Đào tạo nhân lực công nghệ trước yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin

Bùng nổ kết nối thông minh và áp lực an ninh mạng thế hệ mới

Sự phát triển vượt bậc của AI và IoT đang định hình lại phương thức vận hành của các đô thị, nhà máy và doanh nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, sự hội tụ giữa hàng chục triệu thiết bị kết nối và các mô hình AI tự hành cũng mở ra những mặt trận tấn công mạng phức tạp chưa từng có.

Chia sẻ tại hội thảo với vai trò diễn giả bổ trợ bức tranh thực tiễn công nghệ, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) - Nhà sáng lập Chống Lừa Đảo (chongluadao.vn), cựu chuyên gia Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia (NCSC) - đã chỉ ra thực trạng tội phạm mạng đang được “doanh nghiệp hóa” với sự tiếp tay của AI.

Theo số liệu từ Bộ Công an và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, chỉ riêng năm 2024, Việt Nam ghi nhận hơn 6.000 vụ lừa đảo trực tuyến với tổng thiệt hại trên 12.000 tỷ đồng; thiệt hại trong giai đoạn 2020 - 2025 lên tới 40.000 tỷ đồng với hơn 24.000 vụ và toàn khu vực ASEAN năm 2024 thiệt hại vượt ngưỡng 23 tỷ USD.

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu cảnh báo: các mô hình tội phạm hiện nay triệt để ứng dụng AI nhằm tự động hóa tấn công diện rộng, xóa rào cản ngôn ngữ, tạo Deepfake video gọi điện thời gian thực với chi phí thương mại chỉ 35 USD/tháng, đánh cắp khuôn mặt để bẻ khóa sinh trắc học eKYC ngân hàng, và phát tán mã độc kiểm soát thiết bị thông minh qua quyền trợ năng.

Từ thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm công nghệ cao, chuyên gia Ngô Minh Hiếu đã phân loại 6 mối đe dọa điển hình của thời đại số thành hai nhóm trọng tâm: mối nguy nhắm vào con người và mối nguy nhắm vào hệ thống. Trong đó 3 mối nguy cơ nhắm vào con người gồm: Giả mạo người thật bằng Deepfake; Đánh cắp khuôn mặt để vượt mặt hệ thống eKYC; Kịch bản lừa đảo tinh vi và mã độc kiểm soát thiết bị di động.3 mối nguy nhắm vào hệ thống gồm: Tấn công trực diện vào hệ thống AI; Tấn công qua các thiết bị kết nối IoT; Trao quyền hành động thiếu kiểm soát cho các tác tử AI tự động.

Đặc biệt, khi phân tích kiến trúc AIoT 5 tầng (Cảm nhận - Kết nối - Suy nghĩ - Hành động - Học hỏi), chuyên gia Hiếu PC nhấn mạnh, mỗi tầng công nghệ hiện nay đều là một điểm nghẽn an ninh tiềm ẩn: từ nguy cơ thiết bị IoT (camera giám sát, router, máy chấm công, màn hình họp) bị chiếm quyền làm bàn đạp phát tán ransomware, mạng botnet; đến nguy cơ AI bị tiêm lệnh gián tiếp tuồn dữ liệu mật, tác tử AI bị thao túng quyền hành động và dữ liệu vận hành bị đầu độc.

Từ bức tranh an ninh mạng khắc nghiệt này, thị trường công nghệ đặt ra đòi hỏi cấp bách: các hệ thống thông minh không thể chỉ phát triển về tính năng mà bắt buộc phải có năng lực an toàn thông tin ngay từ khâu thiết kế, đòi hỏi đội ngũ kỹ sư phải làm chủ kiến trúc tổng thể thay vì các mảng kỹ thuật rời rạc.

Đào tạo lực lượng kỹ sư dẫn dắt kỷ nguyên thông minh hóa

Chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin định hướng Trí tuệ nhân tạo vạn vật (MIT-AIoT) nhằm đón đầu làn sóng dịch chuyển công nghệ và giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao - khi Việt Nam ước tính thiếu khoảng 70.000 nhân sự công nghệ vào năm 2025 trong khi AI đã có thể hỗ trợ viết tới 80-90% khối lượng code thông thường

Tiến sĩ Đoàn Xuân Huy Minh - Giám đốc Chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin, Viện Quản trị & Công nghệ FSB, Tập đoàn FPT cho biết: Mục tiêu của chương trình MIT-AIoT là đào tạo lực lượng kỹ sư, chuyên gia công nghệ dẫn dắt quá trình thông minh hóa hệ thống sản xuất quy mô công nghiệp, cũng như phát triển và quản trị đô thị thông minh, giao thông thông minh.

Chương trình tập trung vào sự tích hợp giữa AI và các thiết bị, hệ thống IoT. Người học tiếp cận hệ thống AIoT như một chỉnh thể, từ thiết bị, cảm biến và kết nối đến thu thập, xử lý dữ liệu, nền tảng điện toán và ứng dụng AI.Cách tiếp cận này hướng đến năng lực thiết kế, tích hợp và vận hành hệ thống, thay vì chỉ tập trung vào một công nghệ hoặc thành phần riêng lẻ.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Đức - đại diện Viện Quản trị & Công nghệ FSB, MIT-AIoT tại FSB là chương trình duy nhất hiện nay ghi rõ định hướng AIoT, giúp người học thiết lập tư duy hệ thống bao trùm, đưa AI nhúng vào các nền tảng thông minh nhằm tối ưu hóa năng suất và tạo dựng lợi thế cạnh tranh vượt trội cho tổ chức.

Khung chương trình đào tạo bao gồm các trụ cột kiến thức tiên tiến: nền tảng và kiến trúc AIoT; thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu từ thiết bị IoT; phát triển và triển khai mô hình AI/Machine Learning; thiết kế kiến trúc hệ thống thông tin thông minh; cùng các yêu cầu chuyên sâu về an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu trong môi trường kết nối diện rộng.

Chương trình có tổng cộng 60 tín chỉ, được tổ chức trong 4 học kỳ, thời gian hoàn thành dự kiến khoảng 18 tháng. Đối tượng tuyển sinh gồm người tốt nghiệp các ngành máy tính, công nghệ thông tin và lĩnh vực liên quan; kỹ sư phần mềm, lập trình viên, kỹ sư mạng, hạ tầng, điện tử, viễn thông, tự động hóa và người làm quản lý dự án kỹ thuật.