Hành trình tìm người thân của cụ Nguyễn Khiêm: Hơn nửa thế kỷ chờ ngày đoàn tụ

Tấm lòng người gìn giữ phần mộ và dấu nối bất ngờ từ bức thư năm 2014

Tại tổ 1, khu 8, phường Thanh Sơn, TP. Uông Bí, Quảng Ninh cũ (nay là tổ 1, khu phố Thanh Sơn 8, phường Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh), gần nửa thế kỷ qua, gia đình ông Tạ Đình Dung, nay các con gái là bà Tạ Thị Thảo và Tạ Thị Lập (điện thoại: 0393993043) vẫn âm thầm hương khói, chăm sóc phần mộ một người chưa rõ danh tính, người thân là ai. Trên bia chỉ khắc vỏn vẹn mấy dòng chữ: “Nguyễn Khiêm, sinh ngày 24-1-1923, quê quán Gò Công, Chợ Gạo, Mỹ Tho; từ trần ngày 24-1-1967 (hoặc có thể 24-7-1967 - PV) tại Uông Bí”.

Nhiều năm qua, dù mong mỏi, nhưng gia đình ông Dung vẫn không có manh mối nào về thân nhân người quá cố. Mãi đến năm 2014, họ mới nhận được tin vui: Một người phụ nữ tên Nguyễn Thị Kim Thoa ở tỉnh Tiền Giang đăng tin tìm người thân tên là Nguyễn Văn Khiêm, quê Gò Công, Chợ Gạo, Mỹ Tho, đi tập kết ra Bắc từ năm 1954 và bặt tin từ đó.

Gia đình chị Lập lập tức liên lạc và chị Thoa gửi thư cùng nhiều thông tin quý giá: Bà cố nội chị là cụ Ngô Thị Kiểm (sinh năm 1888), sinh hạ được 8 người con (3 người con mất khi còn trẻ), trong đó có 3 người con trai: Nguyễn Văn Khiêm, Nguyễn Văn Cung (hy sinh năm 1946) và Nguyễn Thành Văn (hy sinh năm 1951). Hai cụ Cung và Văn đều là liệt sĩ kháng chiến chống Pháp. Riêng cụ Khiêm - người con trai lớn - sau khi tập kết ra Bắc, thì mất liên lạc hoàn toàn. Trước khi đi, cụ Khiêm có vợ và 3 người con (2 trai, 1 gái), nhưng đến nay họ đều đã qua đời, không còn người thân trực hệ (con, cháu ruột trực hệ) tại quê nhà. Mẹ chị Thoa kể lại, khi bà về làm dâu năm 1974, từng được bà cố cho xem bức ảnh cụ Khiêm chụp cùng nhiều đồng đội trước lúc ra Bắc. Sau hòa bình, gia đình mong cụ trở về nhưng mãi không thấy tin tức.

Ký ức người trông mộ vùng đất mỏ và hành trình tìm về

Theo bà Tạ Thị Lập, vào mùa đông năm 1995, khi địa phương mở rộng đường Bãi Dài (phường Thanh Sơn cũ), bà và gia đình tiến hành cải tạo lại khuôn viên nhà đất, đã di chuyển phần mộ cụ Khiêm về khu nghĩa trang của gia đình. Hôm ấy, bà Lập và chị gái - bà Tạ Thị Thảo cùng một số người dân trực tiếp cất bốc.

“Đào mãi không thấy, thì tình cờ có một bác chuyên làm nghề bốc mộ đi ngang qua. Bác bảo đổ chút rượu xuống rồi đào sâu thêm. Quả nhiên, chỉ lát sau, mọi người phát hiện những thanh gỗ đóng bằng ván hòm đạn dược. Khi nhấc lên, thấy rõ những sợi vải, cúc áo bộ đội còn bám dính vào thanh gỗ - dấu tích của một người lính năm xưa” - bà Lập xúc động kể.

Hài cốt khi ấy không còn nguyên vẹn, nhưng xương sọ, xương tay, xương chân vẫn rõ ràng. Mọi người lặng lẽ gom nhặt, gói ghém cẩn thận, thắp nén hương tiễn biệt rồi đưa cụ về an táng trong khu nghĩa trang gia đình - nơi suốt mấy chục năm nay vẫn ấm khói hương vào dịp ngày lễ, Tết, tiết thanh minh, ngày 27-7...

Thời điểm ấy, do điều kiện còn thiếu thốn, người dân ít nghĩ đến việc trình báo cơ quan chức năng, nên gia đình tự tiến hành di dời phần mộ với tất cả lòng thành. Ông Tạ Đình Dung trước khi qua đời năm 2022 vẫn thường nhắc con cháu: “Người lính ấy có lẽ còn thân nhân ở quê xa. Nếu ai tìm đến, phải nói cho họ biết cụ được an táng cẩn thận, có hương khói thường xuyên”.

Bà Lập nhớ cha mình từng kể: Khoảng năm 1967, ông gặp một đồng đội kể rằng, cụ Khiêm chết trên đường hành quân, sau khi rời khỏi khu rừng Yên Tử, được chôn tạm bên vệ đường nhỏ (nay là đường Bãi Dài, cạnh Nhà văn hóa khu 9, Thanh Sơn hiện nay). Cũng từ đó, người dân trong khu Thanh Sơn thay nhau gìn giữ phần mộ. Sau này, vào thập niên 80 của thế kỷ trước, gia đình CCB Tạ Đình Dung và các con cháu ông trực tiếp gìn giữ, chăm sóc mộ phần người mang tên Nguyễn Khiêm như người thân.

Trong khi đó, gia đình chị Nguyễn Thị Kim Thoa nhiều năm qua tìm kiếm thông tin về người bác họ tập kết ra Bắc bị mất tin tức. Chị cũng tìm đến nhiều nơi, cũng đang nóng lòng mong được xác minh thân nhân của mình tập kết ra Bắc vào năm 1954 ở địa phương, sẵn sàng phối hợp để làm rõ danh tính người đã khuất.

“Cụ Khiêm ra Bắc là để làm nghĩa vụ với Tổ quốc. Dù chưa một lần được gặp, chúng tôi vẫn coi cụ là niềm tự hào của dòng họ. Nếu xác định đúng thông tin phần mộ tên là Nguyễn Khiêm mà gia đình chị Lập đang trông nom, chăm sóc đúng là người bác họ mà chúng tôi đang tìm kiếm lâu nay, gia đình sẽ xin được đưa cụ về quê hoặc cũng có thể để cụ yên nghỉ ở Uông Bí - nơi đã có người hương khói cho cụ suốt gần 60 năm” - chị Thoa thông tin.

Còn bà Tạ Thị Lập chia sẻ: “Thời gian qua, bố tôi và chúng tôi đã gửi nhiều thư tay, đơn đề nghị về Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Tiền Giang và chính quyền TP. Uông Bí (cũ), và gần đây nhất là Báo CCB Việt Nam. Chúng tôi chỉ mong các cơ quan giúp xác minh để ngôi mộ mang tên Nguyễn Khiêm, đang được an táng tại khu mộ của gia đình (nay thuộc tổ 2, khu phố Thanh Sơn 9, phường Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh), có danh phận rõ ràng - nếu đúng là bộ đội thì cần xác định, làm các thủ tục để công nhận “người chiến sĩ ấy” là người có công với cách mạng”.