BẢO VỆ NGƯỜI DÁM LÀM, DÁM CHỊU TRÁCH NHIỆM, XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU KỶ NGUYÊN MỚI

 Để tạo sự bứt phá, phải có cơ chế, chính sách để bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, động viên, khơi dậy tính năng động, sáng tạo, khát vọng cống hiến cho đất nước, cho nhân dân của đội ngũ cán bộ. Đây là vấn đề hết sức quan trọng cả trong công tác tư tương, công tác tổ chức, công tác chính sách nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của thời đại, của kỷ nguyên mới.

Thực trạng hiện nay, một bộ phận không nhỏ cán bộ, đặc biệt là người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, thường có tâm lý sợ trách nhiệm, không quyết đoán, thấy việc khó thì đùn đẩy lên cấp trên, thấy cấp dưới năng động, sáng tạo thì lo sợ vượt rào, sai quy định. Ở nhiều cấp trung gian, tránh né, giữ mình, ngại va chạm, ngại đấu tranh, dĩ hòa vi quý, quan điểm quyết tâm chính trị không rõ ràng.

Trên lĩnh vực công thì rất trì trệ, không ai quyết cái gì, căn bệnh “sợ trách nhiệm”. Việc gì cũng cứ trình, cứ xinh ý kiến, cấp dưới trình cấp trên, cấp trên trình cấp trên nữa, đến cấp mà không phải chịu trách nhiệm hoặc khó phải chịu trách nhiệm thì thôi. Không ít cán bộ nhận thức về nguyên tắc tập trung dân chủ còn phiến diện, mới thấy được yếu tố lãnh đạo tập thể mà chưa thấy được yếu tố trách nhiệm cá nhân được Đảng, Nhà nước, tổ chức phân công trên từng cương vị công tác.

Chủ tịch Hồ chí Minh luôn đánh giá cao tinh thần năng động, sáng tạo và bản lĩnh của người cán bộ. Người coi đây là những phẩm chất cốt lõi để đưa sự nghiệp cách mạng đi đến thành công. Bác khẳng định:”Tư tưởng bảo thủ như những sợi dây cột chân, cột tay người ta, phải vất nó đi. Muốn tiến bộ thì phải có tinh thần mạnh dạn, dám nghĩ, dám làm” ( Trích thư gửi đồng bào và cán bộ xã Nam Liên, ngày 13/2/1962), Cán bộ không được thụ động, trông chờ mà phải chủ động tìm giải pháp mới. Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” (1947}. Bác yêu cầu người làm cán bộ lãnh đạo phải “có gan nói, có gan làm, có gan đương đầu trước mọi khó khăn thử thách, có gan chịu trách nhiệm”. Bởi vì” Nếu đào tạo một mớ cán bộ nhát gan,dễ bảo “đập đi,hò đứng”,không dám phụ trách, Như thế là một việc thất bại cho Đảng”. Cũng theo Bác :” Người đời không phải thánh thần, không ai tránh khỏi khuyết điểm”, “Đảng viên, cán bộ là người. Ai cũng có tính tốt, tính xấu”. Chúng ta không sợ có sai lầm và khuyết điểm, chỉ sợ không chịu cố gắng sửa chữa sai lầm và  khuyết điểm, không dám tự phê bình, để cho khuyết điểm của mình chứa chất lại.  Bác luôn nhắc nhở cán  bộ phải nắm vững quy luật nhưng áp dụng phải linh hoạt, có tư duy độc lập. Bác phê phán thói làm việc máy móc, giáo điều, sách vở và lười suy nghĩ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra các tiêu chuẩn rõ ràng đối với môt cán bộ dũng cảm và sáng tạo:

Đặt lợi ích chung lên trên hết: Cái “đám” của Bác không phải là làm liều, làm ẩu vì lợi ích cá nhân, mà là hành động dấn thân, sẵn sàng hy sinh vì lợi ích của Đảng, của nhân dân và của Tổ quốc.

Cán bộ tốt là người có tài. Tài năng theo Bác chính là năng lực tổ chức, quản lý và đặc biệt là khả năng học hỏi để liên tục đổi mới, tạo ra kết quả thực tế cho xã hội.

Nói đi đôi với làm: Bác phê phán thói “nói nhiều làm ít”, “nói mà không làm”. Cán bộ phải lấy kết quả công việc và sự tín nhiệm của người dân làm thước đo chính xác nhất cho năng lực của mình.

Những năm gần đây, quán triệt và thực hiện quan điểm, tư tưởng của Bác, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, Nghị quyết, kết luận xác định rõ mục tiêu, quan điểm , cơ chế chính sách nhằm khuyến khích và bảo vệ những cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ich chung.

Đại Hội XIII của Đảng xác định việc tập trung “xây dựng đội ngũ cán bộ, trước hết là người đứng đầu có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức trong sáng, năng lực nổi bật, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới, sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung, có uy tín cao và thực sự tiền phong gương mẫu, là hạt nhân đoàn kết.”. Ngày 22/9/2021, Bộ Chính trin đã ban hành Kết luận số 14-KL/TW, về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Thực hiện kết luận 14-KL/TW  đòi hỏi cấp ủy, tổ chức đảng, nhất là người đứng đầu cần phải nâng cao nhận thức, tăng cường trách nhiệm, tạo sự thống nhất cao trong toàn Đảng và đồng thuận trong xã hội nhằm không chỉ khuyến khích mà còn phải bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung. Khơi dậy ý thức trách nhiệm, khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới. hết lòng, hết sức vì nhân dân phục vụ của đội ngũ cán bộ. Kết luận 14-KL/TW cũng đã chỉ ra nguyên tắc, cách đề xuất, thực hiện các ý tưởng đổi mới, sáng tạo một cách bài bản, an toàn cho cán bộ, đây là một vấn đề khó,chưa có trong tiền lệ, vì thế cần có nguyên tắc, quy trình chặt chẽ hạn chế những rủi ro, sai sót hoặc ngăn chặn việc nhân danh đổi mới, sáng tạo cố ý vi phạm quy định của Đảng, pháp luật Nhà nước để trục lợi.

Trên cơ sở định hướng của Kết luận 14-KL/TW của Bộ Chính trị, ngày 29/9/2023, Chính phủ ban hành Nghị định số 73/2023/NĐ-CP quy định về cán bộ dám nghĩ, dám làm, nhằm khuyến khích, bảo vệ, cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Nghị định chỉ rõ, khuyến khích là sự khích lệ, tin tưởng,tôn trọng, ghi nhận, động viên, tạo động lực, nguồn lực, điều kiện và môi trường để cán bộ phát huy tính năng động, sáng tạo .. Bảo vệ là việc áp dụng các biện pháp cần thiết, kịp thời, hiệu quả, phù hợp với quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước và thực tiễn triển khai để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của cán bộ và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Xác định cán bộ giám nghĩ, giám làm, giám chịu trách nhiệm là cán bộ, công chức, viên chức, quản lý, người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn Nhà nước tại doanh nghiệp theo quy định của Chính phủ, có tư duy đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao. Xút phát từ yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, nhằm tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, nút thắt trong cơ chế, chính sách chưa được quy đinh trong văn bản quy phạm pháp luật., mang lại giá trị, hiệu quả thiết thực, tạo được chuyển biến mạnh mẽ, góp phần tích cực vào sự phát triển chung. Nghị định cũng đã xác đinh nguyên tắc, phương pháp bảo vệ người dám làm, dám chịu trách nhiệm, trách nhiệm cấp ủy, người đứng đầu các cơ quan đơn vị, địa phương trong bảo vệ.

Có thể khẳng định, Đảng ta đã “bắt mạch” được nguồn gốc của căn bệnh “sợ sai” “không dám làm”, “không dám chịu trách nhệm” trong một bộ phận không nhỏ cán bộ hiện nay, đó là nguyên nhân dẫn đến những rào cản, điểm nghẽn trong sự phát triển chung của đất nước. Đây cũng chính là kẽ hở để các thế lực thù địch chống phá Đảng ta trên lĩnh vực công tác tư tương, công tác xây dựng Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ. Trên cơ sở đường lối, quan điểm, mục tiêu, phương hướng của Đảng, các quy định của Chính phủ về đấu tranh, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Cần thực hiện tốt một số giải pháp sau đây;

Một là, dám làm, giám chịu trách nhiệm- yêu cầu cốt lõi trong xây dựng đội ngũ cán bộ của kỷ nguyên mới. Trong một mô hình lãnh đạo hiện đại, với nhiều công cụ quản trị hiện đại  “ Đảng bộ số - Chính quyền kiến tạo - Doanh nghiệp tiên phong- Nhân dân đồng thuận” không chấp nhận lối làm việc trì trệ, quan liêu, hoặc “cửa quyền”. Những vẫn đề lớn như chuyển đổi số, cải cách hành chính, phát triển hạ tầng, thu hút đầu tư… đều đòi hỏi cán bộ phải hành động nhanh, quyết đoán và sẵn sàng gánh vác hậu quả nếu có sai sót trong quá trình thử nghiệm. Người dám làm, dám chịu trách nhiệm chính là “mũi nhọn” phá thế bế tắc, khơi thông nguồn lực.

Nếu cán bộ chỉ dám làm mà không dám chịu trách nhiệm khi kết quả chưa như ý muốn, thì sự liều lĩnh sẽ dẫn đến tùy tiện. Ngược lại nếu chỉ dám chịu trách nhiệm mà không giám làm, thì cũng chỉ “khoác loác”. Do đó 2 yếu tố này phải đi đôi với nhau và cần được bảo vệ bằng cơ chế rõ ràng.

Hai là, khắc phục rào cản khiến cán bộ “sợ làm”. “sợ chịu trách nhiệm”. Thực tế hiện nay vẫn tồn tại tâm lý “ làm nhiều sai nhiều, làm ít sai ít, không làm không sai”, “ chẳng thà đứng trước hội đồng kỷ luật còn hơn dứng trước hội đồng xét xử”. nguyên nhân xuất phát là:- Thiếu khung Pháp lý cụ thể để phân định lỗi do đột phá sáng tạo và lỗi do cố ý hoặc vụ lợi; - Áp lực từ thanh tra, kiểm tra và đặc biệt là nỗi lo bị xử lý kỷ luât, thậm chí bị hình sự hóa các mối quan hệ kinh tế; - Văn hóa ”sợ sai” trong một số cơ quan, nơi mà mọi sai sót nhỏ đều bị “soi” trong khi thành tích lớn lại không được ghi nhận; - Hệ luy từ những vụ việc cán bộ bị kỷ luật oan hoặc bị “tuýt còi” quá mức khiến nhiều người rút lui.

Ba là, cần có cơ chế  bảo vệ người dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Trong đó phải  thể chế hóa rõ ràng”miễn, giảm trách nhiệm” đối với những qui định mang tính thử nghiệm, đột phá ví lợi ích chung, cần có quyết định cụ thể về trường hợp được xem xét bảo vệ: đã thực hiện đúng quy trình, không vụ lợi cá nhân và đã nỗ lực hết sức để khắc phục hậu quả.

Mặt khác, phải thiết lập cơ quan hoặc Hội đồng đánh giá độc lập để phân định lỗi, tránh tình trạng “tự xử” theo cảm tính hoặc động cơ không trong sáng. Kết luận phải minh bạch, có căn cứ pháp lý và thực tiễn.

Khi một người dám làm, dám chịu trách nhiệm bị khiếu nại, tố cáo sai sự thật, cần có biện pháp bảo vệ kịp thời. xử lý nghiêm hành vi vu khống, bôi nhọ. Lấy kết quả thực chất làm thước đo thay vì hình thức, đồng thời xây dựng văn hóa “dám làm, giám chịu trách nhiệm” từ cấp cao nhất, tạo niềm tin, lan tỏa. Hiện nay chúng ta đang chuyển đổi phương thức lãnh đạo theo hướng dựa trên dữ liệu và công nghệ số, chuyển đổi từ “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển”; từ “kiểm soát quy trình “ sang “ đánh giá kết quả”. Mọi nhiệm vụ đều được lượng hóa rõ ràng, minh bạch, nên việc đánh giá, nhận xét cán bộ cũng không còn cảm tính, nhìn và thấy cán bộ làm chứ không nghe cán bộ nói. Đây cũng là yêu cầu mới trong xem xét, đánh giá cán bộ.

Bốn là, xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới. Bảo vệ chỉ là điều kiện cần thiết. Điều kiện đủ là phải chủ động đào tạo rèn luyện đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất và năng lực.Bản lĩnh chịnh trị vững vàng, không dao động trước khó khăn hay áp lực từ dư luận.Tư duy đột phá, tầm nhìn chiến lược, đáp ứng xu thế toàn cầu và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Đạo đức công vụ, liêm chính, trung thực, lấy lợi ích của nhân dânlàm mục tiêu phấn đấu.Kỹ năng lãnh đạo, quản trị hiện đại. bao gồm kỹ năng ra quyết định trong môi trường nhiều biến động.

Công tác cán bộ cần đổi mới mạnh mẽ: Đánh giá dựa trên sản phẩm và hiệu quả thực tế, thực hiện luân chuyển, thử thách, đồng thời loại bỏ cơ chế”nể nang”, “chạy chọt”, “bè phái”, cục bộ, địa phương.

Kỷ nguyên mới không thể chờ đợi những cán bộ chỉ biết “an toàn”, và né tránh trách nhiệm. Đất nước cần những con người dám hành động, dám đương đầu với những thử thách và dám nhận lấy trách nhiệm dù kết quả có thể chưa hoàn hảo. Bảo vệ những người dám làm, dám chịu trách nhiệm chính là bảo vệ động lực phát triển. Khi cơ chế đủ mạnh, văn hóa đủ mở, và sự bảo vệ đủ rõ, đội ngũ cán bộ sẽ thực sự là “ đội quân tiên phong” đưa Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên vươn mình.Dám làm, dám chịu trách nhiệm - phẩm chất của ngươi cán bộ cách mạng trong thời đại mới. Và bảo vệ họ chính là bảo vệ tương lai của dân tộc; bảo vệ họ chính là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ trong công tác cán bộ, công tác xây dựng nội bộ Đảng.

Thiếu tướng Lương Hồng Phong

 ( Ban Công tác CCB Việt Nam)