Gỡ “nút thắt” nhà ở bằng tư duy phát triển vì con người

Trong tiến trình đổi mới và phát triển đất nước, cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, sự gia tăng dân số đô thị và nhu cầu dịch chuyển lao động ngày càng lớn, áp lực về nhà ở đang trở thành một trong những thách thức xã hội. Giá bất động sản tăng nhanh hơn nhiều so với thu nhập của phần đông người dân; người lao động, công nhân, người trẻ mới lập nghiệp ngày càng khó tiếp cận nhà ở; nguồn cung nhà ở xã hội và nhà ở giá hợp lý vẫn còn hạn chế. Trong bối cảnh đó, Thông báo số 64-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng thông báo kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về tình hình triển khai Chỉ thị số 34-CT/TW của Ban Bí thư và định hướng phát triển nhà ở trong thời gian tới mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện tầm nhìn chiến lược, tư duy phát triển mới và sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với đời sống nhân dân.

Điểm nổi bật đầu tiên trong kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là việc khẳng định rõ quan điểm: quyền có nơi ở hợp pháp là quyền cơ bản của công dân; tiếp cận nhà ở an toàn, phù hợp với khả năng chi trả là thước đo của tiến bộ xã hội.

Không khó để thấy điều đó tại nhiều đô thị lớn trên thế giới. Ở nhiều thành phố phát triển, dù có việc làm ổn định nhưng người trẻ vẫn khó có khả năng mua nhà; chi phí thuê nhà ngày càng đắt đỏ; khoảng cách giàu nghèo bị nới rộng bởi sự chênh lệch trong khả năng sở hữu bất động sản. Tại Đức, nhà ở được xem là một bộ phận quan trọng của hệ thống phúc lợi xã hội. Nhà nước can thiệp mạnh mẽ để kiểm soát giá thuê, phát triển nhà ở xã hội và bảo vệ quyền lợi của người thuê nhà. Hơn một nửa dân số Đức sống trong nhà thuê nhưng vẫn bảo đảm được sự ổn định và chất lượng sống nhờ hệ thống pháp luật minh bạch và cơ chế quản lý hiệu quả. Nhật Bản lựa chọn hướng tiếp cận khác, linh hoạt hơn về quy hoạch và phát triển nguồn cung. Chính quyền tạo điều kiện cho xây dựng nhà ở mật độ cao, giảm rào cản thủ tục và duy trì nguồn cung lớn nhằm giữ giá nhà ở mức hợp lý. Trong khi đó, Trung Quốc sau nhiều năm tăng trưởng nóng của thị trường bất động sản cũng đã phải chuyển hướng mạnh mẽ với thông điệp: “Nhà là để ở, không phải để đầu cơ”.

Nhìn từ những kinh nghiệm quốc tế ấy có thể thấy, quan điểm được nêu trong kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ phù hợp với thực tiễn Việt Nam mà còn phản ánh xu thế quản trị hiện đại trên thế giới: Lấy con người làm trung tâm của chính sách nhà ở.

Một nội dung rất đáng chú ý trong kết luận là yêu cầu phát triển thị trường bất động sản lành mạnh, nhưng Nhà nước phải giữ vai trò định hướng và điều tiết.

Có giai đoạn, bất động sản tăng trưởng nóng và trở thành nơi hút mạnh dòng vốn xã hội. Nhiều địa phương xuất hiện các cơn sốt đất liên tiếp; giá nhà tăng nhanh hơn nhiều so với thu nhập của người dân; thị trường bị chi phối bởi đầu cơ và tâm lý tích trữ tài sản. Trong khi đó, nguồn cung nhà ở lại lệch pha nghiêm trọng: Phân khúc cao cấp dư thừa nhưng nhà ở giá hợp lý và nhà ở xã hội lại thiếu hụt kéo dài.

Chính vì vậy, kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thể hiện rất rõ tinh thần: Nhà nước không bao cấp hoàn toàn về nhà ở, nhưng cũng không thể “thả nổi” cho thị trường quyết định tất cả. Sự vận dụng linh hoạt mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vào lĩnh vực nhà ở với mục tiêu: Thị trường đóng vai trò phân bổ nguồn lực; doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp đầu tư, phát triển; nhưng Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, điều tiết và bảo đảm công bằng xã hội. Vấn đề cốt lõi là phải tìm được điểm cân bằng giữa hiệu quả thị trường và mục tiêu an sinh xã hội. Và điều đó đang được thể hiện rất rõ trong định hướng phát triển nhà ở hiện nay của Đảng và Nhà nước ta.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh nhiều lần trong Thông báo số 64-TB/VPTW là yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phát triển nhà ở xã hội. Trong nền kinh tế thị trường, luôn tồn tại những nhóm dân cư khó có khả năng tiếp cận nhà ở nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước: Công nhân, người lao động thu nhập thấp, người trẻ mới lập nghiệp, cán bộ, viên chức, lực lượng vũ trang... Đối với những nhóm này, giá bất động sản tại các đô thị lớn hiện nay gần như vượt quá khả năng tích lũy. Nếu không có chính sách hỗ trợ phù hợp, giấc mơ an cư của hàng triệu người lao động sẽ ngày càng xa vời.

Kết luận của Tổng Bí thư cho thấy Đảng đã nhìn rất rõ vấn đề ấy và xác định phát triển nhà ở xã hội là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị.

Điều đáng chú ý là định hướng phát triển nhà ở xã hội hiện nay hướng tới xây dựng những không gian sống đồng bộ và nhân văn. Nhà ở xã hội phải gắn với: Hạ tầng kỹ thuật, giao thông công cộng, trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa, khu công nghiệp và dịch vụ đô thị.

Một điểm rất đáng chú ý trong định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là yêu cầu ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê, nhất là tại các đô thị lớn, khu công nghiệp và khu kinh tế.

Trong thời gian dài, xã hội Việt Nam tồn tại tâm lý phổ biến rằng phải sở hữu nhà mới được xem là ổn định. Điều đó khiến áp lực mua nhà ngày càng lớn và góp phần đẩy giá bất động sản tăng cao. Trong khi đó, tại nhiều quốc gia phát triển, thuê nhà là hình thức cư trú rất phổ biến. Ở Đức, phần lớn người dân sống trong nhà thuê nhưng vẫn có cảm giác ổn định bởi hệ thống pháp luật bảo vệ người thuê rất chặt chẽ. Hợp đồng thuê dài hạn, giá thuê được kiểm soát, người thuê có nhiều quyền lợi gần tương đương chủ sở hữu. Nhật Bản cũng phát triển mạnh hệ thống nhà ở cho thuê nhằm đáp ứng nhu cầu dịch chuyển lao động linh hoạt trong quá trình đô thị hóa. Đây là bước chuyển từ tư duy “phải có nhà để ổn định” sang tư duy “phải bảo đảm quyền tiếp cận chỗ ở”.

Một nội dung rất quan trọng khác trong kết luận là yêu cầu tăng cường quản lý, kiểm soát đầu cơ và minh bạch hóa thị trường bất động sản. Đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh thị trường thời gian qua xuất hiện nhiều biểu hiện méo mó: Sốt đất ảo, thao túng giá, tích trữ bất động sản, phân lô bán nền tràn lan, lợi dụng chính sách nhà ở xã hội để trục lợi.

Có thời điểm, bất động sản không còn phản ánh nhu cầu ở thực mà bị biến thành công cụ đầu cơ tài chính. Điều đó không chỉ gây khó khăn cho người dân mà còn làm lệch hướng dòng vốn của nền kinh tế. Khi quá nhiều nguồn lực xã hội bị hút vào đầu cơ đất đai, sản xuất và các lĩnh vực tạo ra giá trị thực sẽ bị ảnh hưởng. Chính vì vậy, việc yêu cầu kiểm soát đầu cơ không chỉ nhằm bình ổn thị trường nhà ở mà còn để bảo đảm sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế quốc dân.

Kết luận của Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh yêu cầu ứng dụng công nghệ số, xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch về đất đai và nhà ở. Một thị trường bất động sản minh bạch sẽ hạn chế đầu cơ, chống thất thu thuế, giảm tham nhũng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp chân chính.

Ngoài ra, nhà ở phải gắn chặt với chiến lược phát triển đất nước, đặt trong tổng thể chiến lược phát triển, gắn với mục tiêu xây dựng các đô thị hiện đại, đáng sống và phát triển bền vững, như: Quy hoạch đô thị, phát triển giao thông công cộng, khu công nghiệp, thị trường lao động, quản lý dân cư, phát triển vùng và hành lang kinh tế.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, việc giải quyết tốt bài toán nhà ở cho nhân dân sẽ không chỉ góp phần ổn định xã hội mà còn tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước. Và hơn hết, những định hướng lớn được nêu trong kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã cho thấy một điều rất rõ: Đảng ta luôn nhất quán với mục tiêu phát triển vì con người, vì hạnh phúc của nhân dân - đó chính là giá trị cốt lõi và cũng là sức mạnh bền vững nhất của chế độ ta hôm nay.