Ung thư tuyến giáp: Đừng quá sợ, nhưng cũng đừng chủ quan

Tuyến giáp là tuyến nội tiết nhỏ nằm ở phía trước cổ, ngay trước khí quản, có vai trò quan trọng trong điều hòa chuyển hóa, nhịp tim, thân nhiệt và nhiều hoạt động sống của cơ thể. UTTG xảy ra khi các tế bào trong tuyến giáp biến đổi bất thường, phát triển mất kiểm soát và tạo thành khối u ác tính. Đây là một trong những bệnh ung thư vùng đầu cổ thường gặp.

Trao đổi về bệnh lý này, ThS.BSNT Ngô Duy Thịnh cho biết, số người được chẩn đoán UTTG có xu hướng tăng trong những năm gần đây. Thông điệp quan trọng nhất với người dân là cần hiểu đúng về bệnh. UTTG không phải lúc nào cũng đáng sợ như nhiều loại ung thư tiến triển nhanh khác, nhưng cũng không nên chủ quan. Nếu phát hiện muộn, một số trường hợp có thể xâm lấn dây thần kinh thanh quản, khí quản, thực quản, di căn hạch cổ hoặc di căn xa, làm điều trị phức tạp hơn và ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh.

Nhiều trường hợp âm thầm, không đau, không sốt

Theo ThS.BSNT Ngô Duy Thịnh, UTTG, đặc biệt là thể nhú và thể nang, thường diễn biến chậm và âm thầm. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể không đau, không sốt, không gầy sút cân và vẫn sinh hoạt bình thường. Không ít bệnh nhân chỉ tình cờ phát hiện nhân tuyến giáp khi siêu âm vùng cổ, khám sức khỏe định kỳ hoặc chụp chiếu vì một lý do khác.

Dấu hiệu thường gặp nhất là xuất hiện khối hoặc nhân vùng cổ trước. Khối này có thể không đau nên dễ bị bỏ qua. Một số người nghĩ đó là “bướu cổ lành tính”, “hạch viêm” hoặc thay đổi bình thường của cơ thể. Ngoài khối vùng cổ, người dân cần đi khám nếu có hạch cổ sưng to dai dẳng, khàn tiếng kéo dài trên 2 tuần không rõ nguyên nhân, nuốt vướng, nuốt khó, khó thở, thở rít hoặc cảm giác cổ bị chèn ép.

“Không phải cứ có khối ở tuyến giáp là ung thư, và cũng không phải cứ có nhân tuyến giáp là phải mổ. Nhưng khi có dấu hiệu bất thường vùng cổ, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa để được thăm khám, siêu âm, nội soi thanh quản và làm xét nghiệm phù hợp nếu cần”, bác sĩ Thịnh khuyến cáo.

Những ai cần chú ý hơn đến UTTG?

UTTG có thể gặp ở cả nam và nữ, nhưng nữ giới mắc nhiều hơn nam giới. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ gồm tiền sử tiếp xúc bức xạ vùng đầu cổ, đặc biệt khi còn nhỏ; gia đình có người mắc UTTG; một số hội chứng di truyền liên quan UTTG thể tủy; rối loạn iốt kéo dài; thừa cân, béo phì; và một số biến đổi gen trong tế bào tuyến giáp. Tuy nhiên, có yếu tố nguy cơ không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Ngược lại, nhiều người mắc UTTG không có yếu tố nguy cơ rõ ràng. Vì vậy, thay vì lo lắng quá mức, người dân nên chú ý quan sát vùng cổ, đi khám khi có triệu chứng bất thường.

Siêu âm và chọc hút kim nhỏ giúp phân tầng nguy cơ

Khi nghi ngờ có nhân tuyến giáp, siêu âm là phương tiện đầu tay, an toàn, không đau và có giá trị cao. Trên siêu âm, bác sĩ sẽ đánh giá kích thước, hình dạng, bờ, độ hồi âm, vi vôi hóa, hướng phát triển của nhân và tình trạng hạch cổ. Những đặc điểm này giúp phân tầng nguy cơ nhân tuyến giáp lành tính hay nghi ngờ ác tính. Người dân cần hiểu rõ là siêu âm không thay thế hoàn toàn chẩn đoán mô bệnh học. Với những nhân có đặc điểm nghi ngờ hoặc đạt tiêu chuẩn về kích thước, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm. Đây là thủ thuật dùng kim rất nhỏ lấy tế bào trong nhân tuyến giáp để xét nghiệm, từ đó định hướng tổn thương lành tính, nghi ngờ hay ác tính.

Các xét nghiệm máu như TSH, FT4, Anti-TPO giúp đánh giá chức năng tuyến giáp hoặc bệnh lý tuyến giáp đi kèm, nhưng không thể chỉ dựa vào xét nghiệm máu thông thường để khẳng định có hay không có ung thư. Trong trường hợp nghi ngờ UTTG thể tủy hoặc gia đình có người mắc thể bệnh này, bác sĩ có thể chỉ định thêm calcitonin và xét nghiệm gen phù hợp.

Phần lớn UTTG thuộc nhóm biệt hóa, chủ yếu là thể nhú và thể nang. Đây là nhóm thường tiến triển chậm và có tiên lượng tốt nếu phát hiện sớm, điều trị đúng và theo dõi lâu dài. Nhiều bệnh nhân sau điều trị vẫn có thể làm việc, sinh hoạt và sống khỏe mạnh trong thời gian dài. Dù vậy, bác sĩ Thịnh lưu ý không nên gọi UTTG là “ung thư nhẹ” theo nghĩa chủ quan. Một số trường hợp có thể tái phát, di căn hạch cổ, di căn phổi, xương hoặc xâm lấn các cấu trúc quan trọng vùng cổ. Đặc biệt, UTTG thể tủy và thể không biệt hóa có thể diễn biến phức tạp hơn, cần được điều trị tại cơ sở chuyên khoa có kinh nghiệm.

“Điều trị UTTG cần cá thể hóa. Có người chỉ cần cắt một thùy tuyến giáp và theo dõi, nhưng cũng có người cần cắt toàn bộ tuyến giáp, nạo vét hạch cổ, điều trị iốt phóng xạ hoặc dùng thuốc lâu dài. Người bệnh không nên tự so sánh phác đồ của mình với người khác”, bác sĩ Thịnh cho biết thêm.

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính trong nhiều trường hợp UTTG. Tùy loại bệnh, kích thước u, mức độ xâm lấn, tình trạng hạch cổ và nguy cơ tái phát, bác sĩ có thể chỉ định cắt thùy tuyến giáp, cắt toàn bộ tuyến giáp hoặc phối hợp nạo vét hạch cổ. Sau phẫu thuật, một số người bệnh cần điều trị iốt phóng xạ, dùng hormone tuyến giáp thay thế hoặc ức chế TSH theo mục tiêu điều trị.

ThS.BSNT Ngô Duy Thịnh cho hay, sau phẫu thuật, người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế nếu có tê bì quanh môi hoặc đầu ngón tay, co rút cơ, khàn tiếng tăng dần, khó thở, nuốt sặc, sưng cổ nhanh hoặc đau tăng bất thường. Người bệnh sau cắt toàn bộ tuyến giáp cần dùng levothyroxine nên uống thuốc vào buổi sáng khi đói, trước ăn khoảng 30-60 phút, và không uống cùng thời điểm với canxi, sắt hoặc thuốc kháng acid vì có thể làm giảm hấp thu thuốc.

Với UTTG, người bệnh không nên tự kiêng khem quá mức. Sau phẫu thuật, chế độ ăn thường hướng tới đủ năng lượng, đủ đạm, nhiều rau xanh, trái cây, uống đủ nước và hạn chế rượu bia, thuốc lá. Nếu có hạ canxi hoặc suy cận giáp, bác sĩ sẽ hướng dẫn bổ sung canxi, vitamin D và lựa chọn thực phẩm phù hợp.

Trong giai đoạn chuẩn bị điều trị iốt phóng xạ, một số người bệnh cần ăn chế độ ít iốt trong thời gian ngắn theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi đó, người bệnh có thể phải hạn chế hải sản, rong biển, muối iốt, một số thực phẩm chế biến sẵn hoặc thuốc chứa iốt. Tuy nhiên, thời gian kiêng và mức độ kiêng cần theo chỉ định cụ thể, không nên tự áp dụng kéo dài vì có thể ảnh hưởng dinh dưỡng.

Không có biện pháp nào giúp phòng tránh tuyệt đối UTTG. Tuy nhiên, người dân có thể giảm nguy cơ và tăng cơ hội phát hiện sớm bằng những việc đơn giản: Không lạm dụng chụp chiếu có tia xạ khi không có chỉ định; sử dụng muối iốt hợp lý; duy trì cân nặng lành mạnh; vận động thường xuyên; không hút thuốc; hạn chế rượu bia; và đi khám sức khỏe định kì hoặc khi nghi ngờ có khối vùng cổ, khàn tiếng kéo dài, nuốt vướng hoặc hạch cổ bất thường. Khi phát hiện nhân tuyến giáp, người dân không nên quá sợ hãi, cũng không nên tự mua thuốc hoặc điều trị theo lời truyền miệng. Việc cần làm là đến cơ sở chuyên khoa Nội tiết, Ung bướu hoặc Tai Mũi Họng để được đánh giá đúng.