Bãi Dừa - Khúc tráng ca bất tử

Tham dự buổi lễ có đồng chí Phạm Gia Túc - Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ; các đồng chí nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước; lãnh đạo một số bộ, ngành Trung ương, các Quân khu, tỉnh và đại diện thân nhân các anh hùng liệt sĩ, CCB cùng đông đảo nhân dân địa phương. Trước đó, tại Bãi Dừa, Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã Cổ Đạm đã tổ chức Lễ yên vị cho 20 liệt sĩ và khánh thành giai đoạn 1 Khu tưởng niệm 20 liệt sĩ của Đại đội pháo binh 45.

Bãi Dừa (ở xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh) - nơi từng là trận địa chiến đấu của Đại đội pháo binh 45 của tỉnh, đã ghi dấu những chiến công oanh liệt, sự hy sinh anh dũng của 20 liệt sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ để bảo vệ vùng biển quê hương.

Đại đội 45 được thành lập năm 1962, thuộc Khu Tuần phòng II, Hải quân Nhân dân Việt Nam. Nhiệm vụ chính là bảo vệ vùng biển hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Năm 1965, khi đế quốc Mỹ leo thang mở rộng chiến tranh ra miền Bắc, Đại đội được chuyển về trực thuộc Tỉnh đội Hà Tĩnh và phối hợp chiến đấu với quân dân huyện Nghi Xuân, bảo vệ hải phận từ Xuân Hội đến Xuân Song.

Trận địa Bãi Dừa (thôn Cường Thịnh, xã Xuân Liên cũ, nay là xã Cổ Đạm) trở thành một trong những điểm tựa quan trọng trong thế trận phòng thủ ven biển của quân và dân Hà Tĩnh. Đại đội gồm 120 cán bộ, chiến sĩ, được trang bị 4 khẩu pháo 105 ly và 3 khẩu 12,7mm. Trong quá trình chiến đấu, đơn vị đã lập nhiều chiến công xuất sắc, bắn cháy tàu khu trục Mỹ, bắn chìm tàu biệt kích...

Ngày 12-7-1968, trận chiến ác liệt nhất đã diễn ra tại Bãi Dừa. Khi cán bộ, chiến sĩ đang huấn luyện và chỉnh trang trận địa, máy bay Mỹ phát hiện thấy mục tiêu và bất ngờ lao đến. Từng tốp máy bay F-4H và AD-6 liên tiếp bổ nhào, trút xuống Bãi Dừa mưa bom, tên lửa, rốc-két và đạn pháo. Lửa và khói bao trùm trận địa. Trong hoàn cảnh ấy, những người lính Đại đội Pháo binh 45 đã kiên cường bám trụ bên mâm pháo, quyết giữ vững vị trí chiến đấu bằng tất cả ý chí và lòng quả cảm của người chiến sĩ cách mạng.

Khi trận chiến đấu không cân sức đó kết thúc, 16 cán bộ, chiến sĩ Đại đội pháo binh 45 đã mãi mãi nằm lại trên mảnh đất Bãi Dừa. Trong số đó có Đại đội trưởng Nguyễn Văn Tuân; hai Trung đội trưởng Nguyễn Xuân Tậu và Lê Văn Thọ, cùng nhiều khẩu đội trưởng, chiến sĩ tuổi đời mới mười tám, đôi mươi. Cũng tại trận địa nơi đây còn có 4 cán bộ, chiến sĩ của Đại đội hy sinh trong các thời điểm khác.

Cựu chiến binh Lê Văn Thức - nguyên chiến sĩ Đại đội pháo binh 45 năm xưa xúc động kể lại: “Lúc đó máy bay Mỹ đến rất bất ngờ. Bom đạn dội xuống liên tiếp, đất đá tung mù mịt. Anh em chúng tôi không một ai rời vị trí, vừa chiến đấu vừa tìm cách cứu đồng đội bị thương. Khi trận đánh kết thúc, nhìn đồng đội ngã xuống ngay bên mâm pháo, chúng tôi đau xót vô cùng. Anh em trong Đại đội và dân quân xã Xuân Liên nhanh chóng có mặt để cứu chữa người bị thương và khâm liệm cho người đã khuất. Thi hài các liệt sĩ được an táng tại khu đồi Bồng Bộng xã Xuân Liên cũ”.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, những tiếng bom đạn năm nào đã chìm vào quá khứ. Nhưng đối với nhiều gia đình, nỗi đau mất đi người thân vẫn chưa bao giờ nguôi ngoai. Từ lòng biết ơn sâu sắc, chính quyền huyện Nghi Xuân cũ và xã Cổ Đạm mới sau khi thành lập đã trăn trở cùng nhân dân chung tay tôn tạo, xây dựng khu di tích lịch sử Trận địa pháo Bãi Dừa.

Khởi công từ tháng 6-2025, công trình được xây dựng giai đoạn 1 có diện tích hơn 3.000m2, với tổng kinh phí gần 10 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước và xã hội hóa. Công trình gồm nhiều hạng mục như: Nhà tưởng niệm, nhà bia ghi danh 20 liệt sĩ, gác chuông, nhà soạn lễ, đường vào khu di tích, điện chiếu sáng... tạo nên không gian linh thiêng tri ân các Anh hùng liệt sĩ.

Ông Nguyễn Văn Tuấn - Chủ tịch UBND xã Cổ Đạm cho biết: “Việc đầu tư tôn tạo Khu di tích không chỉ là trách nhiệm, mà còn là sự tri ân sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân đối với các Anh hùng liệt sĩ. Hiện nay, xã đang tiếp tục kêu gọi đầu tư nhiều hạng mục khác, như xây dựng quảng trường, hồ sen, phù điêu tái hiện lịch sử... Lễ Tri ân các Liệt sĩ Đại đội Pháo binh 45 Hà Tĩnh hy sinh tại trận địa pháo Bãi Dừa và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh là niềm phấn khởi, tự hào của cán bộ và Nhân dân địa phương sau nhiều năm thực hiện tâm nguyện tôn tạo, xây dựng lại khu di tích xứng tầm”.

Bãi Dừa hôm nay không chỉ kể câu chuyện của quá khứ mà còn là nơi giáo dục truyền thống cách mạng, tạo động lực thi đua cho quân và dân Cổ Đạm đoàn kết một lòng, thi đua lao động sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội, tiếp nối xứng đáng truyền thống bất khuất, kiên trung của các thế hệ đi trước.