Khoảng lặng trước cơn bão táp

Trong khi ông Donald Trump tuyên bố đồng ý “tạm dừng việc ném bom và tấn công Iran trong khoảng thời gian 2 tuần”, Iran cam kết sẽ đảm bảo an toàn cho việc đi lại qua eo biển Hormuz dưới sự phối hợp với lực lượng vũ trang nước này. Trên thực địa, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân Dan Caine xác nhận các hoạt động quân sự của Mỹ nhằm vào Iran đã tạm dừng.

 Vùng Vịnh cũng trải qua những giờ phút bình yên hiếm hoi. Các nước trong khu vực như Bahrain, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Arab Saudi, Qatar, Kuwait hay Oman đều không ghi nhận các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) từ Iran sau khi lệnh ngừng bắn được công bố. Lần đầu tiên kể từ khi xung đột nổ ra, tàu chiến Mỹ đã đi qua eo biển Hormuz, dù hoạt động này không được phối hợp với chính quyền Tehran.

Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran đã kéo dài hơi một tháng mà vẫn chưa có dấu hiệu xuống thang. Nó mở cơ hội để Washington và Tehran ngồi vào bàn đàm phán tại Islamabad dưới sự trung gian hòa giải của nước chủ nhà Pakistan. Lệnh ngừng bắn cũng giúp Mỹ và Iran hạ bớt căng thẳng dư luận trong nước khi cả hai bên đều tuyên bố đây là một thắng lợi.

Tuy nhiên, lệnh ngừng bắn mong manh này không giải quyết được bất cứ điểm bất đồng nào từng đẩy Mỹ và Iran vào chiến tranh. Hai bên vẫn còn cách xa nhau rất nhiều về lập trường mà sự đổ vỡ nhanh chóng của cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Islamabad là bằng chứng cho thấy sự bất đồng sâu sắc thế nào. Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance đã nhanh chóng rời Pakistan về Mỹ sau khi hai bên không đạt được thỏa thuận, đồng thời đưa ra cảnh báo: “Tin xấu là chúng tôi chưa đạt được thỏa thuận và tôi nghĩ đó là tin xấu đối với Iran nhiều hơn là đối với Mỹ”.

Những gì mà báo chí mô tả là yêu cầu của hai bên vượt quá giới hạn khiến không thể đạt được thỏa thuận. Nhưng thực chất, cốt lõi của sự đổ vỡ này nằm ở sự thật là chưa bao giờ có sự hiểu biết chung giữa hai bên về những gì đưa ra thỏa thuận. Trước hết là vấn đề eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược quan trọng bậc nhất thế giới. Trong khi Mỹ yêu cầu Iran đảm bảo tự do lưu thông hàng hải mà không áp đặt kiểm soát hay hạn chế, thì Iran muốn luật hóa quyền kiểm soát eo biển Hormuz của mình.

Tiếp đó là phạm vi của ngừng bắn. Iran, Pakistan và nhiều bên trung gian tin rằng thỏa thuận ngừng bắn bao gồm cả lãnh thổ Lebanon. Trong khi đó, Israel không thừa nhận và tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Hezbollah. Còn Mỹ thì tỏ ra mơ hồ, với việc Tổng thống Donald Trump cho rằng Lebanon là “cuộc xung đột riêng biệt”.

Trở ngại cuối cùng, cũng là phức tạp nhất, liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran. Washington kỳ vọng Tehran sẽ nhượng bộ trên nhiều phương diện, từ giao nộp lượng urani đã làm giàu, kiểm soát chương trình tên lửa đạn đạo cho đến giới hạn chương trình hạt nhân dân sự. Đây là điều mà Tehran khó chấp nhận, đặc biệt sau khi nước này đã trụ vững trước hàng chục nghìn cuộc không kích mà không mất quyền kiểm soát.

Lệnh ngừng bắn giờ đây trở thành “văn bản bị tranh chấp”, bị xé toạc bởi các cách diễn giải, bị phá hoại bởi hành động thực tế và bị lợi dụng làm đòn bẩy chính trị cho các mưu đồ chiến lược. Với bối cảnh ngừng bắn như vậy, hòa đàm không thể đạt kết quả, khi hai bên kiên quyết bác bỏ các điều kiện tiên quyết của nhau. Trong khi Mỹ tiếp tục tự tin vào ưu thế quân sự, Iran cho rằng vẫn nắm giữ nhiều “con bài” chiến lược. Còn Israel thì không mong muốn Mỹ và Iran tiến tới hòa ước.

Khi câu chữ còn mập mờ, tiếng súng khó có thể dứt. Thỏa thuận ngừng bắn dự kiến sẽ hết hạn vào ngày 22-4, trong khi ông Donald Trump cảnh báo nếu không đạt được một thỏa thuận hòa bình, Mỹ sẽ nối lại hành động quân sự với cường độ mạnh hơn nữa. Lầu Năm Góc thì vẫn đẩy mạnh triển khai lực lượng không quân tới khu vực Trung Đông, đồng thời dự kiến tăng cường lực lượng hải quân, thủy quân lục chiến đến đây. Khoảng 1.500 - 2.000 binh sĩ thuộc Lữ đoàn dù 82 của Lục quân Mỹ sẽ được điều động, nhằm chuẩn bị cho các kịch bản khi tiến trình đàm phán không đạt được kết quả.

Trung Đông thực chất chỉ là trong một quãng nghỉ giữa hai hiệp đấu - một khoảng lặng ngắn ngủi và đầy bất trắc hơn bất kỳ dự báo nào.