Cải cách thể chế để phát triển đất nước

Vào đúng ngày kỷ niệm 50 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4-2025), thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết này được các chuyên gia đánh giá như một bản thiết kế chiến lược để tái cấu trúc nền tảng thể chế quốc gia, tạo đột phá để cải cách thể chế, thúc đẩy phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thể chế là hệ thống gồm các nguyên tắc, quy định, các luật lệ được sử dụng để định hướng sự phát triển của một tổ chức hay một nhà nước, ở những lĩnh vực nhất định trong xã hội. Thể chế và hiệu lực của thể chế có vai trò quyết định đối với sự phát triển của các quốc gia. Trong đó, vai trò của thể chế phụ thuộc lớn vào chất lượng của hệ thống pháp luật.

 Nghị quyết 66-NQ/TW (Nghị quyết 66) đã đề ra nhiều định hướng cải cách lớn, trong đó nổi bật là tư duy đổi mới toàn diện về xây dựng và thực thi pháp luật. Trong nghị quyết này, Bộ Chính trị nhấn mạnh: Xây dựng và thi hành pháp luật là "đột phá của đột phá" trong hoàn thiện thể chế phát triển.

Nghị quyết cũng thẳng thắn nhìn nhận: Trong thời gian qua, công tác xây dựng và thi hành pháp luật của chúng ta còn nhiều hạn chế, bất cập. Một số chủ trương, định hướng của Đảng chưa được thể chế hóa kịp thời, đầy đủ. Tư duy xây dựng pháp luật trong một số lĩnh vực còn thiên về quản lý. Chất lượng pháp luật chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Còn có những quy định chồng chéo, mâu thuẫn, chưa rõ ràng, cản trở việc thực thi, không thuận lợi cho việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút và khơi thông nguồn lực đầu tư. Việc phân cấp, phân quyền chưa đủ mạnh; thủ tục hành chính còn rườm rà. Tổ chức thực thi pháp luật vẫn là khâu yếu; thiếu cơ chế phản ứng chính sách kịp thời, hiệu quả, chậm nghiên cứu, ban hành chính sách, pháp luật điều chỉnh những vấn đề mới, chưa tạo khuôn khổ pháp lý thuận lợi để thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới.

Trước đó, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần phát biểu rằng: Ba điểm nghẽn lớn nhất, cản trở sự phát triển hiện nay của Việt Nam là thể chế, hạ tầng và nhân lực. Trong đó, thể chế là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”.

Trong bối cảnh thế giới đang có những thay đổi mang tính thời đại, để đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình phát triển bứt phá, giàu mạnh, hùng cường, phấn đấu tăng trưởng kinh tế nhanh (ở mức “hai con số”), công tác xây dựng và thi hành pháp luật cần phải được đổi mới căn bản, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Chính vì vậy, Nghị quyết 66 đã đề ra nhiều quyết sách quan trọng để hoàn thiện nhanh thể chế.

Nghị quyết 66 cũng đặt ra các mục tiêu hết sức cấp bách, đến năm 2030 Việt Nam có hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi với cơ chế tổ chức thực hiện nghiêm minh, nhất quán.
Năm 2025, cơ bản hoàn thành việc tháo gỡ những “điểm nghẽn” do quy định pháp luật. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam có hệ thống pháp luật chất lượng cao, hiện đại, tiệm cận chuẩn mực, thông lệ quốc tế tiên tiến và phù hợp với thực tiễn đất nước.

Ngay sau khi ban hành Nghị quyết 66, ngày 1-5, Bộ Chính trị ban hành Quyết định số 288-NQ/TW thành lập Ban Chỉ đạo T.Ư về hoàn thiện thể chế, pháp luật do Tổng Bí thư Tô Lâm làm Trưởng ban. Điều đó cho thấy quyết tâm rất lớn của các cơ quan lãnh đạo cao nhất của đất nước trong việc nhanh chóng đưa nghị quyết vào thực tiễn.

Để hiện thực hóa các định hướng, Nghị quyết 66 đề ra 7 nhiệm vụ, giải pháp chiến lược. Trong đó yêu cầu các bộ, ngành và cơ quan của Quốc hội cơ cấu ít nhất một lãnh đạo có chuyên môn pháp luật. Các cấp ủy địa phương quan tâm phân công cấp ủy viên phụ trách công tác tư pháp và cơ cấu giám đốc sở tư pháp tham gia cấp ủy cấp tỉnh. Đổi mới tư duy, định hướng xây dựng pháp luật theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực phát triển.

Theo ý kiến của đông đảo CCB, việc ban hành Nghị quyết 66 lúc này là rất cần thiết. Điều quan trọng là phải đưa nhanh Nghị quyết vào cuộc sống. Muốn vậy phải có sự vào cuộc ngay của các cấp, các ngành, các địa phương. Trước hết, cần phải bảo đảm ngay viêc thi hành pháp luật công bằng, nghiêm minh, nhất quán, kịp thời, hiệu lực và hiệu quả. Không “hình sự hóa” các mối quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự; không dùng biện pháp hành chính để can thiệp, giải quyết các tranh chấp dân sự, kinh tế. Đồng thời cần phát huy  vai trò giám sát, phản biện xã hội của Hội CCB và các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, sự tham gia rộng rãi, thực chất của người dân, tổ chức, doanh nghiệp trong   xây dựng và thi hành pháp luật. Công tác xây dựng pháp luật phải xuất phát từ lợi ích toàn cục của đất nước, dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”.

An Chi