Khoảng lặng thiêng liêng bên đời mẹ Lê Thị Dốc

Lặng lẽ hy sinh giữa gian lao thời chiến

Một buổi chiều, theo con đường bê tông độc đạo uốn lượn giữa hai bên là những cánh đồng lúa chín vàng ươm, chúng tôi tìm về thôn Hà Liên (phường Hoà Thắng, tỉnh Khánh Hoà). Đây là vùng đất thanh bình từng được Tạp chí Kinh tế Sài Gòn bình chọn vào Top 7 Ấn tượng Việt Nam 2024. Vì đã hẹn trước, chị Hồ Thị Phượng, con dâu của mẹ Lê Thị Dốc đã đợi sẵn và niềm nở đón chúng tôi ngay từ cổng làng.

Luồn qua con ngõ nhỏ dài khoảng 200 mét, chị Phượng dẫn chúng tôi đến ngôi nhà cấp bốn nằm sâu trong chợ Hà Liên. Ngay tại phòng khách, Bà mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Dốc đang nằm nghỉ trên chiếc giường gỗ đơn sơ. Ở tuổi ngoài bách niên, sức khỏe của mẹ đã suy yếu nhiều, đôi tai không còn nghe rõ, mọi sinh hoạt thường ngày đều trông cậy vào sự chăm sóc ân cần của chị Phượng và vợ chồng đứa cháu ngoại. Thỉnh thoảng, anh Tuẩng và chị Mười, những người con sống gần đó lại ghé qua để cùng phụ giúp từng miếng ăn, giấc ngủ cho mẹ.

Mẹ Lê Thị Dốc sinh năm 1920, ở xã Ninh Phụng, huyện Ninh Hoà, tỉnh Khánh Hoà (nay là phường Ninh Hoà, tỉnh Khánh Hoà) sau đó mẹ theo gia đình chuyển về sinh sống lâu dài tại thôn Hà Liên, xã Ninh Hà (nay là phường Hòa Thắng, tỉnh Khánh Hòa). Lớn lên bên dải đất ven biển, mẹ kết duyên cùng ông Nguyễn Đình Long, một ngư dân quanh năm lam lũ gắn bó với những chuyến biển gần bờ. Dù cuộc sống ngặt nghèo, vợ chồng mẹ vẫn một lòng hướng về cách mạng; ngôi nhà nhỏ và chiếc thuyền đi khơi về ngược mỗi đêm đã trở thành nơi tiếp tế, che chở cho cán bộ, chiến sĩ hoạt động bí mật tại địa phương.

Mẹ Dốc sinh được 10 người con (5 trai, 5 gái), giữa chiến tranh khốc liệt, mẹ lần lượt tiễn các con lên đường theo tiếng gọi của Tổ quốc, nhưng bom đạn đã cướp đi của mẹ hai người con trai kiên trung. Người con thứ ba là liệt sĩ Nguyễn Chẳng, cấp bậc Hạ sĩ đã chiến đấu và hy sinh tháng 8/1972 tại căn cứ Đá Bàn. Hai năm sau (tháng 11/1974) người con thứ năm - liệt sĩ Nguyễn Quyên, chiến sĩ liên lạc của huyện ủy Ninh Hòa cũng đã hy sinh tại căn cứ cách mạng Hòn Hèo, trong một chuyến công tác bị địch truy kích, gài mìn.

Đau thương nối tiếp đau thương, người con thứ ba hy sinh trên ngàn, còn người con thứ năm nằm lại nơi dòng suối Hòn Hèo. Trận lũ tràn qua nghìn trùng rừng núi năm ấy đã cuốn trôi nơi chôn cất ban đầu của anh Quyên, khiến thi thể anh đến nay vẫn biền biệt. Phần mộ của anh Chẳng nơi căn cứ Đá Bàn năm xưa trải qua bao biến đổi thời gian cũng chưa thể tìm thấy. Nỗi đau giấu ngược vào trong, Mẹ Dốc lặng lẽ nuốt giọt nước mắt chảy ngược vào lòng, tiếp tục bám biển, bám làng nuôi dạy các con và làm chỗ dựa vững chắc cho tiền tuyến.

Tiếp nối ngọn lửa gia phong, trọn vẹn nghĩa tình tri ân

Năm 2014, Mẹ Lê Thị Dốc vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”. Sự ghi nhận ấy là niềm tự hào lớn lao của gia đình và chính quyền địa phương, dẫu nỗi khắc khoải về nơi nằm lại của hai người con liệt sĩ vẫn đau đáu trong tâm khảm những người thân.

Trải qua hơn một thế kỷ, gia đình mẹ nay đã vắng bóng 6 người con (2 người hy sinh, 4 người đã mất). Còn lại bốn người con đều trưởng thành, sinh sống hiền hòa tại địa phương. Trong các căn nhà nhỏ, ngọn lửa gia phong và truyền thống cách mạng vẫn được các thế hệ con cháu giữ gìn nguyên vẹn qua từng sự chăm sóc nhỏ nhặt hằng ngày.

Là người trực tiếp chăm sóc mẹ Dốc nhiều năm qua, chị Hồ Thị Phượng bùi ngùi chia sẻ: “Mẹ tôi đã chịu quá nhiều mất mát, cả đời tảo tần vì chồng, vì con và vì cách mạng. Giờ mẹ tuổi cao sức yếu, không còn minh mẫn, vợ chồng tôi chỉ mong chăm sóc mẹ thật chu đáo, tươm tất từ bữa ăn đến giấc ngủ để mẹ sống thanh thản những ngày tháng còn lại. Đó vừa là trách nhiệm, vừa là niềm tự hào của con cháu trong nhà.”

Cùng chung niềm xót xa nhưng đầy kiêu hãnh về truyền thống gia đình, anh Tuẩng, con trai của mẹ tâm sự: “Mấy chục năm qua, gia đình tôi vẫn đau đau một ước nguyện là tìm lại được phần mộ của anh Chẳng và anh Quyên. Dù biết điều kiện địa hình rừng núi nhiều biến động, việc tìm kiếm cực kỳ khó khăn, nhưng gia đình vẫn luôn hy vọng. Sự hy sinh của các anh là tấm gương để chúng tôi nhắc nhở con cháu đời sau phải sống sao cho xứng đáng với truyền thống gia đình.”

Mỗi dịp lễ, Tết hay các ngày kỷ niệm lớn của đất nước, ngôi nhà nhỏ của Mẹ Dốc lại ấm áp hơn bởi sự ghé thăm, động viên của các đoàn công tác từ Trung ương đến tỉnh Khánh Hòa và chính quyền địa phương. Những lời thăm hỏi chân tình, những phần quà trao tay không chỉ là sự tri ân sâu sắc trước những cống hiến vĩ đại của mẹ, mà còn là lời hứa trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc phụng dưỡng, chăm lo cho các Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Tạm biệt ngôi nhà nhỏ trong chợ Hà Liên, điều khiến chúng tôi xót xa và cảm phục nhất không chỉ là sức sống trọn một thế kỷ của mẹ Dốc, mà là ước nguyện tìm lại hài cốt hai người con, người anh hy sinh vẫn đau đáu trong lòng những người ở lại. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những vết thương chưa lành của mẹ Dốc vẫn là lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà thấm khía về cái giá của độc lập. Sự chăm sóc chu đáo của con cháu hôm nay cùng sự tri ân của xã hội chính là sự đền đáp giản dị nhất dành cho một cuộc đời đã dâng hiến quá nhiều cho quê hương, đất nước.