Viết tiếp Mùa Thu Độc lập

Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập trước hàng vạn đồng bào. Giữa nắng thu Hà Nội, một câu nói giản dị đã khai sinh một vận mệnh mới cho dân tộc: "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập". Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, lần đầu tiên trong lịch sử, một dân tộc thuộc địa đã tự đứng lên giành lấy quyền định đoạt vận mệnh của chính mình.

Hơn tám mươi năm đã đi qua, mỗi mùa thu về, chúng ta lại nhắc đến Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9 bằng niềm tự hào và lòng biết ơn. Đó là đạo lý của một dân tộc không bao giờ quên cội nguồn. Nhưng nếu chỉ nhìn Cách mạng Tháng Tám như một chiến thắng làm thay đổi chế độ chính trị hay chấm dứt thân phận của một dân tộc mất nước thì ý nghĩa của Mùa Thu năm 1945 vẫn chưa được nhìn nhận đầy đủ.

Điều vĩ đại nhất mà Cách mạng Tháng Tám để lại không chỉ là nền độc lập. Điều có ý nghĩa lâu bền hơn là từ thời khắc ấy, vận mệnh đất nước được đặt vào chính bàn tay của nhân dân Việt Nam, dưới sự dẫn dắt của một Đảng cách mạng do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện. Độc lập không chỉ xác lập chủ quyền quốc gia; độc lập trao cho dân tộc quyền tự lựa chọn con đường phát triển và tự chịu trách nhiệm về tương lai của mình.

Đó là giá trị vượt lên trên một thắng lợi lịch sử.

Nhìn từ chiều dài hơn tám mươi năm, có thể thấy một quy luật xuyên suốt: kể từ Mùa Thu năm 1945, mỗi bước trưởng thành của đất nước đều bắt đầu bằng việc vượt qua một giới hạn của chính mình.

Thế hệ làm nên Cách mạng Tháng Tám đã vượt qua giới hạn lớn nhất của một dân tộc mất nước để mở ra kỷ nguyên độc lập.

Các thế hệ tiếp theo, dưới ngọn cờ của Đảng, vượt qua những thử thách khốc liệt của chiến tranh để bảo vệ nền độc lập và thống nhất non sông.

Đất nước bước vào thời kỳ đổi mới bằng việc vượt qua giới hạn của cơ chế cũ, của tư duy khép kín và của một nền kinh tế trì trệ để mở ra con đường hội nhập và phát triển. Quyết định lịch sử ấy được khởi xướng tại Đại hội VI của Đảng cuối năm 1986 - một cuộc tự phê phán thẳng thắn hiếm có, để từ đó cả dân tộc bước ra khỏi khủng hoảng bằng chính bản lĩnh tự đổi mới của mình.

Lịch sử Việt Nam hiện đại, nhìn ở chiều sâu, không chỉ là lịch sử của những chiến thắng. Đó còn là lịch sử của một dân tộc không ngừng vượt qua những giới hạn do hoàn cảnh và do chính mình đặt ra.

Có lẽ, đó mới là di sản lớn nhất mà Mùa Thu năm 1945 gửi lại cho hôm nay.

Bởi lịch sử không bao giờ đặt ra hai lần cùng một bài toán.

Chiến thắng của thế hệ trước không thể trở thành lời giải cho những thách thức của thế hệ sau. Điều được kế thừa không phải là câu trả lời, mà là bản lĩnh dám tìm ra câu trả lời mới - bản lĩnh ấy, qua hơn tám mươi năm, luôn được tôi luyện dưới sự lãnh đạo của Đảng và soi đường bởi tư tưởng Hồ Chí Minh.

Vì thế, mỗi thời đại đều có một giới hạn của mình. Sứ mệnh của mỗi thế hệ không phải là ca ngợi những giới hạn cha ông đã vượt qua, mà là vượt qua những giới hạn của chính thời đại mình.

Đó là sự tiếp nối đích thực của lịch sử.

Nếu thế kỷ XX đặt ra câu hỏi làm thế nào để giành và giữ vững độc lập dân tộc, thì thế kỷ XXI đặt ra một câu hỏi khác: làm thế nào để đưa Việt Nam trở thành một quốc gia phát triển bằng chính nội lực của mình.

Đó không chỉ là sự thay đổi về mục tiêu phát triển.

Đó là sự thay đổi về thước đo của lịch sử.

Từ đây, vị thế của một quốc gia không chỉ được xác lập bằng những gì đã giành được trong quá khứ, mà còn bằng năng lực tạo dựng tương lai.

Chính trong những ngày tháng Bảy vừa qua, khi Ngân hàng Thế giới chính thức đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao, cả dân tộc có thêm một bằng chứng sống động cho quy luật ấy: giới hạn của hôm qua đang được nới rộng bằng nỗ lực của hôm nay. Nhưng đó chỉ là một cột mốc trên hành trình, không phải đích đến - và chính vì thế, nó nhắc nhở rằng thử thách phía trước sẽ còn lớn hơn thử thách đã vượt qua.

Bởi vậy, thử thách lớn nhất của Việt Nam hôm nay không còn chủ yếu đến từ những lực cản bên ngoài. Thử thách ấy nằm ở khả năng tự đổi mới để không bị giới hạn bởi chính mình.

Trong một thế giới mà tri thức được tạo ra từng ngày và cạnh tranh diễn ra trên quy mô toàn cầu, lợi thế của hôm qua có thể nhanh chóng trở thành giới hạn của hôm nay. Không một quốc gia nào có thể bước tới tương lai chỉ bằng ký ức về quá khứ, dù quá khứ ấy có vẻ vang đến đâu. Lịch sử luôn trân trọng những dân tộc biết gìn giữ truyền thống, nhưng chỉ trao vị trí trong tương lai cho những dân tộc biết không ngừng làm mới mình.

Vì thế, điều đất nước cần hôm nay không chỉ là khát vọng phát triển, mà trước hết là năng lực phát triển. Đó là năng lực kiến tạo một thể chế hiện đại dưới sự lãnh đạo của Đảng, xây dựng một nền kinh tế sáng tạo, làm chủ khoa học và công nghệ, khơi dậy mọi nguồn lực của con người Việt Nam và chuyển hóa khát vọng thành những thành tựu cụ thể. Mỗi bước tiến của quốc gia, xét đến cùng, đều bắt đầu từ chất lượng của con người và chất lượng của các quyết định.

Lòng yêu nước trong thời bình vì thế cũng mang một nội hàm mới. Không chỉ được đo bằng sự sẵn sàng hy sinh khi Tổ quốc cần, mà còn được thể hiện bằng tinh thần trách nhiệm trong từng công việc; bằng ý thức tôn trọng kỷ cương, dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm và không chấp nhận sự trì trệ. Khi hàng triệu con người cùng lựa chọn cách sống ấy, nó sẽ trở thành sức mạnh nội sinh của cả dân tộc.

Lịch sử luôn công bằng với mọi thế hệ. Mỗi thế hệ đều được trao một cơ hội để khẳng định mình trước thời đại. Thế hệ năm 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã để lại cho đất nước nền độc lập. Trách nhiệm của thế hệ hôm nay là làm cho nền độc lập ấy trở nên giàu nội lực hơn, vững vàng hơn và có sức lan tỏa lớn hơn bằng những thành tựu của phát triển.

Đó có lẽ cũng là ý nghĩa sâu xa nhất của việc kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9.

Không phải để sống trong hào quang của quá khứ.

Mà để nhận lấy trách nhiệm đối với tương lai.

Bởi viết tiếp Mùa Thu Độc lập không phải là viết thêm những lời ngợi ca lịch sử. Đó là viết bằng chất lượng phát triển của đất nước, bằng năng lực vượt qua những giới hạn của thời đại mình và bằng những giá trị mới mà mỗi thế hệ để lại cho dân tộc.

Đến cuối cùng, điều làm nên tầm vóc của một dân tộc không chỉ là những gì lịch sử đã trao tặng, mà còn là những gì dân tộc ấy tiếp tục sáng tạo cho lịch sử.

Đó cũng là cách xứng đáng nhất để viết tiếp Mùa Thu Độc lập.