NHÀ BÁO CỰU CHIẾN BINH KIM QUỐC HOA - MỘT TẤM GƯƠNG VỀ NGHỀ NGHIỆP

 Nhà báo Kim Quốc Hoa là một bậc lão trượng trong làng báo nhưng ông không tạo ra sự cách bức, mà ngược lại, sự trầm hậu sâu sắc của ông đã luôn truyền lửa cho giới văn bút chúng tôi. Các tác phẩm của Kim Quốc Hoa thường thấm đẫm chất văn của một người từng trải và am tường ngôn ngữ. Cả những bài viết nảy lửa nhất, vẫn đằm đẵm chất người, luôn thấu tình đạt lý mà mỗi câu, mỗi ý đều thăm thẳm nỗi người.

Tôi nhớ một lần đã lâu, khi tôi mới chập chững cầm bút viết văn, đương lúc ông vô cùng nổi tiếng bỗng được gặp ông trong một chuyến đi biển cùng với Tổng Giám đốc công ty thủy lợi 2 Bùi Ngọc Khôn cũng là một nhân vật rất nổi tiếng. Cả hai ông đều rất mê thơ, nhất là thơ Phùng Quán. Chuyện rằng khi Phùng Quán bị treo bút phải viết bằng nhiều bút danh khác nhau thậm chí mượn tên người khác đến nỗi bị quỵt tiền nhuận bút, ông Bùi Ngọc Khôn nghe được đã tìm mọi cách để “đền bù” cho nhà thơ họ Phùng còn trân trọng mời và đích thân tháp tùng nhà thơ Phùng Quán tới các đơn vị trong Tổng công ty nói chuyện, đọc thơ. Công việc bộn bề khắp miền Bắc thời gian đó đang đẩy mạnh toàn diện công tác thủy lợi các ban ngành, cấp trên, cấp dưới sôi động như mây mà Tổng Giám đốc Bùi Ngọc Khôn đêm nào cũng cùng với quần chúng công nhân mở các buổi nghe thơ Phùng Quán. Lứa cán bộ công nhân viên Tổng công ty Thủy lợi 2 thập kỷ 70, 80 đến bây giờ ai nấy đều giữ trong mình những kỷ niệm thật đẹp về nhà thơ Phùng Quán trong các đêm thơ do Tổng Giám đốc Bùi Ngọc Khôn - một tín đồ thơ tổ chức.

Trong chuyến đi biển ấy, tôi thấy hai con người nổi tiếng chuyện trò, đánh giá, bàn bạc rất say sưa về một người còn nổi tiếng hơn hai ông - đó là nhà văn Lê Lựu. Thời điểm này nhà văn Lê Lựu đang gây dựng Trung tâm Văn hóa Doanh nhân Việt Nam nên giới trí thức, doanh nhân, nhà văn, nhà báo, kể cả những người hiếu sự kéo đến vô cùng đông đúc xung quanh Lê Lựu. Trong khi mọi người có vẻ say sưa với tiếng vang, sức hấp dẫn, độ bao phủ rộng lớn, sức ảnh hưởng mạnh mẽ của Trung tâm Văn hóa Doanh nhân Việt Nam và ngài Tổng Giám đốc Lê Lựu thì với sự từng trải và lịch duyệt của mình, hai ông Bùi Ngọc Khôn và Kim Quốc Hoa đã bắt đầu thận trọng, luôn xem xét kỹ lưỡng, tỉnh táo đưa ra những lời khuyên, vạch ra những phương án có tính chiến lược lâu dài rất công phu, tâm huyết. Nhất là nhà báo Kim Quốc Hoa với sự từng trải của mình, từng kinh qua chức vụ Tổng Biên tập Báo Tuổi trẻ Thủ đô (1990-1993); Phó Tổng Biên tập Báo Lao động - Xã hội (1993-1997); Tổng Biên tập Báo Xây dựng (1998-2006); Tổng Biên tập Tạp chí Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (2005-2007); Tổng Biên tập Báo Người cao tuổi (2007-2015) đã có những góp ý, những kế hoạch chiến lược đối với sự phát triển bền vững của Trung tâm Văn hóa Doanh nhân Việt Nam. Tuy nhiên, với bản tính và tư duy của nhà văn Lê Lựu đã không thể nào tiếp thu trọn vẹn và thực hiện thấu đáo những đóng góp đầy tâm huyết của hai ông Bùi Ngọc Khôn và Kim Quốc Hoa. Chuyện này tôi sẽ nói ở một dịp khác.

Đầu năm 2008, giới báo chí và nhân dân cả nước đều rất xôn xao loạt bài viết về Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang Nguyễn Trường Tô với những sai phạm cả về pháp lý và đạo lý trên Báo Người cao tuổi do Kim Quốc Hoa làm Tổng Biên tập. Chuyện căng thẳng đến mức ông Chủ tịch tỉnh đã tổ chức mời rất nhiều nhà báo của các báo lớn nhỏ trên cả nước đến Hà Giang để vô hiệu hóa, thậm chí là “chôn sống” Báo Người cao tuổi và Tổng Biên tập Kim Quốc Hoa. Song lưới trời lồng lộng, Nguyễn Trường Tô đã phải bị xử nghiêm và Kim Quốc Hoa không chỉ chứng mình bản lĩnh của một tờ báo do ông đứng đầu mà còn tạo nên cảm hứng lớn, dẫn dắt các báo, tạp chí trong xu hướng chống tham nhũng, tiêu cực quyết liệt đã để lại những dấu mốc sừng sững tới hôm nay. Trong những lúc thanh nhàn, tôi có hỏi ông vụ Nguyễn Trường Tô tại sao rúng động và gay cấn đến phút cuối như vậy, nhà báo Kim Quốc Hoa cười nhẹ nhàng bảo: “Sai về pháp lý lại còn sai về đạo lý trời đất nào dung được, nhân dân làm sao tha thứ cho đây” thì tôi đã hiểu suốt cuộc đời Kim Quốc Hoa luôn tôn thờ pháp lý và đạo lý.

Về các dấu ấn báo chí đặc biệt của Kim Quốc Hoa, chúng ta có thể tìm trong cuốn sách Kim Quốc Hoa - những người trân quý (NXB Hội Nhà văn, 2022) trong đó có nhiều bài viết sâu sắc như: Một nhà báo có nhân cách và bản lĩnh vững vàng của Anh hùng Lao động Cù Thị Hậu; Anh vẫn là Kim Quốc Hoa của nhà văn Minh Chuyên; Khi lão tướng xung trận của Phùng Nguyên; Người bạn sống tình nghĩa, tận tâm, chu đáo với mọi người của nhà văn Lê Lựu; Nhà báo Kim Quốc Hoa, bí quyết ba trong một của nhà thơ Đặng Vương Hưng; Hiện thân của tâm đức, tài năng và niềm hi vọng công lý của luật sư Hoàng Tùng; Từ vụ ông Trần Văn Truyền nghĩ đến cuộc họp báo không thành ở Hà Giang của nhà báo Xuân Ba; Về một người anh đồng nghiệp của nhà thơ Lê Mạnh Tuấn; Nhà báo Kim Quốc Hoa - vinh quang và cay đắng của nhà thơ Nghiêm Thị Hằng; Tổng Biên tập Báo Người cao tuổi và một bài báo tạc vào lịch sử báo chí của nhà báo Từ Khôi; Vườn xanh vẫn trổ hoa vàng của nhà thơ Lại Tây Dương;… đã hiện lên toàn vẹn một Kim Quốc Hoa tài hoa và sâu sắc, quyết liệt nhưng cũng rất bao dung, lão luyện trong nghề, mạnh mẽ trong dòng chảy thời cuộc.

Về phần cá nhân, trong các buổi trưa vắng lặng một mình nằm trên ghế gỗ ở cơ quan, tôi vẫn thường đọc từng bài báo trong tập sách trên và coi đó như buổi học về nghề nghiệp, về hành xử trong đời sống. Lứa chúng tôi là thế hệ kế cận các ông mà sao luôn tự cảm thấy mình còn thiếu khuyết rất nhiều, nhất là về dũng khí của người làm báo. Và trong tâm thế ấy, khi ngược dòng thời gian tìm hiểu về nhà báo Kim Quốc Hoa, tôi càng thấy rõ một khí phách báo chí được hình thành từ rất sớm từ ngày ông làm tờ báo Chiến sĩ Hậu cần đã mạnh mẽ chĩa ngòi bút vào những khuyết điểm, thiếu sót, thậm chí là tiêu cực, tham nhũng ở một số khu vực. Nhiều bài viết của nhà báo Kim Quốc Hoa trên BáoQuân đội nhân dân thời điểm Thiếu tướng Trần Công Mân làm Tổng Biên tập đã gây tiếng vang rất lớn, đương nhiên “động đến thiên đình” và những tác động dữ dội, trực tiếp tới Kim Quốc Hoa và Tổng Biên tập Trần Công Mân. Nhưng các nhà báo chiến sĩ, và nhất là tờ báo của người chiến sĩ không chỉ dũng cảm, kiên cường mà còn thể hiện rõ bản lĩnh chiều sâu của đội ngũ trí thức trước thực trạng đất nước, thói cửa quyền, bệnh thành tích, thậm chí cả sự bế tắc của không ít khu vực trong thể chế thời quan liêu bao cấp. Nhà báo Kim Quốc Hoa những ngày tháng ấy chính là những ngày tháng được tôi rèn, thấu hiểu lẽ đời, thậm chí là ánh đao bóng kiếm để ông càng thêm kiên định trong công cuộc làm báo luôn không ít “hố gai miệng vực” với những người có cá tính và bản lĩnh như ông. Và cũng từ những tháng ngày quân ngũ ấy, đã đúc lên một Kim Quốc Hoa như chúng ta biết hôm nay.

Tôi luôn có nhận định nhà báo Kim Quốc Hoa chính là một trí thức trong thời cuộc sôi động hôm nay. Những gì ông và thế hệ ông đã chung tay xây dựng, mạnh mẽ đối diện và phản biện, gan góc và dũng cảm đương đầu chính là thái độ của người trí thức, của kẻ sĩ trước thời đại, thời cuộc mà mình đang ở trong dòng chảy đó. Thế hệ các ông trong đó có nhà báo Kim Quốc Hoa đã luôn cháy sáng và tỏa sáng bền bỉ ngọn lửa của mình từ nền tảng của những con người đã trải qua lửa đỏ chiến tranh, mạnh mẽ chiến đấu với cái xấu cái ác bằng trí tuệ trên tinh thần đạo lý và pháp lý. Thế hệ chúng tôi luôn học được những bài học từ cuộc đời và các sản phẩm báo chí của thế hệ ông.

Trong một cuộc ăn trưa khá tình cờ với nhà báo Kim Quốc Hoa, nhà báo Trần Nhung và nhà thơ Đỗ Trung Lai - các cao thủ đa đề trong làng văn chương báo chí. Những câu chuyện thấm đẫm nỗi đời, nỗi người mà trong đó có nhiều cuộc đời muôn vẻ bi ai, truân chuyên, khuất khúc, thậm chí là oan ức chất chồng được các vị lão thành nghề văn bút kể ra trong buổi trưa lộng gió dưới gầm cây cầu sắt trăm tuổi vẫn kiên cường chống chịu những chuyến tàu sình sịch lướt qua. Ở cái tuổi trên tám mươi, khi nhắc về những vụ việc động trời trong làng báo, nhà báo Kim Quốc Hoa với vẻ tinh tường, hóm hỉnh, rất đời và cũng rất nghệ sĩ đã khiến người nghe chuyện ôm bụng cười mà nước mắt đã phải rịn ra. Quả thực lứa các ông, trong đó điển hình là nhà báo Kim Quốc Hoa đã cho tôi hiểu được thêm về tư thế và tâm thế cầm bút trong cuộc đời đằng đẵng.

Thời gian trôi miệt mài, khẩn trương mà cũng rất thong thả, an nhiên. Nhà báo Kim Quốc Hoa ở tháng ngày này tưởng được thong dong, dành mọi thời gian cho gia đình, con cháu mà nào đâu được thế. Vẫn vô số công việc, con người, nhất là những việc muôn khó, người muôn khuất khúc, thiệt thòi, oan ức, rơi vào thế kẹt kéo đến tìm gặp và gửi gắm mọi hi vọng như là cuối cùng với nhà báo Kim Quốc Hoa. Với bản tính của mình, vị lão tướng lại không hề quản ngại, trầm tư nhưng hăm hở xung trận như thuở hoa niên. Phải chăng như vậy mới là phẩm chất Kim Quốc Hoa - tên cũng như người mà tổ tông nguồn cội, cha mẹ sinh thành đã gửi gắm vào tên.

Thời gian gần đây, tôi thường hỏi thăm về ông qua nhà nghiên cứu Tuệ Nhã - một cộng sự của tôi trong công việc về văn hóa lịch sử. Chúng tôi đều rất mừng khi thấy vẫn còn nguyên một Kim Quốc Hoa đó, trầm hậu và phong quang, dí dỏm, thân ái trong cuộc sồng đời thường với mọi người, các thế hệ bạn đồng nghiệp và nhất là con cháu của ông ở độ tuổi U90 đã đi qua mọi thăng trầm thời cuộc. Tuệ Nhã đã say sưa nói về Kim Quốc Hoa, từ các cuộc gặp với bạn bè, về sức khỏe, cả những nhọc nhằn đã qua cả những điều rạng rỡ nhất hôm nay càng cho thấy một nhà báo lão thành Kim Quốc Hoa đã tự tại, an nhiên, biết trân quý chính bản thân mình, các đồng nghiệp, người thân và đông đảo các thế hệ bạn đọc của ông cũng là nết thảo thơm đã vun trồng nên người cầm bút. Tôi sao bỗng da diết nhớ về các ông Bùi Ngọc Khôn, Bùi Văn Lợi, Kim Quốc Hoa và nhất là nhà văn Lê Lựu - người thầy của tôiđã trở về thế giới của người hiền trong những bâng khuâng.

Nhà báo Kim Quốc Hoa, vài dòng phác thảo, những tâm tư của thế hệ sau ông cũng là tự mình trải nỗi lòng mình, tự ôn lại những tấm gương về nghề nghiệp trong cuộc đời thăm thẳm.