Góp phần lan tỏa truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài và phát huy giá trị di sản

Quốc Tử Giám được thành lập năm 1076 dưới triều Lý, là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam, thể hiện sự quan tâm của nhà nước đối với việc đào tạo, bồi dưỡng nhân tài. Trong nhiều thế kỷ, Quốc Tử Giám cùng hệ thống giáo dục và khoa cử đã góp phần hun đúc truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài của dân tộc; đào tạo nên nhiều thế hệ trí thức có đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Thăng Long – Hà Nội từ lâu đã là trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục lớn của đất nước, đồng thời là nơi hội tụ nhiều làng khoa bảng và những dòng họ có truyền thống học hành, đỗ đạt, cống hiến cho xã hội. Trong số đó, dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai là một trường hợp tiêu biểu, với nhiều thế hệ nối tiếp nhau vun đắp truyền thống học vấn, trước tác và phụng sự đất nước.

Theo Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu- Quốc Tử Giám: Hiện tại, Văn Miếu – Quốc Tử Giám còn lưu giữ 7 bia đề danh tiến sĩ ghi danh 5 vị khoa bảng thuộc dòng họ Ngô Thì, chứng minh cho bề dày truyền thống coi trọng học vấn được trao truyền qua nhiều thế hệ. Tiêu biểu trong dòng tộc là Tiến sĩ Ngô Thì Sĩ (1726–1780) là thân phụ Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm, ông ngoại sử học Phan Huy Chú, có đóng góp trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, sử học đến văn chương và giáo dục. Phan Huy Chú từng viết: “Ngô Thì Sĩ học vấn sâu rộng, văn chương hùng vĩ, làm rạng rỡ cho tông phái nhà Nho, là một đại gia ở nước ta” không những khẳng định tầm vóc của một cá nhân, mà còn gợi mở về môi trường học thuật, gia phong và truyền thống văn hóa đã góp phần hình thành nên những nhân vật xuất sắc của dòng họ Ngô Thì.

Danh nhân Ngô Thì Nhậm (1746–1803) là một nhân vật có tầm vóc nổi bật, gắn liền với những biến động sâu sắc của lịch sử dân tộc cuối thế kỷ XVIII. Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống học vấn, được giáo dưỡng bởi những người đi trước và sớm bộc lộ tư chất thông minh, ông đã đạt được những thành tựu đáng kể trên con đường khoa cử, trước tác và hoạt động chính trị. Ông còn có dấu ấn gắn bó sâu sắc với Quốc Tử Giám dưới triều Tây Sơn (qua tác phẩm Thái học môn lâu phú), cùng những tư tưởng sâu sắc về giáo dục và dùng người.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, Tiến sỹ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám cho hay điều đáng quý ở truyền thống dòng họ Ngô Thì không chỉ là số lượng những người thành đạt trên con đường khoa cử mà còn là sự tiếp nối giữa các thế hệ trong học tập, nghiên cứu, sáng tác và hoạt động thực tiễn.Gia phong, sự giáo dưỡng của gia đình, môi trường văn hóa của quê hương cùng những biến động của thời đại đã góp phần tạo nên một dòng chảy trí thức có dấu ấn riêng trong lịch sử văn hóa Việt Nam. "Di sản của dòng họ vì thế không chỉ thuộc về lịch sử một gia đình hay một làng quê mà còn là một bộ phận trong di sản văn hóa, giáo dục của Thăng Long-Hà Nội và đất nước, giúp chúng ta hiểu rõ hơn cách thức truyền thống hiếu học được duy trì, phát triển và chuyển hóa thành những đóng góp cụ thể cho cộng đồng, dân tộc,” Tiến sỹ Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh.

Tại Hội thảo Ban Tổ chức cho biết, đã nhận được 27 bài tham luận từ các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và hậu duệ dòng họ, tập trung vào ba nhóm vấn đề chính: Quê hương, gia đình và truyền thống khoa bảng của dòng họ Ngô Thì làng Tả Thanh Oai; Thân thế, sự nghiệp, đóng góp của Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm và các danh nhân dòng họ Ngô Thì, cùng mối liên hệ với Văn Miếu – Quốc Tử Giám; Công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của dòng họ Ngô Thì từ di tích, trước tác đến giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay.

     Tham luận tại Hội thảo,Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Hữu Sơn, nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn học, cho rằng trong tiến trình lịch sử lâu dài của văn học trung đại Việt Nam, dòng họ Ngô Thì giữ một vị trí hết sức quan trọng. Khởi đầu từ Ngô Thì Ức cho đến các thế hệ tiếp nối, dòng văn Ngô Thì có khoảng 15 tác giả, tùy theo từng thống kê. Có thể xem dòng văn này như một “gia huy văn chương” được kiến tạo bởi đông đảo tác giả qua khoảng bốn thế hệ. “Nếu quốc gia có quốc huy thì mỗi dòng họ cũng có thể tạo dựng một gia huy riêng trong lĩnh vực văn chương, thể hiện bản sắc và truyền thống sáng tác của dòng tộc. Những dòng văn như Ngô Thì chính là nền tảng góp phần hình thành các vùng văn hóa, tạo nên hạt nhân bồi đắp truyền thống văn hiến của làng quê và vùng đất,” .Phó Giáo sư- Tiến sỹ Nguyễn Hữu Sơn nhấn mạnh.

     Còn Phó Giáo sư-Tiến sỹ Bùi Xuân Đính cho biết, những người đỗ đạt của làng xuất thân từ những gia đình có truyền thống gia phong, từ nhỏ đã bộc lộ tư chất thông minh, ham học, quyết nối chí con đường của cha ông, lại được gia đình dành cho những điều kiện thuận lợi nhất, để học hành. Sự thành đạt khởi đầu của một người tạo những điều kiện thuận lợi căn bản về nhiều mặt và là sự khích lệ lớn cho con cháu trong họ và người làng đua nhau học tập để thành danh.

Theo Phó Giáo sư-Tiến sỹ Bùi Xuân Đính, để truyền thống học hành của làng tiếp tục được phát huy, các dòng họ, cấp ủy thôn Tả Thanh Oai, cấp ủy và chính quyền xã Đại Thanh hiện nay cần có nhiều giải pháp đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục. Cần chú trọng bảo vệ, tôn tạo các di tích liên quan đến truyền thống khoa bảng của làng. Các di tích này cần được giới thiệu ngắn gọn nhưng đảm bảo tính chính xác khoa học, qua đó nêu bật được truyền thống hiếu học của tiền nhân, để lấy làm nơi “cầu học,” tổ chức phát động thi đua học tập, biểu dương, khen thưởng học sinh giỏi vào mỗi đầu năm học. Bên cạnh đó là tiếp tục phát triển phong trào khuyến học bằng nhiều hình thức phong phú, khác nhau.