DỰ ÁN CẢNH QUAN SÔNG HỒNG: THUẬN Ý ĐẢNG, HỢP LÒNG DÂN – MỞ ĐẠI LỘ, GIỮ LÀNG XÓM, KIẾN TẠO TƯƠNG LAI

QUY HOẠCH PHẢI HƯỚNG ĐẾN MỘT DÒNG SÔNG CỦA CỘNG ĐỒNG

Sông Hồng đã chảy qua lịch sử Thăng Long – Hà Nội hàng nghìn năm. Dòng sông ấy không chỉ tạo nên hình hài của một vùng đất, mà còn nuôi dưỡng những làng mạc, bến nước, nghề truyền thống và cuộc sống của biết bao thế hệ người Việt.

Hôm nay, khi Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, mở rộng không gian phát triển đô thị và tạo dựng diện mạo hiện đại cho Thủ đô, đó là một khát vọng chính đáng. Nhưng dự án càng lớn, càng tác động đến nhiều người thì càng cần một tư duy quy hoạch đủ rộng, tầm nhìn đủ xa và phương pháp tổ chức thực hiện đủ thuyết phục.

Điều người dân mong muốn không đơn thuần là có thêm những con đường lớn, những khu nhà cao tầng hay những công trình hiện đại. Điều họ cần là được sống trong môi trường tốt hơn, hạ tầng đầy đủ hơn, cảnh quan đẹp hơn, nhưng không phải đánh đổi tất cả những gì mình đã gây dựng qua nhiều thế hệ.

Câu hỏi quan trọng không chỉ là xây dựng đại lộ ở đâu, giải phóng mặt bằng bao nhiêu hecta hay bố trí tái định cư tại vị trí nào. Câu hỏi cốt lõi là: Có cách nào chỉnh trang không gian hai bên sông Hồng, tạo đô thị hiện đại mà vẫn hạn chế tối đa việc di dời dân cư, giữ sinh kế và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp với người dân hay không?

Theo tôi, Hà Nội cần nghiêm túc nghiên cứu một phương án như vậy. Đó không phải là phủ nhận chủ trương phát triển, mà là tìm con đường để chủ trương lớn đi vào cuộc sống bằng sự đồng thuận, thay vì để những lo ngại về đất đai, đền bù và tái định cư trở thành lực cản ngay từ đầu.

QUY HOẠCH NĂM 2022: NỀN TẢNG CẦN ĐƯỢC KẾ THỪA VÀ PHÁT HUY

Ngày 25/3/2022, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 1045/QĐ-UBND, phê duyệt Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Đồ án đặt ra định hướng tổ chức không gian đô thị, cải tạo chỉnh trang khu dân cư hiện hữu, phát triển cảnh quan và bảo tồn những giá trị lịch sử, văn hóa.

Đặc biệt, cần thận trọng với phương án phá bỏ hàng loạt những khu vực đã có quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, hạ tầng đã được đầu tư và khu dân cư đang ổn định. Nếu không đánh giá đầy đủ hiện trạng, giá trị tài sản và khả năng chỉnh trang tại chỗ mà lựa chọn xóa trắng trên diện rộng, nguy cơ lãng phí nguồn lực xã hội có thể lên tới quy mô rất lớn, thậm chí hàng trăm nghìn tỷ đồng theo cách tính toán cần được thẩm định. Đây đều là nguồn lực của quốc gia, được hình thành từ ngân sách, vốn đầu tư và công sức tích lũy của người dân, chứ không phải nguồn lực vô tận từ đâu khác. Trong khi đất nước còn nhiều nhu cầu cấp thiết về tái thiết, nâng cấp giao thông, phát triển đô thị và đầu tư hạ tầng ở nhiều địa phương, mọi phương án quy hoạch cần cân nhắc kỹ chi phí, lợi ích và khả năng tận dụng những gì đã có. Chỉnh trang hợp lý, kế thừa hạ tầng tốt và chỉ di dời khi thật sự cần thiết sẽ giúp giảm lãng phí, dành nguồn lực cho những nhiệm vụ phát triển thiết yếu khác.

Theo tôi, cần kế thừa những định hướng phù hợp của quy hoạch này, tiếp tục nghiên cứu phương án lấy chỉnh trang tại chỗ làm trọng tâm, lấy cảnh quan sông Hồng làm trục phát triển và lấy cuộc sống ổn định của người dân làm một trong những tiêu chí quan trọng nhất.

Trước hết, cần rà soát những khu dân cư chật chội, nhà cửa xuống cấp, hạ tầng thiếu đồng bộ; những khu vực lấn chiếm cần được xử lý theo quy định; những bãi đất trống, đất công hoặc quỹ đất có thể khai thác hợp pháp cần được nghiên cứu để bố trí công viên, đường giao thông, không gian công cộng và công trình phục vụ cộng đồng.

Không phải khu dân cư nào cũng cần phá bỏ để xây dựng lại từ đầu. Nơi nào có thể chỉnh trang tại chỗ thì nên ưu tiên chỉnh trang tại chỗ. Nơi nào thực sự phải di dời vì yêu cầu giao thông, an toàn đê điều, thoát lũ hoặc công trình công cộng thiết yếu thì mới đặt ra phương án di chuyển, trên cơ sở pháp luật và quyền lợi chính đáng của người dân.

MỞ ĐẠI LỘ, CHỈNH TRANG ĐÔ THỊ, GIỮ GÌN LÀNG NGHỀ

Trên cơ sở khảo sát thực địa, Hà Nội có thể nghiên cứu hướng tuyến giao thông và cảnh quan dọc hai bờ sông, với mặt cắt đường từ sáu đến tám làn xe tại những đoạn phù hợp, bảo đảm kết nối giao thông và hạn chế tối đa phạm vi phải giải phóng mặt bằng. Không nên áp dụng một mặt cắt cứng nhắc cho toàn bộ tuyến.

Những khu dân cư đã có quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 và đang ổn định cần được rà soát, tôn trọng các quy hoạch hợp pháp, hạn chế tối đa việc phá vỡ cấu trúc hiện hữu. Những khu vực chưa có quy hoạch chi tiết cần được nghiên cứu quy hoạch đồng bộ, tổ chức lại mạng lưới đường theo dạng ô bàn cờ ở nơi có điều kiện, bảo đảm kết nối giao thông, tiếp cận của xe chữa cháy, cấp điện, cấp nước, thoát nước, thu gom nước thải, vệ sinh môi trường và các tiêu chuẩn hạ tầng đô thị.

Những khu vực nhà cửa xuống cấp, hạ tầng yếu kém cần được ưu tiên chỉnh trang. Những phần đất công, bãi đất trống và khu vực lấn chiếm phải được rà soát, xử lý theo quy định để dành không gian cho giao thông, cây xanh, công viên và công trình công cộng.

Đặc biệt, cần bảo tồn những làng nghề, làng cổ và không gian văn hóa truyền thống như Bát Tràng, những vùng trồng đào Nhật Tân, quất Tứ Liên và các khu vực có giá trị lịch sử, văn hóa khác. Không nên biến mọi làng xóm thành những khu nhà cao tầng giống nhau. Cần phát triển đô thị theo cách giữ được bản sắc, tạo điều kiện để làng nghề tiếp tục sản xuất và phát triển du lịch.

BẢO VỆ ĐÊ ĐIỀU, THOÁT LŨ – ĐIỀU KIỆN TIÊN QUYẾT

Một quy hoạch sông Hồng không thể chỉ đẹp trên bản vẽ. Quy hoạch phải phù hợp với đặc điểm thủy văn, bảo đảm an toàn đê điều và không gian thoát lũ. Mọi phương án xây dựng đường ven sông, kè, bậc tiếp cận, công viên, bến thuyền và công trình dịch vụ đều phải được thẩm định theo các quy định chuyên ngành.

Thành phố cần nghiên cứu đồng bộ các giải pháp bảo vệ bờ, củng cố hệ thống đê điều và những công trình phòng, chống lũ phù hợp với quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt, trong đó có các giải pháp công trình và phi công trình theo định hướng chuyên môn của cơ quan quản lý ngành.

Phát triển phải thuận theo điều kiện tự nhiên, tôn trọng quy luật của dòng sông. Đó chính là yêu cầu thuận thiên trong quy hoạch sông Hồng.

CÀ PHÊ SÔNG HỒNG – ĐỂ HÀ NỘI THỰC SỰ QUAY MẶT RA SÔNG

Hãy hình dung dọc những đoạn bờ sông đủ điều kiện sẽ hình thành những không gian công cộng xanh, sạch, đẹp; những tuyến đi bộ, điểm ngắm cảnh, vườn hoa, khu vui chơi và các điểm dịch vụ văn hóa mang bản sắc Hà Nội.

Ở những vị trí phù hợp, có thể phát triển mô hình cà phê sông Hồng, những điểm dừng chân ngắm cảnh, bến thuyền du lịch và không gian trải nghiệm văn hóa ven sông. Người dân có thể đi dạo, tập thể dục, ngắm cảnh, thưởng thức cà phê; du khách có thể khám phá các làng nghề, di tích và văn hóa truyền thống.

Thành phố cũng có thể nghiên cứu tổ chức những bến tắm sông, bãi tắm sông có kiểm soát tại các đoạn đáp ứng đầy đủ điều kiện về chất lượng nước, dòng chảy, độ sâu, an toàn thủy văn và cứu hộ. Ở một số đô thị trên thế giới, những đoạn sông được cải thiện chất lượng môi trường đã trở thành không gian sinh hoạt, vui chơi và tắm sông của cộng đồng.

Không thể tổ chức tắm sông chỉ bằng việc xây dựng bậc xuống nước hay tạo một bãi cát ven bờ. Trước khi triển khai, cần quan trắc chất lượng nước, đánh giá nguy cơ ô nhiễm, cảnh báo mực nước và dòng chảy, bố trí cứu hộ và có quy định đóng cửa khi điều kiện không bảo đảm. Các hoạt động câu cá, du lịch đường thủy và dịch vụ giải trí cũng phải được tổ chức tại khu vực được phép, bảo vệ môi trường và không cản trở thoát lũ.

Nếu được thiết kế đúng, sông Hồng không còn là dòng sông bị ngăn cách với đô thị, mà trở thành một phần của đời sống thường ngày. Hình ảnh trên bến dưới thuyền, những quán cà phê ven sông, các bến thuyền và không gian văn hóa cộng đồng có thể tạo nên nét riêng của Hà Nội.

TỪ NHỮNG ĐOẠN KÈ ĐẸP ĐẾN MỘT QUY CHUẨN CHUNG CHO SÔNG HỒNG

Hà Nội không nhất thiết phải bắt đầu mọi việc từ con số không. Những đoạn kè, đường ven sông và không gian cảnh quan đã được đầu tư tại một số khu vực ở Đông Anh, khu vực Bồ Đề và những địa điểm khác có thể trở thành tư liệu thực tế để khảo sát, đánh giá và tham khảo.

Cần nghiên cứu những điểm đã làm tốt về tổ chức giao thông, lối đi bộ, cây xanh, bậc tiếp cận, khả năng kết nối khu dân cư với mặt nước và cách bố trí không gian công cộng. Tuy nhiên, mỗi đoạn sông có điều kiện địa hình, thủy văn, hành lang đê điều và hiện trạng dân cư khác nhau. Không nên sao chép máy móc một mẫu thiết kế cho toàn tuyến, mà cần xây dựng bộ tiêu chí chung rồi điều chỉnh phù hợp với từng khu vực.

Mục tiêu là để đường, bờ kè, công viên, bến thuyền và không gian dịch vụ cùng tạo nên một chỉnh thể hài hòa, an toàn, có giá trị sử dụng lâu dài và vẫn giữ được bản sắc riêng của các làng nghề, làng cổ.

QUỸ ĐẤT ĐỐI ỨNG: GIẢI BÀI TOÁN TÀI CHÍNH, HÀI HÒA LỢI ÍCH

Một câu hỏi lớn đặt ra là nguồn kinh phí đâu để thực hiện việc chỉnh trang, xây dựng hạ tầng và tái thiết không gian hai bên sông Hồng trên quy mô lớn như vậy?

Theo tôi, Hà Nội cần nghiên cứu phương án khai thác hợp lý quỹ đất để tạo nguồn lực đầu tư, trong đó có cơ chế thanh toán bằng quỹ đất theo hợp đồng BT nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp luật.

Liên danh Đại Quang Minh – THACO – Hòa Phát đã được thành phố lựa chọn theo Quyết định số 2789/QĐ-UBND ngày 3/6/2026. Vì vậy, cần làm rõ phương án đầu tư, cơ chế tài chính và những quỹ đất được đề xuất sử dụng trong tổng thể dự án.

Đáng chú ý, khu vực Thư Lâm thuộc Đông Anh và những quỹ đất khác do liên danh nhà đầu tư đề xuất cần được rà soát về pháp lý, quy hoạch và khả năng khai thác. Nếu đủ điều kiện, thành phố có thể nghiên cứu sử dụng một phần quỹ đất phù hợp để thanh toán cho nhà đầu tư theo cơ chế BT, tương ứng với giá trị công trình hạ tầng được nghiệm thu, trên cơ sở định giá minh bạch và giám sát chặt chẽ.

Đồng thời, cần nghiên cứu bố trí những khu đất phù hợp trong cùng tổng thể quy hoạch để xây dựng nhà ở tái định cư, phục vụ những hộ dân thực sự phải di chuyển do mở đại lộ ven sông, xây dựng công viên, công trình công cộng hoặc tổ chức lại các khu dân cư theo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500.

Đối với những khu vực chưa có quy hoạch chi tiết, việc quy hoạch lại đường giao thông, chỉnh trang theo mô hình ô phố và nâng cấp hạ tầng phải được tính toán đồng bộ. Trường hợp không thể giữ nguyên vị trí nhà ở, cần có phương án di chuyển, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phù hợp với tình trạng pháp lý của từng trường hợp, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Các khu vực Thư Lâm, Đông Anh, Mê Linh hoặc những địa điểm khác do nhà đầu tư đề xuất có thể được nghiên cứu cho mục tiêu tái định cư nếu phù hợp về quy hoạch, pháp lý đất đai, hạ tầng kỹ thuật và khả năng kết nối giao thông. Cần phân định rõ quỹ đất thanh toán BT với quỹ đất dành cho tái định cư, tránh chồng lấn mục tiêu hoặc tính trùng giá trị trong phương án tài chính.

Đối với những trường hợp lấn chiếm đất hoặc sử dụng đất không hợp pháp, việc xử lý phải căn cứ vào hồ sơ và quy định pháp luật hiện hành; không thể mặc nhiên áp dụng chính sách bồi thường như đối với đất ở hợp pháp. Việc sắp xếp nơi ở và xử lý các vấn đề xã hội liên quan vẫn cần được xem xét thấu đáo trong khuôn khổ pháp luật.

Tôi cho rằng đây là một hướng nghiên cứu đáng quan tâm: dùng nguồn lực đất đai được khai thác đúng pháp luật để đầu tư hạ tầng, thanh toán cho nhà đầu tư và tạo quỹ nhà ở tái định cư, thay vì để việc thu hồi đất của những khu dân cư đang ổn định trở thành gánh nặng chính của dự án.

Muốn làm được điều đó, thành phố phải công khai giá trị các khu đất, chi phí đầu tư, nghĩa vụ của doanh nghiệp và phương án phân bổ nguồn lực. Việc thanh toán bằng đất phải tương xứng với giá trị công trình, bảo đảm không thất thoát tài sản công và không tạo ra lợi ích bất bình đẳng.

Khi bài toán tài chính và tái định cư được giải quyết ngay từ đầu, người dân sẽ có cơ sở để hiểu rõ dự án tác động đến mình như thế nào, quyền lợi được bảo đảm ra sao và cuộc sống sau khi quy hoạch được triển khai sẽ thay đổi theo hướng nào. Đó chính là cách giải quyết xung đột lợi ích từ gốc.

TÁI ĐỊNH CƯ PHẢI GẮN VỚI SINH KẾ, KHÔNG CHỈ LÀ MỘT CĂN HỘ

Với những hộ dân thực sự phải di chuyển do yêu cầu xây dựng đại lộ, công trình công cộng hoặc bảo đảm an toàn đê điều, thành phố cần ưu tiên nghiên cứu phương án tái định cư tại chỗ hoặc gần nơi ở cũ khi điều kiện cho phép.

Nếu các quỹ đất phát triển đô thị có thể được sử dụng hợp pháp để bố trí nhà ở tái định cư, cần tính toán ngay từ đầu về chất lượng nhà ở, hạ tầng, trường học, y tế, giao thông và khả năng tiếp tục làm ăn của người dân.

Đối với những hộ làm nghề truyền thống, kinh doanh hoặc sản xuất tại chỗ, phương án di chuyển phải tính đến sinh kế, không chỉ tính giá trị bồi thường hay diện tích căn hộ. Không thể để một gia đình nhận được nơi ở mới nhưng mất nghề, mất khách hàng và mất đi nền tảng sinh sống đã được gây dựng qua nhiều thế hệ.

Mọi phương án phải tuân thủ pháp luật, công khai, có tham vấn thực chất và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Người dân không nên chỉ là đối tượng chịu tác động của dự án; họ cần có cơ hội tham gia và hưởng thành quả từ sự phát triển của chính nơi mình sinh sống.

BÀI HỌC TỪ SAFARI BA VÌ: GIẢM TÁC ĐỘNG, TĂNG ĐỒNG THUẬN

Việc rà soát quy mô Dự án Safari tại Ba Vì là một trường hợp đáng để tham khảo về cách xem xét lại phạm vi đầu tư nhằm giảm tác động đến người dân. Theo thông tin công bố đầu tháng 10/2026, quy mô nghiên cứu dự án đã được rà soát từ khoảng 580,74 ha xuống còn khoảng 300 ha.

Bài học cần rút ra không phải là cứ giảm diện tích thì dự án sẽ tự động thành công, mà là phải đánh giá nghiêm túc phương án nào đạt mục tiêu đầu tư với mức độ tác động xã hội thấp hơn.

Đối với sông Hồng, Hà Nội nên đặt ra những câu hỏi tương tự: Có đoạn tuyến nào có thể tận dụng hạ tầng hiện hữu? Có khu vực nào chỉ cần chỉnh trang? Có thể điều chỉnh mặt cắt, hướng tuyến hoặc phạm vi thu hồi đất để giảm số hộ phải di chuyển hay không?

Một dự án tốt không nhất thiết phải thu hồi nhiều đất nhất. Dự án tốt phải đạt được mục tiêu phát triển với chi phí xã hội hợp lý, bảo vệ môi trường và hạn chế những tổn thất không cần thiết đối với cộng đồng.

ĐỪNG ĐỂ XUNG ĐỘT LỢI ÍCH CẢN TRỞ MỘT CHỦ TRƯƠNG LỚN

Người dân sinh sống lâu đời trên đất của mình có quyền mong muốn được ổn định cuộc sống, gìn giữ nhà cửa, mồ mả tổ tiên, nghề nghiệp và những mối quan hệ cộng đồng.

Nếu phương án thực hiện dự án được xây dựng theo hướng thu hồi đất trên diện rộng, di chuyển người dân đi xa, trong khi những khu đất có giá trị thương mại lớn được hình thành tại nơi ở cũ, nguy cơ xung đột lợi ích là điều không thể xem nhẹ.

Không nên mặc định mọi phương án thu hồi đất đều bất hợp lý, cũng không nên quy kết động cơ của bất kỳ nhà đầu tư nào khi chưa có đầy đủ căn cứ. Nhưng một nguyên tắc phải được khẳng định: doanh nghiệp có quyền đầu tư theo pháp luật; người dân có quyền được bảo vệ những lợi ích hợp pháp của mình; Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm sự công bằng, minh bạch và lợi ích chung.

Muốn dự án lớn đi đến đích, phải giải quyết xung đột lợi ích từ đầu, chứ không thể chờ đến khi tranh chấp phát sinh mới tìm cách tháo gỡ.

TÂM HUYẾT CỦA MỘT NGƯỜI CỰU CHIẾN BINH ĐÃ ĐI QUA CHIẾN TRANH

Là một người cựu chiến binh đã đi qua chiến tranh, tôi hiểu giá trị của hòa bình, của cuộc sống bình yên và của những ngày người dân được yên tâm làm ăn, xây dựng gia đình, chăm lo con cháu.

Hòa bình không chỉ là không còn tiếng súng. Hòa bình còn là sự an nhiên trong mỗi mái nhà, là sự ổn định của mỗi cộng đồng dân cư, là niềm tin rằng thành quả lao động của nhiều thế hệ sẽ được tôn trọng và bảo vệ.

Tôi mong Hà Nội phát triển mạnh mẽ, hiện đại và văn minh. Nhưng phát triển phải làm cho cuộc sống người dân tốt hơn, chứ không phải tạo thêm những bất an và xung đột lợi ích không đáng có.

Tôi tin rằng nếu quy hoạch được nghiên cứu khoa học, quỹ đất được khai thác minh bạch, làng nghề được bảo tồn, hạ tầng được chỉnh trang và quyền lợi của người dân được bảo đảm, dự án sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để triển khai. Đó không chỉ là một giải pháp kinh tế hay kỹ thuật, mà còn là cách ứng xử có trách nhiệm với cộng đồng và lịch sử Thủ đô.

THUẬN THIÊN, THUẬN NHÂN, THUẬN Ý ĐẢNG, HỢP LÒNG DÂN

Tôi cho rằng Hà Nội cần nghiên cứu nghiêm túc phương án chỉnh trang hai bên sông Hồng theo hướng mở đại lộ, tổ chức lại hạ tầng, bảo vệ đê điều và thoát lũ, giữ gìn làng nghề, hạn chế di dời dân cư và sử dụng minh bạch quỹ đất đối ứng.

Đó là thuận thiên vì tôn trọng quy luật dòng sông, bảo vệ không gian thoát lũ và an toàn đê điều. Đó là thuận nhân vì đặt cuộc sống, sinh kế, quyền lợi hợp pháp và sự bình yên của người dân vào vị trí quan trọng trong quy hoạch. Và đó là hướng đi có thể tạo sự đồng thuận xã hội, góp phần đưa chủ trương phát triển của thành phố đến gần hơn với mong muốn của nhân dân.

Khi ý Đảng và lòng dân cùng hướng về một mục tiêu, khi Nhà nước, doanh nghiệp và người dân cùng được đặt trong một cơ chế minh bạch, công bằng, sự phát triển sẽ có nền tảng vững chắc hơn.

Sông Hồng có thể trở thành một trục cảnh quan hiện đại, một không gian du lịch văn hóa, một động lực kinh tế mới và một niềm tự hào của Thủ đô mà không nhất thiết phải đánh đổi bằng những xáo trộn xã hội quá lớn.

Đại lộ có thể mở ra không gian phát triển mới. Nhưng chính sự đồng thuận của nhân dân mới mở đường cho thành công bền vững.

Tôi mong Hà Nội nghiên cứu một phương án như vậy: để thành phố thực sự quay mặt ra sông, để những làng nghề tiếp tục sống, để người dân được an cư và để sông Hồng trở thành không gian chung của cộng đồng.

Bởi suy cho cùng, mục tiêu cao nhất của quy hoạch không phải chỉ là tạo ra những khu đất có giá trị thương mại cao hơn, mà là xây dựng một thành phố đáng sống hơn. Đó là con đường phát triển thuận thiên, thuận nhân, thuận ý Đảng, hợp lòng dân; là cách để Hà Nội vừa giữ được hồn cốt của mình, vừa vươn lên hiện đại, văn minh, đóng góp xứng đáng vào khát vọng đưa Việt Nam cất cánh.