Khép lại lời hứa với Mẹ Việt Nam Anh hùng sau nửa thế kỷ chờ đợi

Nửa thế kỷ đi tìm “tên cho anh”

Ở tuổi gần 70, mỗi lần nhắc lại câu chuyện của gia đình, ông Nguyễn Trọng Bảy ở thôn 10, Sơn Trung, xã Hợp Tiến, tỉnh Thanh Hóa vẫn nhiều lần nghẹn giọng.

Kể từ ngày nhận được thông báo của cơ quan chức năng về việc xác định danh tính người anh trai bằng giám định ADN, niềm vui gần như chưa lúc nào rời khỏi ông. Nhiều ngày qua, ông gác lại mọi công việc để hoàn tất các thủ tục, chuẩn bị vào Cần Thơ đón hài cốt anh trai trở về quê nhà.

Những ngày này, ngôi nhà nhỏ nép mình bên bờ hồ của ông lúc nào cũng có người đến thăm hỏi, chia vui cùng gia đình.

Ông Bảy cho biết, gia đình có 6 anh chị em, trong đó có 5 người con trai. Ba người anh lần lượt lên đường nhập ngũ trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Người anh cả, Thiếu tá Nguyễn Trọng Lai, may mắn trở về sau ngày đất nước thống nhất. Bản thân ông Bảy sau này cũng tham gia chiến trường K.

Chỉ có hai người anh là liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát (SN 1952) và liệt sĩ Nguyễn Trọng Khánh (SN 1956) mãi mãi nằm lại chiến trường.

“Hai anh em nhập ngũ cùng năm và cùng hy sinh vào năm 1972. Thế nhưng phải đến năm 1976, gia đình mới cùng lúc nhận được hai giấy báo tử. Cầm hai tờ giấy báo tử trên tay, bố mẹ tôi gần như gục ngã”, ông Bảy nhớ lại.

Nỗi đau mất con khiến người cha lâm bệnh rồi qua đời. Còn mẹ ông - bà Lê Thị Lộc, sau này được Nhà nước truy tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng - mang theo nỗi nhớ khôn nguôi về những người con chưa một lần được trở về.

Suốt nhiều năm sau chiến tranh, gia đình rong ruổi khắp nơi, dò hỏi đồng đội cũ, lần tìm từng manh mối với hy vọng đưa các anh trở về quê hương.

10 năm trước, gia đình tìm được phần mộ liệt sĩ Nguyễn Trọng Khánh tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Quảng Bình và đưa về an táng tại quê nhà. Riêng phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát vẫn hoàn toàn bặt vô âm tín.

Mang theo nỗi day dứt ấy, mẹ ông Bảy qua đời. Trước lúc nhắm mắt, bà vẫn nắm tay các con dặn dò: “Nếu còn có thể, hãy tìm anh về với gia đình”.

Lời dặn ấy trở thành món nợ trong lòng người con trai.

Theo dòng thời gian, những người anh lớn lần lượt khuất núi. Giờ đây chỉ còn ông Bảy và người chị gái tiếp tục lần theo từng đầu mối, liên hệ với Ban liên lạc cựu chiến binh, tìm gặp đồng đội cũ của anh mình với hy vọng mong manh còn sót lại.

Cuộc gọi sau nửa thế kỷ và ngày đón anh trở về

Năm 2023, thông qua Ban liên lạc đồng đội, ông Bảy biết được phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát nhiều khả năng đang nằm tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp (TP Cần Thơ). Có được manh mối đầu tiên, ông lập tức khăn gói vào miền Tây.

“Ngày đầu đặt chân tới nghĩa trang, đứng trước hàng nghìn ngôi mộ mang dòng chữ “Chưa xác định được thông tin”, tôi chỉ biết thắp nén hương rồi lặng lẽ khấn, cầu mong anh linh của anh và các đồng đội phù hộ để gia đình tìm đúng phần mộ sau hơn nửa thế kỷ xa cách”, ông Bảy nhớ lại.

Cũng trong năm đó, gia đình được cơ quan chức năng mời tham gia xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, thắp lên thêm một tia hy vọng.

Đến giữa năm 2025, Công an tỉnh Thanh Hóa tổ chức lấy mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ.

“Tôi nghĩ đó gần như là hy vọng cuối cùng. Ba năm chờ đợi kết quả cũng là ba năm tôi luôn giữ chiếc điện thoại bên mình. Đi đâu, làm gì tôi cũng sợ bỏ lỡ một cuộc gọi hay tin nhắn từ cơ quan chức năng. Có những lúc sự im lặng kéo dài khiến cả gia đình gần như tuyệt vọng”, ông Bảy chia sẻ.

Rồi đến khoảng ngày 20-6 vừa qua, chiếc điện thoại cuối cùng cũng reo.

Đầu dây bên kia thông báo kết quả giám định ADN đã xác định chính xác: hài cốt nằm tại ngôi mộ số 52, hàng 2, lô B, khu B, Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp chính là liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát.

“Từ hôm nhận được kết quả đến giờ, gia đình tôi hạnh phúc không nói nên lời. Cuối cùng, tôi cũng thực hiện được tâm nguyện của mẹ trước lúc mất”, ông Bảy xúc động.

Ông gửi lời cảm ơn lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Bộ Công an cùng các đơn vị chức năng đã kiên trì thực hiện công tác xác định danh tính liệt sĩ, giúp gia đình có ngày đoàn tụ sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi.

Mỗi lần nghĩ đến khoảnh khắc ấy, người cựu chiến binh lại không kìm được nước mắt. ”Cứ nghĩ đến ngày đón anh về, được làm mâm cơm có đủ người thân để mời anh, tôi lại xúc động”, ông nói.

Với ông Nguyễn Trọng Bảy, cuộc gọi cuối tháng 6 không chỉ báo tin tìm thấy người anh trai. Đó còn là khoảnh khắc khép lại hành trình kiếm tìm kéo dài hơn nửa thế kỷ, để anh Bộ đội Cụ Hồ Nguyễn Trọng Cát cuối cùng cũng được trở về an nghỉ trên mảnh đất quê hương, nơi gia đình đã chờ ông suốt 53 năm.

Lãnh đạo xã Hợp Tiến cho biết, địa phương đã phối hợp với gia đình hoàn tất các thủ tục tổ chức lễ đón liệt sĩ trở về quê nhà.

Theo Công an tỉnh Thanh Hóa, toàn tỉnh hiện có hơn 55.000 liệt sĩ, trong đó hơn 37.000 trường hợp chưa xác định được thông tin phần mộ. Riêng trong hai đợt cao điểm tháng 5 và tháng 7-2025, lực lượng công an đã thu nhận 37.808 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ, đạt 100% số trường hợp đủ điều kiện lấy mẫu, đưa Thanh Hóa trở thành một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về công tác này.

Đến nay, thông qua giám định ADN, cơ quan chức năng đã xác định được danh tính 8 hài cốt liệt sĩ.