Nghịch lý bất bình đẳng toàn cầu

ần đầu tiên được tổ chức tại châu Phi, Thượng đỉnh G20 Johannesburg đối mặt với hàng loạt các thách thức mà thế giới phải đối mặt trong quá trình phát triển. Trước khi hội nghị diễn ra, Ủy ban đặc biệt về bất bình đẳng toàn cầu, được thành lập theo yêu cầu của Nam Phi - nước giữ vai trò Chủ tịch G20 năm nay, cảnh báo đã đến lúc thế giới phải thừa nhận thực tế rằng, bất bình đẳng là một “tình trạng khẩn cấp”.

Những con số mà Oxfam, một liên minh quốc tế về giải pháp lâu dài cho nghèo đói và bất công, mới công bố khiến thế giới giật mình. Theo Oxfam, kể từ năm 2015 đến nay, 1% người giàu nhất thế giới đã tăng tài sản thêm 33,9 nghìn tỷ USD. Hệ quả là trong khi gần một nửa dân số thế giới (khoảng 3,7 tỷ người) sống trong cảnh nghèo đói, thì chỉ 3.000 tỷ phú sở hữu 43% tài sản toàn cầu.

Nghịch lý là trong khi các tỷ phú Johan Rupert, gia đình Oppenheimer, George Bezos, Patrice Motsepe và nhiều người giàu khác trên thế giới nhiều tiền đến mức có thể mua máy bay riêng, du thuyền riêng, nhiều biệt thự, trang trại trên khắp thế giới, thì không ít những người dân như ở Soweto, một thị trấn nhỏ ngoại ô thành phố Johannesburg, đi ngủ mà không có thức ăn. Nhiều quốc gia châu Phi được xác định là “điểm nóng” về nạn đói, với hơn 20% dân số trong khu vực vẫn trăn trở vì miếng cơm manh áo hằng ngày.

Tình trạng bất bình đẳng kinh tế sẽ dần chuyển thành bất bình đẳng chính trị, dẫn tới suy yếu nền dân chủ. Ở những quốc gia mà quỹ đóng góp cho chiến dịch tranh cử đóng vai trò quan trọng, người giàu trên thực tế có thể tự mua chuộc quyền lực, ngay cả khi các thể chế dân chủ vẫn tồn tại. Tương tự, ở những quốc gia mà truyền thông và mạng xã hội phần lớn do một số ít người có tiền kiểm soát, kết quả bầu cử sẽ có thể bị ảnh hưởng bởi ưu thế tài chính.

Chưa hết, tương lai phát triển của nhiều nước nghèo đang bị bịt kín bởi gánh nặng nợ nần. Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) cho biết các quốc gia đang phát triển hiện phải gánh khoản nợ lên tới 31.000 tỷ USD. Con số này đã tăng gấp đôi so với mức ghi nhận vào năm 2010. Đáng chú ý là tỷ lệ nợ trên Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nhiều nước đang phát triển thấp hơn nhiều so với các quốc gia phát triển, nhưng chi phí trả nợ của họ lại cao hơn đáng kể.

Chẳng hạn, theo Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), nợ công ở khu vực châu Phi phía Nam Sahara chiếm 58,5% GDP của các nước này. Con số này thấp hơn nhiều so với mức nợ ở các nền kinh tế phát triển như Pháp (117%), Nhật Bản (230%) và Mỹ (125%). Tuy nhiên, từ năm 2021-2023, chính phủ các nước châu Phi đã phải chi trung bình 70 USD/người cho các khoản thanh toán lãi vay, vượt qua mức chi tiêu cho giáo dục (63USD) và y tế (44USD).

Hãy tưởng tượng những nguồn lực đó có thể đem lại những gì nếu được chuyển hướng vào củng cố các phòng khám, đào tạo giáo viên hoặc đảm bảo các gia đình có nước sạch. Mỗi USD được sử dụng để trả nợ là một USD có thể thay đổi cuộc đời một người, mở ra cơ hội học tập của một đứa trẻ, khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của một người mẹ và con đường thoát nghèo của một cộng đồng.

Giải quyết cuộc khủng hoảng nợ và thu hẹp khoảng cách bất bình đẳng đã trở thành vấn đề cấp bách. Trong bối cảnh đó, việc Hội nghị thượng đỉnh G20 Johannesburg đặt vấn đề bất bình đẳng toàn cầu và nợ lên bàn nghị sự, đồng thời đưa ra tuyên bố chung liên quan đến thách thức này là nỗ lực để không người dân hay quốc gia nào bị gạt ra bên lề tiến trình phát triển toàn cầu.

Tuyên bố chung của Hội nghị cam kết hỗ trợ nỗ lực của các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình giải quyết vấn đề nợ một cách hiệu quả, toàn diện và có hệ thống. Theo hướng đó, G20 kêu gọi cộng đồng quốc tế hỗ trợ các quốc gia dễ bị tổn thương do phải đối mặt với những thách thức về thanh khoản, khuyến khích Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng thế giới (WB) tiếp tục nghiên cứu các lựa chọn khả thi để hỗ trợ các quốc gia này. G20 cũng thúc đẩy việc quản lý nợ, minh bạch nợ, quản lý tài chính công và huy động nguồn lực trong nước ở các nước đang phải đối mặt với vấn đề nợ.

Hội nghị Thượng đỉnh G20 Johannesburg cũng nhấn mạnh sự cấp thiết phải giải quyết những thách thức liên quan đến bất bình đẳng, thất nghiệp, thiếu việc làm, cũng như sự chênh lệch về của cải và phát triển trong và giữa các quốc gia. Mục tiêu là bảo đảm cho tất cả mọi người cơ hội bình đẳng và khả năng tiếp cận các nguồn lực kinh tế và các dịch vụ cơ bản để đạt được thịnh vượng chung.