Bước ngoặt trong chính sách quốc phòng của Mỹ

Tài liệu này mở đầu cho giai đoạn mới khi Bộ Quốc phòng Mỹ chính thức được đổi tên thành Bộ Chiến tranh. Chiến lược quốc phòng mới tập trung vào 4 nỗ lực chính, trong đó bảo vệ lãnh thổ quốc gia được đặt lên vị trí số một, vượt trên cả khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương như trong chiến lược cũ. Trung Quốc cũng không còn ở vị trí là mối quan tâm trung tâm trong hoạch định chính sách quốc phòng của Mỹ.

Cũng như Chiến lược an ninh mà Mỹ công bố cuối năm ngoái, Chiến lược quốc phòng mới đánh dấu sự chuyển dịch trọng tâm của Mỹ từ các cuộc chiến ở xa về mối quan tâm sát sườn ngay tại Tây bán cầu. Theo đó, Mỹ sẽ không nhượng bộ tại các khu vực chiến lược then chốt ở Tây bán cầu. Bất kỳ sự xâm nhập nào của đối thủ tại các địa bàn chiến lược trong khu vực, bao gồm Greenland (Bắc Cực), Kênh đào Panama và Vịnh Mexico (Mỹ mới đổi là Vịnh Mỹ), đều sẽ bị đáp trả kiên quyết. Mỹ cũng sẽ triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa “Vòm Vàng” và các công nghệ chống máy bay không người lái để bảo vệ bầu trời nội địa.

Khác với trước đây, việc phong tỏa biên giới và trục xuất người nhập cư trái phép trở thành nhiệm vụ quân sự cấp bách của Bộ Chiến tranh. Tiếp tục triển khai “Học thuyết Donroe” - phiên bản hiện đại hóa của Học thuyết Monroe dưới thời ông Trump nhấn mạnh rằng sự thống trị của Mỹ tại khu vực Tây bán cầu (Mỹ Latin và Caribe) là không thể bàn cãi, Mỹ khẳng định quyền hành động đơn phương chống lại các tổ chức mà Washington cho là khủng bố và ma túy trong khu vực, như Mỹ đã từng làm với Venezuela.

Với Nga và Trung Quốc, giọng điệu trong Chiến lược quốc phòng mới được cho là mềm mỏng hơn so với người tiền nhiệm. Dưới thời Tổng thống Joe Biden, Trung Quốc được coi là “thách thức nghiêm trọng nhất”, còn Nga là “mối đe dọa cấp bách”. Nay dù xác định Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh chính” nhưng Washington sẽ tiếp cận với tư duy thực dụng. Mục tiêu là để không xảy ra một cuộc chiến mang tính sống còn mà thay vào đó, một nền hòa bình ổn định, với các điều kiện có lợi cho Mỹ nhưng vẫn nằm trong ngưỡng Trung Quốc có thể chấp nhận được, là điều mà Mỹ muốn hướng tới. Washington sẽ không tìm cách “bóp nghẹt” Bắc Kinh mà sẽ răn đe bằng sức mạnh để duy trì cân bằng quyền lực tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Với Nga, Chiến lược quốc phòng mới đánh giá Nga vẫn là “mối đe dọa thường trực, nhưng có thể kiểm soát được” đối với các nước thành viên NATO ở sườn Đông. Chính vì thế, Lầu Năm Góc cho rằng việc răn đe Nga được chuyển sang cho các đồng minh NATO ở châu Âu, những nước mà theo Lầu Năm Góc mô tả là có nền kinh tế và tiềm lực huy động “vượt trội đáng kể so với Nga”, đủ sức để gánh vác trách nhiệm chính trong việc phòng thủ thông thường tại châu Âu.

Cách tiếp cận với Trung Quốc và Nga phản ánh sự điều chỉnh trong tư duy chiến tranh của Mỹ: Từ tìm kiếm “thắng lợi quyết định” sang quản lý xung đột lâu dài. Trong bối cảnh đó, mục tiêu chiến lược không còn là đánh bại hoàn toàn đối thủ mà là duy trì ưu thế tương đối, ngăn chặn đối phương đạt được mục tiêu chính trị, đồng thời bảo toàn năng lực của mình trong thời gian dài.

Với việc tập trung vào nhiệm vụ bảo vệ lãnh thổ quốc gia và chú trọng khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Mỹ sẽ và chỉ cung cấp “hỗ trợ hạn chế” cho các đồng minh. Mặc dù yêu cầu các đồng minh “chia sẻ gánh nặng” bằng cách chi 5% GDP cho quốc phòng nhưng các nước này sẽ chỉ nhận được sự hỗ trợ “có giới hạn” từ Washington. Chẳng hạn, Mỹ cho rằng các thành viên châu Âu của NATO có đủ tiềm lực kinh tế để tự đảm đương nhiệm vụ phòng thủ thông thường. Mỹ cũng đánh giá Hàn Quốc có đủ năng lực giữ vai trò chính trong việc phi hạt nhân hóa Bán đảo Triều Tiên.

Với nhiều điều chỉnh, Chiến lược quốc phòng quốc gia 2026 cho thấy Mỹ đang tái cân bằng ưu tiên, từ vai trò “người bảo đảm an ninh toàn cầu” sang tập trung vào lợi ích cốt lõi, áp dụng cách tiếp cận thực dụng, chọn lọc đối với các thách thức địa chính trị. Washington khẳng định sẽ không lãng phí lợi thế quân sự cùng sinh mạng, thiện chí và nguồn lực của người dân vào những dự án xây dựng quốc gia khoa trương và các cam kết nhằm bảo vệ những khái niệm trừu tượng như trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Washington cũng khẳng định không theo đuổi chủ nghĩa biệt lập, nhưng giải thích vì sao Mỹ muốn các đồng minh làm nhiều hơn, trong khi Bộ Chiến tranh tập trung nhiều hơn vào các vấn đề liên quan lãnh thổ trong nước.

Đây được xem là sự thay đổi có thể định hình chính sách quốc phòng Mỹ trong nhiều năm tới, đồng thời tác động sâu rộng đến cấu trúc an ninh toàn cầu.