Tỉnh Lâm Đồng - 6 Cựu chiến binh “kêu oan”… “khi nào giải” (?)

Trong các ngày 27, 28 và chiều 30-1, Tòa án nhân dân (TAND) khu vực 6 - Lâm Đồng, tỉnh Lâm Đồng, tiến hành xét xử Vụ án hình sự sơ thẩm lần 3, thụ lý số 35/2025/TLST-HS, ngày 8-5-2025, xảy ra từ năm 2015, đối với 6 bị cáo (ban đầu là 7 bị cáo, nhưng bị cáo Đoàn Xuân Trường đã chết trong quá trình xét xử sơ thẩm lần 1, nên đã đình chỉ điều tra) đều là cựu chiến binh (CCB), gồm: Vũ Tất Đắc, sinh năm 1953; Hoàng Văn Sằn, sinh năm 1957; Ngân Xuân Dũng, sinh năm 1960; Đỗ Mạnh Hùng, sinh năm 1962; Nguyễn Nam Thái, sinh năm 1967; và Cao Minh Điếm, sinh năm 1968; cùng trú tại thôn 6, xã Trường Xuân, tỉnh Lâm Đồng (trước ngày 1-7-2025, là thôn 6, xã Trường Xuân, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông).

Thẩm phán Mai Đoàn Minh Hương, Chủ tọa phiên xét xử. Tham gia bào chữa cho các bị cáo có 6 Luật sư của Đoàn Luật sư Hà Nội, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh, Đoàn Luật sư tỉnh Lâm Đồng; và 1 bào chữa viên nhân dân do Trung ương Hội CCB Việt Nam phân công. Kiểm sát viên Phạm Thạch Huy, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khu vực 6 - Lâm Đồng giữ quyền công tố.

Vụ việc diễn biến như sau: Vào năm 2008, UBND xã Trường Xuân, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông giao 21 ha đất rừng tại khu vực Đắk Nhu, thuộc thôn 6, xã Trường Xuân cho cán bộ, hội viên Chi hội CCB thôn 6, xã Trường Xuân quản lý, bảo vệ. Đến cuối năm 2014, diện tích này bị lấn chiếm, chỉ còn lại 3 ha. Ngày 17-12-2014, Chi hội CCB thôn 6 họp thống nhất phát dọn 3 ha đất rừng để trồng keo gây quỹ hội. Trong các ngày 24, 25-1-2015 và 19, 20-4-2015, hội viên CCB tiến hành phát dọn đất thì bị Công an Gia Nghĩa “bắt quả tang”; sau đó bị truy tố, kết án 6-7 tháng tù giam về tội “hủy hoại rừng” và bồi thường thiệt hại tổng cộng 42.708.146 đồng.

Đây là phiên xét xử sơ thẩm lần 3, khi các CCB đã thi hành xong án tù giam, bồi thường đủ khoản tiền thiệt hại về rừng như phán quyết tại Bản án phúc thẩm số 117/2017/HS-PT, ngày 14, 15-12-2017 của TAND Đắk Nông, nhưng tiếp tục kháng án. Trên cơ sở kháng án của các CCB, ngày 18-5-2020, Ủy ban Thẩm phán TAND Cấp cao tại TP Hồ Chí Minh đã ban hành Quyết định giám đốc thẩm số 16/2020/HS-GĐT, hủy toàn bộ Bản án phúc thẩm số 117/2017/HS-PT, ngày 14, 15-12-2017 của TAND Đắk Nông và Bản án sơ thẩm số 45/2017/HS-ST, ngày 12-9-2017 của TAND Gia Nghĩa để điều tra lại. Vì xét thấy, Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm xác định các bị cáo phạm tội “hủy hoại rừng” là chưa đủ căn cứ.

Tại phiên xét xử, Kiểm sát viên Phạm Thạch Huy, VKSND khu vực 6 - Lâm Đồng công bố Cáo trạng số 32/CT-VHS-GN, ngày 28-4-2025 của Viện trưởng VKSND thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông - nay là Viện KSND khu vực 6 - Lâm Đồng. Cáo trạng số 32/CT-VHS-GN, quyết định truy tố ra trước TAND khu vực 6 - Lâm Đồng, tỉnh Lâm Đồng để xét xử đối với 6 bị can trên về tội “Huỷ hoại rừng theo quy định tại Khoản 1, Điều 189, Bộ luật Hình sự năm 1999”, với khung hình phạt theo đề nghị của VKSND từ 6 đến 9 tháng tù giam.

Tranh tụng tại phiên toà cả 6 bị cáo không chấp nhận nội dung Cáo trạng số 32/CT-VHS-GN, vì không phản ánh đúng bản chất vụ việc. Thực tế, không có việc phá rừng với diện tích rừng 0,98 ha, thiệt hại về rừng hơn 53 triệu đồng như cáo trạng khẳng định. Điều đáng nói là Cáo trạng số 32/CT-VHS-GN, không có gì khác so với cáo trạng trong các lần xét xử sơ thẩm lần 1 và lần 2. Trong đó, Cáo trạng số 32/CT-VHS-GN, vẫn sử dụng Kết luận giám định ngày 24-4-2015 của Giám định viên tư pháp Huỳnh Văn Triệu, thuộc Hạt Kiểm lâm Gia Nghĩa kết luận: Vị trí hiện trường rừng bị huỷ hoại thuộc lô 3, lô 6, khoảnh 1, tiểu khu 1710, lâm phần Xí nghiệp Lâm nghiệp Nghĩa Tín thuộc Công ty Lâm nghiệp Gia Nghĩa quản lý; diện tích rừng bị huỷ hoại 0,98 ha, loại rừng sản xuất; mức độ thiệt hại về rừng là 53.658.953 đồng, bao gồm cả thiệt hại về rừng và thiệt hại về môi trường.

Trong khi, Kết luận giám định ngày 24-4-2015 của Giám định viên tư pháp Huỳnh Văn Triệu, được sử dụng trong Cáo trạng số 32/CT-VHS-GN, đã bị Ủy ban Thẩm phán TAND Cấp cao tại TP Hồ Chí Minh phủ nhận giá trị pháp lý tại Quyết định giám đốc thẩm số 16/2020/HS-GĐT, ngày 18-5-2020, vì: “Việc giám định diện tích rừng bị huỷ hoại không được giám định có chuyên môn giám định mà căn cứ và Biên bản hiện trường nên không có giá trị pháp lý”.

Về việc giám định diện tích rừng bị thiệt hại trong vụ án, ngày 31-7-2020, Viện KSND Cấp cao tại TP Hồ Chí Minh ban hành Công văn số 39/CV3-V1 “Về hướng dẫn kiểm sát điều tra vụ án…” yêu cầu: “Phải trưng cầu giám định lại do tập thể giám định viên có chuyên môn thực hiện”. Công văn số 39/CV3-V1, cũng nêu rõ: “Việc giám định thiệt hại của các cơ quan tố tụng TP Gia Nghĩa dựa trên giá trị rừng bình quân là không có giá trị pháp lý mà yêu cầu phải đo đếm cụ thể số lượng, chủng loại, kích thước các cây bị đốn ngã để tính thiệt hại vật chất thực tế”. Về khối lượng hơn 64 m3 gỗ từ nhóm 5 đến nhóm 7 bị cưa hạ xuống có đường kinh 5-56 cm. Nhưng cơ quan tố tụng TP Gia Nghĩa không hề thu giữ, bảo quản được tấc gỗ nào làm tang vật.

Trong quá trình điều tra lại, phục vụ xét xử sơ thẩm lần 3, Công an TP Gia Nghĩa đã trưng cầu giám định của Hội đồng giám định Bộ Nông nghiệp và Phát nông thôn. Ngày 27-6-2022, Bộ Nông nghiệp và Phát nông thôn ban hành kết luận giám định, đưa ra kết luận: “Thiếu căn cứ là số liệu điều tra các chỉ tiêu về đường kính và chiều cao vút ngọn của các cây gỗ trong các lô rừng, thiếu căn cứ về trạng thái rừng trước thời điểm mất rừng, nên KHÔNG xác định được giá trị rừng bị thiệt hại tại lô 3, lô 6, khoảnh 1, tiểu khu 1710, Xí nghiệp Lâm nghiệp Nghĩa Tín, phường Quảng Thành, TP Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông”.

Nêu quan điểm bào chữa cho các bị cáo tại phiên toà, Luật sư Nguyễn Thị Kim Vinh (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh), đề nghị Hội đồng xét xử (HĐXX) làm rõ có rừng hay không, để các bị cáo phá 0,98 ha, và đó là rừng gì(?). Trong quá trình điều tra bổ sung của cơ quan Công an tại sao không sử dụng Kết luận do Hội đồng giám định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đưa ra theo trưng cầu của Công an TP Gia Nghĩa khi tiến hành điều tra bổ sung, mà ở đây lại tiếp tục sử dụng Kết luận giám định của Giám định viên Huỳnh Văn Triệu, khi mà kết luận này đã bị Ủy ban Thẩm phán TAND Cấp cao tại TP Hồ Chí Minh bác bỏ.

Luật sư Lê Văn Hoan (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh) cho rằng việc điều tra bổ sung, truy tố của các cơ quan tố tụng vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Trước hết, về căn cứ buộc tội hủy hoại rừng, tại Biên bản vi phạm hành chính ngày 27 và 28-3-2015 của Công ty Lâm nghiệp Gia Nghĩa khẳng định vị trí lô 3, lô 6, khoảnh 1, tiểu khu 1710 không còn rừng nữa. Vậy các ngày 19, 20-4-2015, các CCB còn rừng đâu để phá (?). Về diện tích rừng bị thiệt hại, cần phải giám định tập thể mới có giá trị pháp lý, nhưng cơ quan tố tụng vẫn sử dụng kết luận giám định của Giám định viên Huỳnh Văn Triệu (đã bị TAND Cấp cao bác bỏ) để xét xử, kết tội các bị cáo là không khách quan.

Thực hiện sự phân công của Trung ương Hội CCB Việt Nam, tham gia phiên toà xét xử sơ thẩm lần 3, với tư cách là bào chữa viên nhân dân, bảo vệ quyền lợi cho các CCB, Đại tá Nguyễn Thái Bình, Phó trưởng Ban Công tác CCB (Trung ương Hội CCB Việt Nam) nêu ý kiến với HĐXX: Cáo trạng số 32/CT-VHS-GN, của VKSND tại phiên xét xử là không khách quan. Không chứng minh được tại vị trí đó còn rừng để các bị cáo “huỷ hoại” không; mà diện tích rừng bị phá nêu trong cáo trạng chủ yếu dựa trên giấy tờ và lời khai để quy kết. Về diện tích, vị trí rừng bị xâm hại có quá nhiều số liệu khác nhau là mâu thuẫn, thiếu căn cứ để kết tội các bị cáo. Cơ quan điều tra đã không thu thập đủ và hợp pháp các chứng cứ để kết tội các bị cáo. Các chứng cứ buộc tội có trong hồ sơ đều được thu thập không đúng trình tự, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và không có giá trị chứng minh hành vi phạm tội của các bị cáo. Hoạt động khám nghiệm hiện trường không có người bị coi là hủy hoại rừng tham gia, không chụp ảnh hiện trường, không thu được vật chứng là gỗ. Quyết định trưng cầu giám định không đúng thẩm quyền. Chính cơ quan Công an đã thừa nhận Kết luận giám định ngày 24-4-2015 của Giám định viên Huỳnh Văn Triệu là không chính xác, nhưng vẫn được dùng làm căn cứ buộc tội các bị cáo trong quá trình điều tra bổ sung. Hoạt động thu giữ vật chứng là 2 chiếc cưa máy vi phạm nghiêm trọng thủ tục khi Điều tra viên vào nhà dân hỏi mượn 2 chiếc cưa máy đã hỏng, bị tháo rời, hứa sẽ trả lại nhưng lại được đưa vào hồ sơ vụ án để buộc tội. Hoạt động lấy lời khai người tham gia tố tụng và hỏi cung bị can đều không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ các trình tự, thủ tục do Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, không thể coi là chứng cứ để chứng minh trong vụ án. Vụ án còn có dấu hiệu của việc cố ý làm sai lệch hồ sơ, kết tội bằng mọi giá, khi Điều tra viên cố tình ghi chèn thêm số liệu vào Biên bản xác định hiện trường. 6 CCB là những người đã từng tham gia kháng chiến chống Mỹ, bảo vệ biên giới phía Bắc và phía Tây Nam của Tổ quốc, có thời gian quân ngũ từ 4 đến 10 năm. Cả 6 CCB đã kêu oan, đi tìm công lý ròng rã 11 năm, họ đã phải 21 lần đứng trước vành móng ngựa với ước nguyện được minh oan. Trong khi đó, các cơ quan tố tụng lại cố tình làm sai lệch hồ sơ vụ án, cố tình quy kết tội, khiến vụ việc kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống mọi mặt của bản thân và gia đình 6 CCB.

Đồng quan điểm, Luật sư Nguyễn Thanh Huy (Đoàn Luật sư tỉnh Lâm Đồng) nhấn mạnh: “Trong quá trình điều tra bổ sung, truy tố, xét xử sơ thẩm lần 3, các cơ quan tố tụng vẫn không có đủ chứng cứ để kết tội các bị cáo. Các chứng cứ buộc tội các bị cáo trong vụ án này đều được thu thập không đúng quy trình, bất hợp pháp, vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng, không hội đủ các thuộc tính của chứng cứ, và như vậy không có giá trị chứng minh hành vi phạm tội của các bị cáo. Thậm chí ở đây còn xảy ra tình trạng hợp thức hoá hồ sơ, bản ảnh và biên bản hiện trường được bổ sung sau, (…). Xem xét toàn diện vụ việc, thì Cáo trạng số 32/CT-VKS-GN, truy tố, xét xử các bị cáo theo tội danh “Hủy hoại rừng, theo quy định tại Khoản 1, Điều 189, Bộ luật Hình sự 1999, là không có căn cứ và tiếp tục gây oan sai kéo dài. Vì vậy, cần áp dụng Khoản 1, Điều 189, Bộ luật Hình sự 1999; Khoản 2, Điều 157, Điều 298, Bộ luật Tố tụng Hình sự, tuyên các bị cáo không phạm tội “Hủy hoại rừng”, đồng thời tuyên hoàn trả khoản tiền các bị cáo khắc phục hậu quả không đúng quy định”.

Từ những phân tích, lập luận, tranh tụng của các bị cáo, các luật sư, và người bảo vệ quyền lợi các bị cáo tại phiên toà, yêu cầu HĐXX tuyên bố các bị cáo không phạm tội “Hủy hoại rừng”, đồng thời cần kiến nghị Cơ quan Điều tra VKSND Tối cao tiến hành điều tra về hành vi “Cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án” để truy cứu trách nhiệm các cá nhân liên quan theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, HĐXX sơ thẩm lần 3, tiếp tục căn cứ vào cáo trạng của VKSND, những tài liệu, chứng cứ, văn bản vi phạm thủ tục tố tụng để tuyên 6 bị cáo về tội “Huỷ hoại rừng theo quy định tại Khoản 1, Điều 189, Bộ luật Hình sự năm 1999”, tuyên phạt bị cáo Đỗ Mạnh Hùng 7 tháng tù giam; 5 bị cáo còn lại bị tuyên mức án 6 tháng tù giam; về trách nhiệm dân sự, các bị cáo và những người liên quan bồi thường thiệt hại về lâm sản và môi trường số tiền 53.658.953 đồng. Như vậy, bản án tuyên không có gì khác các bản án sơ thẩm lần 1, lần 2 và phúc thẩm lần 2 trước đây, tiếp tục làm oan sai cho 6 CCB. Dẫn đến, hành trình kêu oan của 6 CCB đã kéo dài 11 năm, mà chưa biết khi nào mới tìm được công lý. Sau khi nghe HĐXX tuyên án, các CCB cũng như Luật sư và người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các CCB rất bất bình. Nhận phán quyết “trên trời” này, 6 CCB không chỉ tiếp tục kháng cáo kêu oan, mà còn đề nghị các cơ quan chức năng vào cuộc làm sáng tỏ, xử lý nghiêm các cá nhân, tập thể vi phạm pháp luật trong quá trình điều tra, giải quyết vụ việc./.