BỘ ĐỘI VỀ XÃ, PHƯỜNG - BƯỚC ĐI CHIẾN LƯỢC CỦA QUỐC PHÒNG TỪ GỐC

Đó là một quyết sách mang ý nghĩa chiến lược trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thể hiện tư duy “phòng tuyến bắt đầu từ cơ sở” trong bối cảnh an ninh truyền thống và phi truyền thống ngày càng đan xen, phức tạp.

Không phải phong trào, mà là tái cấu trúc

Hàng nghìn sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp đã được điều động về cấp xã, con số này đủ lớn để khẳng định đây không phải một thử nghiệm nhỏ lẻ mà là quá trình tái cấu trúc lực lượng quân sự địa phương trên quy mô toàn quốc.

Trong nhiều năm, Ban CHQS cấp xã phần lớn dựa vào lực lượng bán chuyên trách. Mô hình này từng phù hợp với điều kiện lịch sử nhất định, nhưng trước yêu cầu mới, từ quản lý lực lượng dự bị, huấn luyện dân quân tự vệ đến tham gia phòng chống thiên tai và xử lý tình huống an ninh cơ sở, năng lực tổ chức đã bộc lộ giới hạn.

Khi cấp xã trở thành “tuyến đầu” của quản trị nhà nước, việc đưa sĩ quan chính quy về đảm nhiệm vị trí chủ chốt là bước chuyển tất yếu.

Đây cũng là sự thay đổi tư duy quốc phòng không chỉ là chuyện của doanh trại hay tuyến biên giới, mà bắt đầu từ từng khu dân cư, từng địa bàn cơ sở.

Bối cảnh hiện nay cho thấy nhiều yếu tố thúc đẩy quyết sách này.

Thứ nhất, hệ thống chính quyền địa phương đang được sắp xếp theo hướng tinh gọn, hiệu lực hơn. Khi bộ máy hành chính thay đổi, lực lượng quân sự địa phương cũng cần được nâng cấp tương xứng để bảo đảm tính liên thông giữa quốc phòng - an ninh - quản trị xã hội.

Thứ hai, các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng hiện hữu. Thiên tai cực đoan, dịch bệnh, khủng hoảng thông tin trên không gian mạng hay các tình huống an ninh trật tự phát sinh từ đô thị hóa đều bắt đầu từ cơ sở. Nếu tuyến xã, phường yếu, toàn bộ hệ thống phòng thủ sẽ thiếu “khớp nối”.

Thứ ba, xu hướng hiện đại hóa quân đội đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải được rèn luyện trong môi trường thực tiễn đa dạng.

Việc luân chuyển về cơ sở giúp sĩ quan hiểu rõ hơn đời sống xã hội, nâng cao năng lực dân vận và phối hợp liên ngành, những yếu tố ngày càng quan trọng trong chiến tranh hiện đại.

Khi quân đội bước sâu hơn vào đời sống dân sinh

Một trong những điểm đáng chú ý là vai trò của sĩ quan cấp xã không chỉ dừng ở nhiệm vụ quân sự thuần túy. Họ tham gia xây dựng phương án phòng thủ địa phương, tổ chức huấn luyện dân quân, quản lý lực lượng dự bị động viên và phối hợp cùng công an, chính quyền trong giữ gìn trật tự xã hội.

Điều này phản ánh bản chất của nền quốc phòng toàn dân, là: Quân đội không tách rời xã hội mà hòa vào đời sống cộng đồng, trở thành lực lượng nòng cốt trong các hoạt động ứng phó khẩn cấp.

Ở nhiều địa phương, sự xuất hiện của sĩ quan chính quy đã nâng cao tính chuyên nghiệp trong công tác quân sự cơ sở. Các kế hoạch huấn luyện được chuẩn hóa hơn, việc quản lý hồ sơ lực lượng chặt chẽ hơn và khả năng phản ứng trước tình huống thiên tai, cứu hộ cứu nạn cũng được cải thiện rõ rệt.

Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng đòi hỏi một quá trình thích nghi hai chiều, sĩ quan quân đội phải làm quen với môi trường hành chính địa phương, trong khi chính quyền cơ sở cần học cách phối hợp với lực lượng mang tính kỷ luật cao.

Thách thức không nhỏ và thông điệp chiến lược: “Mạnh từ cơ sở”

Không thể phủ nhận rằng việc điều động quy mô lớn cũng đặt ra những vấn đề thực tế.

Trước hết là hạ tầng cơ sở. Không phải xã, phường nào cũng có trụ sở Ban CHQS đủ điều kiện làm việc lâu dài cho sĩ quan chính quy. Vấn đề nhà ở, sinh hoạt và chế độ chính sách nếu không được giải quyết thỏa đáng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả công tác.

Bên cạnh đó là bài toán phân công nhiệm vụ. Nếu sĩ quan bị cuốn quá sâu vào công việc hành chính thuần túy, vai trò quân sự chuyên môn có nguy cơ bị “hành chính hóa”.

Ngược lại, nếu chỉ tập trung vào huấn luyện mà thiếu sự gắn kết với đời sống địa phương, mục tiêu xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân cũng khó đạt được.

Đây là thách thức về quản trị, đòi hỏi sự điều chỉnh linh hoạt từ cả hệ thống quân đội lẫn chính quyền địa phương.

Nhìn rộng hơn, việc đưa bộ đội về xã, phường cho thấy một thông điệp chiến lược rõ ràng, là xây dựng quốc phòng không bắt đầu từ những khẩu hiệu lớn mà từ năng lực thực thi ở cấp thấp nhất của bộ máy.

Khi mỗi xã có đội ngũ quân sự chính quy, mạng lưới phòng thủ sẽ trở nên dày hơn, phản ứng nhanh hơn trước mọi tình huống. Đây cũng là cách giảm áp lực cho cấp trên, bởi nhiều vấn đề an ninh - quốc phòng có thể được xử lý ngay từ gốc.

Trong bối cảnh khu vực và thế giới biến động khó lường, việc củng cố “phòng tuyến mềm” tại cơ sở mang ý nghĩa lâu dài. Không chỉ là tăng quân số, quyết sách này hướng tới xây dựng một hệ thống quốc phòng linh hoạt, gắn chặt với đời sống nhân dân.

Điều quan trọng nhất của đợt điều động này không nằm ở những con số hàng nghìn người, mà ở sự thay đổi tư duy tổ chức lực lượng. Quân đội không chỉ bảo vệ Tổ quốc trong thời chiến, mà còn tham gia bảo vệ sự ổn định của xã hội trong thời bình, từ quản trị rủi ro thiên tai đến xây dựng thế trận lòng dân.

Và khi tuyến cơ sở được gia cố bằng những người lính chính quy, thông điệp gửi đi rất rõ ràng: Sức mạnh quốc phòng không chỉ nằm ở vũ khí hay doanh trại, mà bắt đầu từ từng địa bàn dân cư, nơi Tổ quốc hiện diện mỗi ngày trong đời sống thường nhật.