Kịch bản can thiệp nào của Mỹ vào Iran?

Cuối tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran sắp hết thời gian cho một thỏa thuận hạt nhân nhằm tránh hành động quân sự từ phía Mỹ. Đi kèm với lời cảnh báo, ông Trump đe dọa: “Một hạm đội khổng lồ đang tiến về Iran”. Đáp lại sức ép từ Washington, lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei tuyên bố: “Iran không phải là bên khơi mào và không tìm cách tấn công bất kỳ quốc gia nào, song dân tộc Iran sẽ giáng một đòn mạnh mẽ vào bất cứ ai tấn công hoặc quấy rối”.

Sức mạnh quân sự của Mỹ đang áp sát dần Iran. Cụm tác chiến số 3 với tàu sân bay USS Abraham Lincoln (CVN-72) chạy bằng năng lượng hạt nhân cùng 6.000-7.000 thủy thủ và lính thủy đánh bộ đã đến Vịnh Oman, để từ đó các máy bay chiến đấu triển khai trên tàu có thể dễ dàng tấn công Iran. Đi cùng tàu sân bay này là ít nhất ba khu trục hạm lớp Arleigh Burke, có khả năng phóng tên lửa hành trình Tomahawk và đánh chặn tên lửa đạn đạo. Lực lượng không quân trên tàu gồm 65 máy bay chiến đấu, trong đó có máy bay tàng hình F-35 và tiêm kích F/A-18E Super Hornet.

Trên bộ, các lực lượng của Mỹ cũng tăng cường triển khai vào khu vực. Hình ảnh vệ tinh cho thấy các hệ thống phòng không mới được thiết lập tại căn cứ không quân al-Udeid ở Qatar, nơi đặt trụ sở khu vực của Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ. Máy bay chiến đấu F-15E được sử dụng để tiêu diệt thiết bị bay không người lái được điều đến Jordan. Tất cả đều phát đi dấu hiệu cho thấy các cuộc không kích sẽ sớm diễn ra.

Vẫn chưa rõ mục tiêu chính xác ông Trump đưa ra là gì nhưng các nhà ngoại giao đã vẽ ra hàng loạt kịch bản. Một là các cuộc tấn công mang tính biểu tượng, có thể nhằm vào Lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC) mà Mỹ cáo buộc đã đàn áp người biểu tình Iran. Điều đó cho phép ông Trump thực thi “lằn ranh đỏ”như ông tuyên bố mà không thay đổi chế độ ở Iran.

Một lựa chọn khác là cuộc tấn công tổng lực nhằm lật đổ chế độ bằng cách tiêu diệt các nhà lãnh đạo Iran. Việc này đòi hỏi nhiều ngày hoặc nhiều tuần ném bom và gần như chắc chắn sẽ dẫn đến một cuộc chiến tranh lớn hơn, trong đó Iran có thể trả đũa nhắm vào các căn cứ của Mỹ và đồng minh ở Vịnh Persia. Tuy nhiên, ngoài Israel muốn tận dụng cơ hội này để phá hủy lượng tên lửa của Iran, các nước trong khu vực đều từ chối cho phép Mỹ sử dụng không phận của họ cho một cuộc tấn công quân sự vào Iran.

Kịch bản cuối cùng được các quan chức phương Tây đưa ra là chiến dịch hỗn hợp. Theo đó, Mỹ sẽ tìm cách tiêu diệt một số nhà lãnh đạo Iran, đặc biệt là Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, trước khi tìm cách đạt được thỏa thuận với chính quyền còn lại, giống như kịch bản mà Mỹ mới can thiệp vào Venezuela.

Hiện tại, Mỹ đang ở vị thế mạnh hơn để tiến hành bất cứ kịch bản nào như trên nhằm vào Iran. Tuy nhiên, đạt mục tiêu đề ra không phải là điều dễ dàng. Mặc dù các cuộc không kích của Mỹ có thể phá hủy các cơ sở hạt nhân và căn cứ tên lửa, cũng như loại bỏ một phần trong đội ngũ lãnh đạo của Iran, nhưng điều này chưa chắc đã đủ để làm sụp đổ chế độ. Hơn nữa, nếu một chiến dịch không kích gây ra thương vong đáng kể cho dân thường, điều này có thể phản tác dụng đối với Mỹ và thực tế có thể khiến người dân ủng hộ thay vì chống lại chính phủ.

Khả năng trả đũa của Iran không thể và không nên bị đánh giá thấp. IRGC có rất nhiều lựa chọn, từ tấn công các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp Trung Đông, tấn công tên lửa vào Israel, phong tỏa Eo biển Hormuz, tấn công mạng, đến chiến tranh bất đối xứng thông qua các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực. Nếu Iran thực hiện lời hứa “phản công mạnh mẽ”, tình hình có thể leo thang thành một cuộc chiến tranh khu vực không thể kiểm soát.

Một kịch bản khả thi hơn là thúc đẩy sự sụp đổ của chế độ ở Iran như là kết quả của sự bóp nghẹt từ từ thông qua áp lực liên tục ở cả nội bộ và bên ngoài, thay vì nhờ sức mạnh quân sự đột ngột. Trên thực tế, quá trình này đã bắt đầu bằng lời đe dọa của Washington áp thuế 25% với các đối tác thương mại đang làm ăn với Iran. Ngày 24-1, Mỹ công bố các lệnh trừng phạt mới nhắm vào 9 tàu Iran bị cáo buộc buôn lậu dầu để né tránh các biện pháp trừng phạt, cùng các chủ sở hữu. Điều này có nghĩa là doanh thu từ dầu thô chính, nguồn thu ngoại tệ quan trọng nhất của Iran, bị cắt giảm dần. Washington hy vọng sự sụp đổ về kinh tế sẽ làm bùng phát bất ổn, dẫn đến thay đổi chính trị ở Tehran.