Hành trình đi tìm đồng đội trên đất bạn Campuchia

Tại Hội nghị tổng kết thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS) và xác định danh tính HCLS còn thiếu thông tin giai đoạn 2021-2025 của Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Gia Lai (tháng 6-2025), Thiếu tướng Đoàn Văn Nhất - Ủy viên Đảng ủy Quân khu, Phó chủ nhiệm Chính trị Quân khu 5 đánh giá cao vai trò tham mưu của Bộ CHQS tỉnh và tinh thần đoàn kết, khắc phục khó khăn của cán bộ, chiến sĩ Đội K52. Đồng thời đề nghị Bộ CHQS tỉnh Gia Lai tiếp tục làm tốt công tác tham mưu cho Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Ban chỉ đạo 515 tỉnh Gia Lai mới; đặc biệt là quan tâm đến chế độ chính sách và đời sống cho cán bộ, chiến sĩ Đội K52.

Được thành lập ngày 5-1-2001, Đội K52 thuộc Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Gia Lai có nhiệm vụ tìm kiếm, cất bốc và hồi hương HCLS quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh ở 3 tỉnh Đông Bắc Campuchia là Ratanakiri, StungTreng, Preah Vihear. Đối với cán bộ, chiến sĩ đơn vị, mỗi chuyến đi, cùng với trách nhiệm được Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân giao phó, còn có cả niềm hy vọng, chờ đợi khắc khoải của người thân, đồng đội liệt sĩ nơi quê nhà.

Chiến tranh đã lùi xa, những thay đổi về địa hình, địa vật và tác động của thời tiết, khí hậu khiến việc tìm kiếm HCLS gặp rất nhiều khó khăn. Mặt khác, các thông tin về sơ đồ mộ chí dần cạn kiệt, nhân chứng tuổi cao, trí nhớ, sức khỏe giảm sút, những khu vực chôn cất, mai táng liệt sĩ nằm trên nhiều địa bàn phức tạp, có nơi chủ yếu đi lại bằng đường sông, nhiều khu vực còn bom mìn trong chiến tranh sót lại...

Không chùn bước trước mọi trở ngại, Ban chỉ huy Đội tích cực, chủ động đề xuất với Bộ CHQS tỉnh phối hợp với Hội CCB các cấp giữ mối liên hệ chặt chẽ với các đơn vị, các CCB đã chiến đấu trên đất bạn để thu thập hồ sơ, tư liệu trận đánh, sơ đồ chôn cất, mai táng liệt sĩ. Từ đó phân tích, so sánh, đối chiếu với hồ sơ quy tập các năm trước rồi sàng lọc, khoanh vùng, chốt địa bàn, đồng thời chuẩn bị chu đáo các trang thiết bị cần thiết, nâng cao kỹ năng, kinh nghiệm, rèn luyện sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ.

Cán bộ, chiến sĩ toàn Đội tự giác, tích cực học tiếng Campuchia và tìm hiểu, nắm chắc phong tục, tập quán nước bạn. Đội kết hợp tuyên truyền, vận động nhân dân bảo vệ đường biên, mốc giới; tham gia khám chữa bệnh, cấp thuốc miễn phí; xây mới, sửa chữa nhà ở cho LLVT và các hộ gia đình nghèo; cứu đói cho nhiều gia đình gặp khó khăn... được chính quyền địa phương bạn đánh giá cao. Nhờ làm tốt công tác dân vận, hai người từng là sĩ quan cấp cao của chế độ Pol Pot tự nguyện dẫn đường cho Đội quy tập được 45 HCLS.

Hằng năm, cứ vào đầu mùa khô, Đội K52 lại lên đường, vượt hàng trăm cây số sang Campuchia làm nhiệm vụ. Không quản thời tiết nắng nóng gay gắt, đường xá khó khăn, Đội chia thành nhiều tốp, nhiều hướng, ngày đêm cơm nắm, muối vừng, trèo đèo, lội suối, tìm đến những nơi đơn vị của các liệt sĩ đã từng dừng chân hoặc đi qua để tìm kiếm. Chưa kịp nghỉ ngơi sau chuyến hành quân xa, các anh khẩn trương bắt tay vào đào xới đất đá, cẩn trọng từng mũi xẻng, nhát cuốc, nhặt từng mẩu xương, chiếc cúc áo, từng chiếc thắt lưng... gói ghém cẩn thận; tổ chức đánh dấu vị trí, lập hồ sơ, sơ đồ quy tập để làm cơ sở cho việc xác định danh tính liệt sĩ sau này.

Thường xuyên các anh phải ăn rừng, ngủ võng; có khi rắn độc, bọ cạp chui cả vào chăn, màn, ba lô quần áo. Những lúc không có nguồn nước, phải ăn lá me rừng, thậm chí dùng phèn đánh trong nước từ những vũng, sình. Giây phút thiêng liêng, hạnh phúc nhất là tìm thấy HCLS, bao mệt nhọc dường như tan biến...

Theo Thượng tá Nguyễn Xuân Toản - Đội trưởng Đội K52, có lần xác định được vị trí HCLS đang nằm dưới móng nhà của người dân Campuchia, dù phải mất nửa tháng tuyên truyền vận động để thỏa thuận di dời nhà và đền bù, các anh cũng quyết tâm làm cho kỳ được. Lần khác, trên đường trở về doanh trại, gặp mưa bất ngờ, không ai bảo ai, dành chiếc áo mưa duy nhất che chắn cho HCLS. Có hôm gặp mưa rừng xối xả, lũ từ thượng nguồn đổ về cuồn cuộn, mặc cho áo quần sũng nước, thịt da tím tái nhưng cả Đội vẫn “chiến đấu” với lũ dữ để bảo vệ HCLS không bị cuốn trôi...

Gần một phần tư thế kỷ bền bỉ đi tìm HCLS, dấu chân của Đội K52 đã in trên hàng ngàn ki-lô-mét đường rừng, đường sông, tìm kiếm tại 808 buôn làng, phum, sóc của 139 xã thuộc 23 huyện của 3 tỉnh đông bắc Campuchia. Đội đã đào bới hơn 25.000m3 đất đá, hơn 40km đường hào. Trong đó có mộ phải đào lại nhiều lần ở địa hình đồi dốc với độ sâu hơn 2m. Đã có một đồng chí hy sinh, bảy đồng chí bị thương và nhiều cán bộ, chiến sĩ suy giảm sức khỏe bởi sốt rét rừng và các bệnh khác do hậu quả của chiến tranh để lại. Quá trình làm nhiệm vụ, đơn vị thường xuyên bảo đảm an toàn về mọi mặt, chấp hành nghiêm kỷ luật quân đội, kỷ luật dân vận, kỷ luật quan hệ quốc tế. Thực hiện nhiệm vụ quy tập và vận chuyển hài cốt từ nơi cất bốc ra vị trí tập kết an toàn tuyệt đối; tổ chức trang trọng lễ tiễn đưa HCLS từ Campuchia về nước. Những việc làm đó càng ngời sáng phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ trong thời kỳ mới.

Đại tá Mai Kim Bình - Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Gia Lai khẳng định: “Công việc của Đội K52 đang làm rất nặng nề nhưng vô cùng vinh quang. Cán bộ, chiến sĩ đã nghiên cứu, tìm hiểu rút ra “Quy luật chôn cất, mai táng” hoặc “Tìm mộ thứ hai trở lên khi xác định được mộ thứ nhất”, sáng kiến “đào hào theo hình chữ chi”... để giảm thiểu thời gian, công sức khai quật mà không bỏ sót mộ liệt sĩ. Từ năm 2001 đến nay, đơn vị đã tìm kiếm, quy tập, hồi hương được 1.489 liệt sĩ hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh tại Campuchia, trong đó một liệt sĩ có tên và địa chỉ, 42 liệt sĩ có tên, quê quán, 1.446 liệt sĩ chưa xác định được thông tin”.

Đạt thành tích đặc biệt xuất sắc, Đội K52 được nhiều phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước, Quân đội và địa phương. Đặc biệt, đơn vị được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND thời kỳ đổi mới vào ngày 15-9-2020.