Tỉnh Lâm Đồng - Nỗi oan của 6 cựu chiến binh dọn đất trồng rừng bao giờ giải (?)

Vụ án này, ban đầu có 7 bị cáo, nhưng bị cáo Đoàn Xuân Trường đã chết trong quá trình xét xử sơ thẩm (lần 1), nên đã đình chỉ điều tra. Các bị cáo bị đưa ra xét xử đều là cựu chiến binh (CCB), gồm: Vũ Tất Đắc, sinh năm 1953; Hoàng Văn Sằn, sinh năm 1957; Ngân Xuân Dũng, sinh năm 1960; Đỗ Mạnh Hùng, sinh năm 1962; Nguyễn Nam Thái, sinh năm 1967 và Cao Minh Điếm, sinh năm 1968, cùng trú tại thôn 6, xã Trường Xuân, tỉnh Lâm Đồng - trước ngày 1-7-2025, là thôn 6, xã Trường Xuân, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông.

Phiên toà phúc thẩm (lần 3) do Thẩm phán Hoàng Rung K’Nhơn chủ tọa. Kiểm sát viên Trần Văn Toàn, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) tỉnh Lâm Đồng giữ quyền công tố. Tham gia bào chữa cho các bị cáo có 7 Luật sư của Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh, Đoàn Luật sư tỉnh Lâm Đồng và Trung tâm Trợ giúp pháp lý tỉnh Đắk Nông. Đại tá Trịnh Văn Khải (Ban Công tác CCB, Trung ương Hội CCB Việt Nam) tham gia phiên toà với tư cách bào chữa viên nhân dân.

Đây là vụ án hình sự có dấu hiệu oan sai, xảy ra từ năm 2015, kéo dài hơn 11 năm, có diễn biến như sau: Năm 2008, Chi hội CCB thôn 6, được UBND xã Trường Xuân giao 21 ha đất lâm nghiệp để quản lý, khoanh nuôi, bảo vệ, trồng rừng gây quỹ hoạt động cho Chi hội tại khu vực tiểu khu 1710. Tuy nhiên, do không kiểm soát được tình trạng người dân xâm canh, nên đến cuối năm 2014 diện tích đất này còn lại khoảng hơn 3.000 m2. Tại cuộc họp tổng kết nhiệm kỳ, bầu Ban chấp hành mới diễn ra vào ngày 14-12-2014, Chi hội CCB thôn 6 thống nhất tiến hành dọn dẹp, bảo vệ diện tích đất còn lại để trồng cây keo, gây quỹ hội. Theo tinh thần tại cuộc họp, các hội viên đã tham gia dọn khu đất này trong thời gian 17 giờ, vào 4 buổi sáng các ngày 24, 25-1-2015 và 19, 20-4-2015. Trong quá trình phát dọn đã xảy ra tranh chấp với anh Nguyễn Hữu Thuận trú cùng thôn 6. Anh Thuận cho rằng diện tích đất này anh đã mua 10 triệu đồng, và đã cưa hạ cây trước đó. Từ chỗ tranh chấp, anh Thuận làm tố cáo Chi hội CCB hủy hoại rừng. Sau đó Công an thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông đã khởi tố 7 hội viên Chi hội CCb về hành vi "hủy hoại rừng” theo Khoản 1, Điều 189, Bộ luật Hình sự năm 1999.

Ngày 14-4-2016, TAND thị xã Gia Nghĩa mở phiên tòa sơ thẩm (lần 1) xét xử vụ án. Bản án số 24/2016/HS-ST, ngày 14-4-2016, tuyên các bị cáo phạm tội "hủy hoại rừng" theo khoản 1, Điều 189, Bộ luật Hình sự, với khung hình phạt từ 6-7 tháng tù giam. Sau khi các bị cáo kháng án. Ngày 21-6-2016, TAND tỉnh Đắk Nông mở phiên tòa phúc thẩm (lần 1) xét xử vụ án. Bản án số 67/2016/HSPT ngày 21-6-2016, của TAND tỉnh Đắk Nông đã tuyên hủy án sơ thẩm vì nhận định chưa đủ chứng cứ kết tội các bị cáo, và yêu cầu làm rõ 7 nội dung. Hồ sơ được chuyển về Công an thị xã Gia Nghĩa điều tra lại lần thứ nhất. Dù kết quả điều tra lại không bổ sung được gì theo 7 nội dung mà Tòa phúc thẩm yêu cầu, nhưng vào ngày 12-9-2017, TAND thị xã Gia Nghĩa vẫn mở phiên tòa sơ thẩm (lần 2) xét xử vụ án. Bản án số 45/2017/HS-ST, ngày 12-9-2017 tiếp tục tuyên các bị cáo phạm tội "hủy hoại rừng" theo Khoản 1, Điều 189, Bộ luật Hình sự, đồng thời tuyên phạt các bị cáo từ 6-7 tháng tù; bồi thường hơn 53 triệu đồng tiền thiệt hại về rừng. Sau phiên xét xử sơ thẩm (lần 2), các bị cáo kháng cáo. Ngày 14,15-12-2017, TAND tỉnh Đắk Nông mở phiên tòa phúc thẩm (lần 2). Bản án phúc thẩm số 117/2017/HS-PT, ngày 14,15-12-2016 của TAND tỉnh Đắk Nông vẫn tuyên y án sơ thẩm. Và các bị cáo đã thi hành án xong tại Trại tạm giam Công an tỉnh Đắk Nông.

Sau khi thi hành án, các bị cáo liên tục kêu oan. Xét lại các bản án, ngày 18-5-2020, Ủy ban thẩm phán TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh đã ban hành Quyết định giám đốc thẩm số 16/2020/HS-GĐT, hủy toàn bộ Bản án phúc thẩm số 117/2017/HS-PT ngày 14,15-12-2016 của TAND tỉnh Đắk Nông và Bản án sơ thẩm số 45/2017/HS-ST, ngày 12-9-2017 của TAND thị xã Gia Nghĩa, giao hồ sơ vụ án cho VKSND thành phố Gia Nghĩa để điều tra lại. Ngày 31-7-2020, Viện KSND Cấp cao tại TP Hồ Chí Minh ban hành Công văn số 39/CV3-V1 “Về hướng dẫn kiểm sát điều tra vụ án…”, yêu cầu: “Phải trưng cầu giám định lại do tập thể giám định viên có chuyên môn thực hiện”. Công văn số 39/CV3-V1, cũng nêu rõ: “Việc giám định thiệt hại của các cơ quan tố tụng TP Gia Nghĩa dựa trên giá trị rừng bình quân là không có giá trị pháp lý mà yêu cầu phải đo đếm cụ thể số lượng, chủng loại, kích thước các cây bị đốn ngã để tính thiệt hại vật chất thực tế”.

Trong quá trình điều tra lại, Công an TP Gia Nghĩa đã trưng cầu giám định của Hội đồng giám định Bộ Nông nghiệp và Phát nông thôn. Ngày 27-6-2022, Bộ Nông nghiệp và Phát nông thôn ban hành kết luận giám định, đã kết luận: “Thiếu căn cứ là số liệu điều tra các chỉ tiêu về đường kính và chiều cao vút ngọn của các cây gỗ trong các lô rừng, thiếu căn cứ về trạng thái rừng trước thời điểm mất rừng, nên KHÔNG xác định được giá trị rừng bị thiệt hại tại lô 3, lô 6, khoảnh 1, tiểu khu 1710, Xí nghiệp Lâm nghiệp Nghĩa Tín, phường Quảng Thành, TP Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông”.

Ngày 30-1-2026, TAND Khu vực 6 - Lâm Đồng mở phiên tòa sơ thẩm (lần 3) xét xử 6 bị cáo về tội danh tội danh “Hủy hoại rừng” theo quy định tại Khoản 1, Điều 189, Bộ luật Hình sự 1999. Bản án hình sự sơ thẩm số 06/2026/HS-ST, tuyên các bị cáo phạm tội “Hủy hoại rừng”, với các hình phạt: Bị cáo Đỗ Mạnh Hùng, 7 tháng tù, 5 bị cáo còn lại phạt 6 tháng tù và tuyên các bị cáo bồi thường trách nhiệm dân sự hơn 53 triệu đồng. Sau phiên tòa, các bị cáo tiếp tục kháng cáo.

Tại phần xét hỏi phiên xét xử phúc thẩm (lần 3), cả 6 bị cáo đều khẳng định, lời khai được ghi theo hướng dẫn của điều tra viên Công an thị xã Gia Nghĩa, dẫn đến án oan. Khi các bị cáo vào phát dọn, khu vực này không còn rừng nữa. Bị cáo Nguyễn Nam Thái, nguyên Thôn trưởng thôn 6 vào thời điểm xảy ra vụ việc, trả lời Hội đồng xét xử (HĐXX) việc “Bản thân không tham gia phát dọn đất. Mà chỉ đi cùng công an viên thôn vào giải quyết tranh chấp đất giữa Chi hội CCB với hộ Nguyễn Hữu Thuận vào sáng 24-1-2015”. Trả lời HĐXX, bị cáo Đỗ Mạnh Hùng, nguyên Chi hội trưởng Hội CCB thôn 6, cung cấp thêm chứng cứ về hiện trạng khu đất chi hội phát dọn đã không còn cây rừng. Bị cáo Vũ Tất Đắc cung cấp cho HĐXX thông tin việc bị điều tra viên đến nhà bị cáo “mượn cưa xăng” đã bị hỏng và đưa vào làm tang vật phá rừng. Trong thực tế, không hề có việc dùng cưa để phát dọn đất trồng rừng. Các bị cáo còn đề nghị HĐXX làm rõ bản ảnh hiện trường trong hồ sơ vụ án do điều tra viên bổ sung sau vì có dấu hiệu sai lệch, được chụp ở địa điểm không phải là hiện trường vụ án. Các bị cáo cũng nêu vấn đề, trong khoảng thời gian 17 giờ đồng hồ của 4 buổi sáng các ngày 24, 25-1-2015 và 19, 20-4-2015 bằng cách nào 7 CCB tuổi cao, sức yếu có thể huỷ hoại được 0,98 ha rừng, với tổng khối lượng gỗ thiệt hại 64 m3(?).

Các Luật sư và Bào chữa viên viện dẫn Biên bản vi phạm hành chính ngày 27-3-2015 và Biên bản xác minh ngày 28-3-2015, của Chi cục Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa đã xác định diện tích đất rừng tại lô 3, lô 6, khoảnh 1, Tiểu khu 1710 mức độ thiệt hại 100%. Như vậy, trong trường hợp các bị cáo có hành vi phá rừng đi chăng nữa, thì diện tích rừng bị huỷ hoại chỉ xảy ra vào 2 buổi sáng các ngày 24, 25-1-2015 là 4.000 m2. Vì đến ngày 28-3-2015, rừng đã bị thiệt hại 100%, thì tại vị trí này làm gì còn rừng để các bị cáo huỷ hoại 5.800 m2 trong các ngày 19, 20-4-2015(?). Và với 4.000 m2 rừng bị phá thì không thể khởi tố vụ án hình sự. Tội huỷ hoại rừng là cấu thành vật chất, nhưng ở vụ án này các cơ quan tố tụng không chứng minh được thiệt hại về rừng bằng những tang chứng, vật chứng, bằng khối lượng gỗ, diện tích đất rừng được giám định chính xác do tập thể giám định viên có chuyên môn thực hiện. Các cơ quan tố tụng quy kết các bị cáo huỷ hoại rừng với 64 m3 gỗ, nhưng không hề thu được tấc gỗ nào làm tang chứng, vật chứng. Việc điều tra viên đến nhà các bị cáo hỏi mượn 2 vật thể có hình dáng cưa (không phải thu giữ tại hiện trường), sau đó đưa vào làm tang vật vụ án, không hề niêm phong, không thực nghiệm hiện trường là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hình sự. Trong quá trình điều tra, và điều tra xét xử lại (lần 3) các cơ quan tố tụng hình sự thực hiện hết sức cảm tính, tuỳ tiện khi cố tình buộc tội cho 7 hội viên CCB, trong khi số hội viên tham gia dọn đất có buổi sáng đông nhất là 13 người(!).

Tham gia tranh tụng, các Luật sư cho rằng Bản án sơ thẩm (lần 3) cũng như quan điểm của đại diện VKSND tỉnh Lâm Đồng tại phiên phúc thẩm tiếp tục sử dụng Kết luận giám định ngày 24-4-2015 và 14-7-2016, do ông Huỳnh Văn Triệu ký để kết tội các bị cáo là thiếu tính thuyết phục. Vì giám định này đã bị Ủy ban thẩm phán TAND Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh bác bỏ tại Quyết định giám đốc thẩm số 16/2020/HS-GĐT, bởi trái với quy định tại Điểm b, Khoản 1, Điều 34, Luật Giám định Tư pháp năm 2013.

Lẽ ra đại diện VKSND tỉnh Lâm Đồng và HĐXX phúc thẩm (lần 3) phải căn cứ vào Kết luận giám định ngày 27-6-2022, của Bộ Nông nghiệp và Phát nông thôn để đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can theo quy định tại Điểm a, Khoản 1, Điều 230, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, vì không chứng minh được hành vi phạm tội. Và tuyên: Hủy Bản án sơ thẩm số 06/2026/HS-ST, ngày 30-1-2026 của Tòa án nhân dân khu vực 6 - Lâm Đồng; tuyên các bị cáo không phạm tội “hủy hoại rừng”; đình chỉ vụ án đối với các bị cáo theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.

Thế nhưng, HĐXX phúc thẩm (lần 3) đã tuyên: Bác kháng cáo của các bị cáo; giữ nguyên Bản án sơ thẩm số 06/2026/HS-ST, ngày 30-1-2026 của Tòa án nhân dân khu vực 6 - Lâm Đồng, tiếp tục gây oan sai kéo dài cho 6 bị cáo là CCB. Với bản án có dấu hiệu oan sai này, các bị cáo yêu cầu Viện trưởng VKSND Tối cao, Chánh án TAND Tối cao Kháng nghị Giám đốc thẩm huỷ toàn bộ bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực 6 - Lâm Đồng và bản án phúc thẩm của Toà án nhân dân tỉnh Lâm Đồng, để minh oan cho các bị cáo./.