản. Tổ chức Hội cấp huyện được giải thể; số tổ chức Hội cấp tỉnh còn 5, do sáp nhập Hội Cựu chiến binh tỉnh Quảng Bình và Hội Cựu chiến binh tỉnh Quảng Trị trước đây. Số tổ chức cơ sở Hội còn 503, giảm 1.405 tổ chức so với trước khi chuyển đổi mô hình. Tổng số hội viên đạt 571.702 người, tăng 3.968 hội viên; số chi hội trưởng còn 6.418 đồng chí.

Trong quá trình chuyển đổi, Hội Cựu chiến binh các tỉnh đã chủ động thích ứng, phối hợp kiện toàn tổ chức, sắp xếp cán bộ và duy trì các hoạt động thường xuyên. Nhìn chung, hoạt động của tổ chức cơ sở Hội không bị gián đoạn, tư tưởng cán bộ, hội viên cơ bản ổn định, tinh thần trách nhiệm được phát huy. Đây là kết quả đáng ghi nhận, thể hiện bản lĩnh chính trị, tính tổ chức và khả năng thích ứng của Hội Cựu chiến binh trước yêu cầu đổi mới.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy việc tinh gọn tổ chức cần đi đôi với hoàn thiện cơ chế hoạt động, bố trí nhân lực phù hợp và bảo đảm điều kiện thực hiện nhiệm vụ. Hiện toàn Cụm có 500 Chủ tịch Hội Cựu chiến binh cấp cơ sở, còn khuyết 3 chức danh Chủ tịch tại cấp xã, gồm Thanh Hóa 1 đồng chí và Quảng Trị 2 đồng chí. Đáng chú ý, 100% Hội Cựu chiến binh cấp xã chưa được bố trí công chức chuyên trách giúp việc; nhiều nơi không có Phó Chủ tịch chuyên trách, trong khi Chủ tịch Hội đồng thời đảm nhiệm chức danh Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc cùng cấp.

Thực trạng đó đặt ra áp lực lớn về khối lượng công việc, nhất là tại những địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông khó khăn. Nếu không sớm có cơ chế tổ chức, nhân sự và chính sách phù hợp, nguy cơ quá tải đối với cán bộ cơ sở, giảm thời gian bám nắm hội viên và hạn chế hiệu quả hoạt động của Hội là vấn đề cần quan tâm giải quyết.

Những kết quả nổi bật khẳng định vai trò của tổ chức cơ sở Hội

Thực hiện Nghị quyết số 05, Hội Cựu chiến binh các tỉnh trong Cụm thi đua số 4 đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm xây dựng tổ chức Hội vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động thực tiễn. Những kết quả đạt được thể hiện trên nhiều lĩnh vực, từ giáo dục chính trị, xây dựng đội ngũ cán bộ, phát triển hội viên đến tham gia phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện chính sách an sinh và giữ gìn an ninh, trật tự ở cơ sở.

Trước hết, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng được chú trọng thường xuyên. Các cấp Hội tích cực tuyên truyền, vận động cán bộ, hội viên giữ vững và phát huy bản chất Bộ đội Cụ Hồ, truyền thống vẻ vang của Hội Cựu chiến binh Việt Nam; gương mẫu chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các quy định của địa phương. Cán bộ, hội viên tích cực tham gia xây dựng, bảo vệ Đảng, chính quyền, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, góp phần giữ vững ổn định chính trị và tăng cường đồng thuận xã hội tại địa bàn dân cư.

Cùng với đó, công tác xây dựng tổ chức Hội và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ đạt nhiều kết quả thiết thực. Từ năm 2020 đến nay, các cấp Hội đã phối hợp tổ chức 465 lớp bồi dưỡng, tập huấn, với 27.900 lượt cán bộ tham gia; kết nạp 54.628 hội viên mới. Việc đánh giá, phân loại chất lượng tổ chức Hội và hội viên từng bước đi vào thực chất, khách quan. Trên 98,5% tổ chức cơ sở Hội đạt tiêu chuẩn hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên; trên 95% hội viên hoàn thành tốt và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; trên 98% hội viên đạt danh hiệu “Cựu chiến binh gương mẫu”; trên 97% gia đình hội viên đạt danh hiệu gia đình văn hóa.

Một điểm đáng chú ý khác là công tác cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số đã được quan tâm triển khai. Các tổ chức cơ sở Hội tích cực phối hợp thực hiện Đề án 06, cập nhật thông tin hội viên trên hệ thống dữ liệu quốc gia về dân cư và triển khai các kế hoạch phát triển ứng dụng dữ liệu số. Đây là bước đi cần thiết nhằm nâng cao chất lượng quản lý hội viên, cải tiến phương thức điều hành, giảm bớt công việc thủ công và đáp ứng yêu cầu quản trị trong điều kiện mới.

Không chỉ làm tốt nhiệm vụ xây dựng tổ chức, Hội Cựu chiến binh các tỉnh còn phát huy mạnh mẽ vai trò của hội viên trong các phong trào thi đua yêu nước và hoạt động an sinh xã hội. Hưởng ứng phong trào “Cả nước chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát”, các cấp Hội trong Cụm đã hỗ trợ xóa 2.984 căn nhà tạm, nhà dột nát cho hội viên, với tổng kinh phí hơn 89,5 tỷ đồng; xây mới và sửa chữa 952 căn nhà “Nghĩa tình đồng đội”, với kinh phí hơn 57,2 tỷ đồng.

Phong trào cựu chiến binh giúp nhau phát triển kinh tế tiếp tục được đẩy mạnh. Toàn Cụm hiện có 1.785 doanh nghiệp, 598 hợp tác xã, 759 tổ hợp tác, 16.552 trang trại và gia trại do cựu chiến binh làm chủ. Các mô hình này đã thu hút, tạo việc làm ổn định cho 67.816 lao động là cựu chiến binh, con em cựu chiến binh, cựu quân nhân và các đối tượng chính sách. Qua đó, hội viên không chỉ nỗ lực vươn lên làm giàu chính đáng mà còn góp phần giải quyết việc làm, giảm nghèo, phát triển kinh tế địa phương và thực hiện các chính sách an sinh xã hội.

Bên cạnh đó, công tác tập hợp cựu quân nhân tiếp tục được quan tâm. Các cấp Hội đã phối hợp tập hợp 36.235 cựu quân nhân tham gia sinh hoạt tại 3.015 câu lạc bộ cựu quân nhân ở cơ sở. Đây là hình thức thiết thực để duy trì mối liên hệ đồng đội, phát huy phẩm chất người quân nhân sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, đồng thời góp phần giáo dục truyền thống, vận động thanh niên thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc và xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh.

Công tác kiểm tra, giám sát cũng được thực hiện nghiêm túc, góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức Hội. Từ năm 2020 đến nay, các tổ chức Hội đã tiến hành kiểm tra, giám sát 22.840 lượt tổ chức Hội cơ sở, chi hội, phân hội và 238.375 lượt cán bộ, hội viên. Thông qua kiểm tra, giám sát, các cấp Hội kịp thời nắm tình hình, hướng dẫn tháo gỡ khó khăn, chấn chỉnh hạn chế, phòng ngừa sai phạm, nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ.

Phát huy bài học kinh nghiệm, tạo nền tảng xây dựng tổ chức Hội vững mạnh

Từ thực tiễn triển khai Nghị quyết số 05, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm quan trọng.

Một là, phải luôn bảo đảm sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy Đảng đối với mọi mặt tổ chức và hoạt động của Hội; đồng thời tăng cường phối hợp chặt chẽ, hiệu quả với chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các ban, ngành, đoàn thể và lực lượng liên quan. Đây là nguyên tắc có ý nghĩa quyết định, bảo đảm hoạt động của Hội đúng định hướng chính trị, gắn với nhiệm vụ của địa phương và phát huy được sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị.

Hai là, phải thường xuyên quan tâm củng cố, kiện toàn tổ chức cơ sở Hội, gắn xây dựng tổ chức với chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt, nhất là Chủ tịch Hội cấp cơ sở. Công tác lựa chọn, bố trí cán bộ cần đặt chất lượng, uy tín, tinh thần trách nhiệm, tâm huyết và năng lực vận động quần chúng lên hàng đầu; đồng thời chú trọng những cán bộ đã được rèn luyện, trưởng thành trong môi trường quân đội, có kinh nghiệm thực tiễn và am hiểu hội viên.

Ba là, phải kết hợp chặt chẽ công tác chính trị, tư tưởng với chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên. Việc giáo dục, giữ gìn bản chất “Bộ đội Cụ Hồ” cần được thực hiện thường xuyên, đi đôi với những hoạt động thiết thực như hỗ trợ phát triển kinh tế, giảm nghèo, chăm lo nhà ở, thực hiện chính sách hậu phương quân đội và giúp đỡ hội viên có hoàn cảnh khó khăn.

Bốn là, phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, bồi dưỡng, tập huấn cán bộ; coi trọng sơ kết, tổng kết thực tiễn, kịp thời phát hiện, nhân rộng những mô hình hay, cách làm sáng tạo và gương điển hình tiên tiến. Đồng thời, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, tạo chuyển biến thực chất trong phương thức quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động của Hội.

Những bài học này cần được vận dụng linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với điều kiện từng địa phương, từng loại hình tổ chức Hội; đặc biệt phải chú trọng những địa bàn khó khăn, nơi có đông hội viên tuổi cao, sức yếu hoặc điều kiện sinh hoạt, đi lại còn hạn chế.

Kiến nghị ba giải pháp đột phá

Để tổ chức cơ sở Hội Cựu chiến binh thực sự vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần có sự vào cuộc đồng bộ của Trung ương Hội, cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan có liên quan. Trên cơ sở thực tiễn tại Cụm thi đua số 4, cần quan tâm một số vấn đề trọng tâm sau:

Thứ nhất, hoàn thiện các quy định về tổ chức và hoạt động của Hội Cựu chiến binh cấp cơ sở. Đề nghị Trung ương nghiên cứu, điều chỉnh, bổ sung các quy định, hướng dẫn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm sự thống nhất từ Trung ương đến cơ sở. Cần có quy định cụ thể về việc bố trí Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh cấp xã; quan tâm tăng tỷ lệ cán bộ là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp nghỉ hưu hoặc cán bộ đã được rèn luyện, trưởng thành trong môi trường quân đội. Đồng thời, xem xét bố trí từ một đến hai Phó Chủ tịch, trong đó có một Phó Chủ tịch chuyên trách, và bổ sung công chức giúp việc cho Hội cấp xã để đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn.

Đối với cấp tỉnh, cần nghiên cứu mô hình tổ chức các cơ quan tham mưu, giúp việc độc lập trực thuộc Thường trực Hội Cựu chiến binh tỉnh thay vì tập trung toàn bộ nhiệm vụ vào một Ban Công tác Cựu chiến binh. Theo đề xuất từ thực tiễn, có thể tổ chức ba bộ phận gồm: Văn phòng; Ban Tổ chức, Chính sách - Kiểm tra; Ban Tuyên giáo - Phong trào. Cách tổ chức này nhằm nâng cao tính chuyên sâu, bảo đảm công việc được triển khai thông suốt, rõ trách nhiệm và phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.

Thứ hai, quan tâm hoàn thiện chế độ, chính sách và bảo đảm điều kiện hoạt động cho cán bộ Hội. Đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét đưa chức danh chi hội trưởng cựu chiến binh tại thôn, tổ dân phố vào diện được hưởng phụ cấp hằng tháng từ ngân sách nhà nước, nhằm ghi nhận, động viên đội ngũ trực tiếp bám địa bàn, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của hội viên và tổ chức hoạt động tại cộng đồng. Đồng thời, nghiên cứu chính sách hỗ trợ bảo hiểm y tế cho cựu quân nhân từ ngân sách nhà nước theo thời gian nhập ngũ, góp phần thực hiện tốt chính sách hậu phương quân đội và động viên thanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sự. Cùng với đó, cần bảo đảm kinh phí, cơ sở vật chất, phương tiện và các điều kiện thiết yếu để tổ chức Hội hoàn thành nhiệm vụ.

Thứ ba, tập trung thực hiện ba giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở Hội.

Một là, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở Hội. Đây là khâu then chốt, có ý nghĩa quyết định trực tiếp đến chất lượng hoạt động của tổ chức Hội. Cần thực hiện nghiêm công tác quy hoạch, tạo nguồn cán bộ từ sớm, từ xa, bảo đảm tính kế thừa, ổn định; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng vận động quần chúng, năng lực tham mưu và xử lý tình huống ở cơ sở. Việc đánh giá cán bộ phải gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ, uy tín trong hội viên và hiệu quả hoạt động thực tế, tránh hình thức, chạy theo thành tích.

Hai là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn Hội, gắn với chương trình “Bình dân học vụ số”. Cần từng bước số hóa dữ liệu tổ chức, biên chế, hồ sơ hội viên; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành, tuyên truyền và tổ chức sinh hoạt. Việc chuyển đổi số phải được triển khai phù hợp với điều kiện của từng địa bàn, chú trọng hướng dẫn, hỗ trợ cán bộ cơ sở và hội viên lớn tuổi tiếp cận, sử dụng công nghệ. Mục tiêu không chỉ là hiện đại hóa công tác quản lý mà còn nâng cao hiệu quả kết nối, trao đổi thông tin và khả năng nắm bắt tình hình hội viên.

Ba là, đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động, hướng trọng tâm về chi hội, phân hội và sát với nhu cầu thực tiễn của hội viên. Mọi hoạt động của Hội cần xuất phát từ cơ sở, lấy chất lượng phục vụ hội viên và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chính trị làm thước đo. Cần đa dạng hóa hình thức sinh hoạt, phát huy vai trò tự quản, tinh thần trách nhiệm của hội viên; tăng cường phối hợp với cơ quan quân sự, Đoàn Thanh niên và các tổ chức liên quan trong giáo dục truyền thống, tập hợp cựu quân nhân, chăm lo gia đình chính sách và tham gia xây dựng địa bàn an toàn, vững mạnh.

Phát huy bản chất “Bộ đội Cụ Hồ”, lấy hội viên làm trung tâm, lấy cơ sở làm địa bàn trọng điểm, lấy chất lượng và hiệu quả hoạt động làm thước đo, tổ chức Hội Cựu chiến binh Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng chính trị tin cậy, là chỗ dựa vững chắc của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân, góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh, vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.