“Khoán 10” trong giáo dục

“Khoán 10” trong nông nghiệp (Nghị quyết 10-NQ/TW ngày 5-4-1988 của Bộ Chính trị về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp) và Nghị quyết 71- NQ/TW (Nghị quyết 71) đều mang tính chất đột phá. Nếu “Khoán 10” mở đường cho nền kinh tế thị trường trong lĩnh vực nông nghiệp, phá bỏ cơ chế tập trung quan liêu và trao quyền tự chủ sản xuất cho nông dân, thì Nghị quyết 71 nhấn mạnh vai trò của giáo dục - đào tạo “không chỉ là quốc sách quan trọng hàng đầu, mà còn là nhân tố quyết định tương lai, vận mệnh của dân tộc”.

Điểm chung tiếp theo là sự trao quyền và tạo động lực mạnh mẽ. “Khoán 10” trao quyền tự chủ cho nông dân, giúp họ phát huy tối đa tiềm năng của mình, từ đó tăng năng suất và cải thiện đời sống. Tương tự, Nghị quyết 71 chỉ ra cách để giáo dục và đào tạo có sự phát triển đột phá trong kỷ nguyên mới, thì các luật, chính sách nhất định phải thay đổi theo. Đổi mới thể chế với tư duy theo hướng thay vì quản lý, phải kiến tạo, với những cơ chế chính sách đặc thù, vượt trội để các nhà trường, các cơ sở giáo dục và đào tạo có thể thu hút được mọi nguồn lực, cả hữu hình và vô hình cho sự phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo và sự tăng trưởng của nhà trường, hội nhập với trình độ và chuẩn mực quốc tế.

 Gần 40 năm trước, “Khoán 10” đã tạo sự thay đổi căn bản trong sản xuất nông nghiệp, kéo theo sự phát triển của công nghiệp chế biến, xuất khẩu và cải thiện đời sống nông dân. Giờ đây, Nghị quyết 71 đặt mục tiêu: “Tạo đột phá về nguồn lực, động lực và không gian mới cho phát triển giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng; bảo đảm Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, lấy đầu tư công dẫn dắt, thu hút nguồn lực xã hội cho hiện đại hoá toàn diện hệ thống giáo dục quốc dân”.

Quan trọng hơn cả là “Khoán 10” và Nghị quyết 71 đều là những bước đi chiến lược đáp ứng nhu cầu của thời đại. “Khoán 10” ra đời trong bối cảnh đất nước thiếu lương thực, khủng hoảng kinh tế và cần một giải pháp để tồn tại và phát triển. Ngược lại, Nghị quyết 71 là sự chuẩn bị chiến lược trong bối cảnh đất nước đang tiến vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; thế giới bước vào giai đoạn toàn cầu hóa, khi khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn đang định hình nền kinh tế toàn cầu.

Nếu “Khoán 10” giúp Việt Nam thoát khỏi đói nghèo và trở thành một quốc gia xuất khẩu nông sản mạnh, thì Nghị quyết 71 hướng đến mục tiêu hiện thực hóa khát vọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và cũng là khát vọng của dân tộc, đưa Việt Nam “sánh vai với các cường quốc năm châu”.

CCB, cựu quân nhân và nhân dân cả nước đang kỳ vọng Nghi quyết 71 sẽ lan tỏa nhanh trong cuộc sống như “Khoán 10” gần 40 năm trước. Vấn đề quan trọng và cấp bách lúc này là phải khắc phục ngay những hạn chế, bất cập của ngành giáo dục hiện nay như: Đội ngũ nhà giáo, điều kiện cơ sở vật chất, trường lớp ở nhiều nơi không đáp ứng yêu cầu. Hệ thống giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp phát triển manh mún, lạc hậu, chưa đáp ứng được yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nghiên cứu khoa học, nhất là ở một số ngành, lĩnh vực trọng điểm. Hiện tượng tiêu cực, bệnh hình thức trong giáo dục còn phổ biến. Nội dung, chương trình giáo dục còn nhiều bất cập, giáo dục đạo đức, thể chất, thẩm mỹ chưa được quan tâm đúng mức và chưa thực sự hiệu quả...

Cách đây tròn 80 năm, chỉ 3 ngày sau khi đọc “Tuyên ngôn Độc lập”, ngày 5-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư gửi cho học sinh nhân ngày khai giảng năm học đầu tiên (1945-1946) của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong Thư, Người viết: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”.

Lời Bác dạy 80 năm trước vẫn còn mang tính thời sự trong ngày hôm nay và cùng với Nghị quyết 71 tạo thành sức mạnh để phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc, xây dựng xã hội học tập, khơi dậy mạnh mẽ các phong trào thi đua trong nhân dân và trong toàn xã hội về học tập, tự học tập, học tập không ngừng, học tập suốt đời vì sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước, vì tương lai của dân tộc.