TÔN VINH PHỤ NỮ: TỪ CHỦ TRƯƠNG ĐÚNG ĐẾN BÌNH ĐẲNG THỰC CHẤT

I. Tôn vinh không chỉ là tri ân

Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 là dịp tôn vinh những người phụ nữ đã và đang đóng góp cho gia đình, xã hội và đất nước. Nhưng ý nghĩa của ngày này không chỉ nằm ở lời chúc, bó hoa hay sự tri ân những cống hiến đã qua. Quan trọng hơn là nhìn đúng vị thế của phụ nữ trong sự phát triển hôm nay, nhận diện rào cản và biến sự tôn vinh thành điều kiện thực chất để phụ nữ phát huy năng lực và thụ hưởng công bằng thành quả phát triển.

Trong lịch sử dân tộc, phụ nữ Việt Nam luôn là một nguồn sức mạnh lớn lao, từ những người mẹ, người chị trong các cuộc đấu tranh giành độc lập đến những nữ trí thức, doanh nhân và hàng triệu phụ nữ lao động hôm nay. Nhưng nếu chỉ nhìn phụ nữ qua đức hy sinh và khả năng quán xuyến gia đình thì chưa phản ánh đầy đủ giá trị của họ. Phụ nữ không chỉ có quyền được ghi nhận vì những gì đã làm cho người khác, mà còn có quyền phát triển bản thân, theo đuổi hoài bão và tham gia các quyết định quan trọng.

II. Từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến đường lối, pháp luật

Nhận thức ấy đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt nền móng từ rất sớm, và Người không xem đó là việc dễ. Năm 1952, trong bài "Nam nữ bình quyền", Người viết: đó "là một cuộc cách mạng khá to và khó", nhưng "nhất định thành công". Nói chuyện với cán bộ, đồng bào Thái Bình năm 1966, Người khẳng định: "Chúng ta làm cách mạng là để tranh lấy bình quyền bình đẳng, trai gái đều ngang quyền như nhau". Giải phóng phụ nữ, theo Người, là bảo đảm quyền bình đẳng thật sự, chứ không dừng ở sự cảm thông hay lời động viên.

Quan điểm ấy nhất quán trong đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Nghị quyết 11-NQ/TW ngày 27/4/2007 của Bộ Chính trị về công tác phụ nữ xác định thực hiện bình đẳng giới là nhiệm vụ quan trọng của cách mạng Việt Nam, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Hiến pháp năm 2013, tại Điều 26, khẳng định công dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt; Luật Bình đẳng giới năm 2006 cụ thể hóa nguyên tắc này. Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021–2030 (Nghị quyết 28/NQ-CP ngày 3/3/2021 của Chính phủ) đi xa hơn một bước: đặt chỉ tiêu đo đếm được, trong đó có mục tiêu giảm chênh lệch thời gian làm việc nhà không được trả công giữa phụ nữ và nam giới xuống 1,7 lần năm 2025 và 1,4 lần năm 2030.

Như vậy, bình đẳng giới không phải lời kêu gọi mang tính phong trào, mà là yêu cầu chính trị, pháp lý và trách nhiệm xã hội. Vấn đề là làm thế nào để chủ trương đúng ấy đi trọn vào đời sống.

III. Khoảng cách giữa văn bản và đời sống

Nhìn vào những con số, có thành tựu thật và có khoảng cách thật. Quốc hội khóa XVI có 150 nữ đại biểu, đạt 30%, là nhiệm kỳ thứ ba giữ vững mức này. Nhưng theo Báo cáo Khoảng cách giới toàn cầu năm 2025 của Diễn đàn Kinh tế thế giới, Việt Nam xếp thứ 74 trong 148 nền kinh tế: thứ 25 về tham gia kinh tế, song chỉ thứ 95 về trao quyền chính trị và thứ 146 về sức khỏe. Phụ nữ Việt Nam có mặt rất đông ở nơi làm việc, nhưng còn thưa ở nơi ra quyết định; và ở không ít nơi, sinh ra là con gái vẫn là một bất lợi.

Rào cản dai dẳng nhất nằm ở sự phân chia trách nhiệm gia đình. Tại hội thảo quốc tế về quyền năng của phụ nữ trong nền kinh tế chăm sóc do Bộ Nội vụ, UN Women và Đại sứ quán Australia tổ chức tại Hà Nội ngày 8/10/2026, số liệu công bố cho thấy phụ nữ Việt Nam dành thời gian cho việc nội trợ và chăm sóc gia đình không được trả công gấp 1,68 lần nam giới. Con số ấy tuy đã chạm mục tiêu năm 2025 của Chiến lược, nhưng như chính lãnh đạo Bộ Nội vụ thừa nhận, vẫn là "cản trở lớn đối với việc tiếp cận việc làm có trả công". Đáng lo hơn, Việt Nam dự kiến bước vào giai đoạn dân số già từ năm 2034; khi ấy, gánh chăm sóc người cao tuổi sẽ đè thêm lên đôi vai vốn đã nặng, nếu xã hội vẫn mặc định đó là "việc của phụ nữ".

Khi việc gia đình mặc nhiên được coi là trách nhiệm chính của phụ nữ, thời gian cho học tập, phát triển nghề nghiệp và hoạt động xã hội của họ bị thu hẹp; một nữ cán bộ phải nỗ lực nhiều hơn để đạt cùng một vị trí.Bình đẳng trên văn bản vì thế chưa đương nhiên trở thành bình đẳng trong thực tế. Đó cũng là điều Cương lĩnh hành động Bắc Kinh năm 1995 và Mục tiêu phát triển bền vững số 5 của Liên hợp quốc nhấn mạnh: quyền của phụ nữ là quyền con người; công việc chăm sóc không được trả công phải được ghi nhận và chia sẻ.

IV. Bình đẳng thực chất là việc của cả năm

Bình đẳng giới không phải đặc quyền dành cho phụ nữ, càng không phải sự đối lập giữa nam và nữ. Khi phụ nữ được tạo cơ hội bình đẳng, gia đình có thêm nguồn lực, doanh nghiệp có thêm nhân tài và đất nước có thêm động lực phát triển bền vững. Đó cũng chính là bản chất của công bằng xã hội mà chúng ta theo đuổi: không ai bị bỏ lại phía sau vì giới tính của mình.

Muốn vậy, trước hết phải thực thi nghiêm các quy định về bình đẳng giới: tuyển dụng, trả công, bổ nhiệm dựa trên năng lực, không bị chi phối bởi định kiến. Cần phát triển dịch vụ chăm sóc trẻ em, người cao tuổi; đầu tư vào kinh tế chăm sóc không phải chi phí xã hội, mà là đầu tư cho năng suất và tăng trưởng. Cần mở rộng cơ hội đào tạo, việc làm cho những nhóm phụ nữ còn nhiều bất lợi: nông thôn, dân tộc thiểu số, lao động phi chính thức.

Trong gia đình, nam giới cần thực sự chia sẻ việc nội trợ, chăm sóc con cái và người thân. Trong công tác cán bộ, cấp ủy các cấp cần coi quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm cán bộ nữ là trách nhiệm chính trị, chứ không phải cơ cấu cho đủ. Hội Liên hiệp Phụ nữ cần làm tốt vai trò bảo vệ hội viên và giám sát việc thực hiện chính sách. Đặc biệt, phải đo kết quả bình đẳng giới bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống: số giờ việc nhà được chia sẻ, số phụ nữ được bổ nhiệm, số vụ bạo lực được xử lý — chứ không chỉ bằng số lượng văn bản, khẩu hiệu hay hoạt động kỷ niệm.

Ngày 20/10, những lời tri ân là cần thiết, nhưng giá trị lâu dài của ngày này nằm ở cách xã hội đối xử với phụ nữ trong suốt cả năm: khi việc gia đình được chia sẻ công bằng; khi phụ nữ không bị hạn chế cơ hội vì định kiến; khi mọi hành vi bạo lực, xâm hại, phân biệt đối xử đều bị ngăn chặn; khi tài năng được trọng dụng. Một xã hội văn minh không đòi hỏi phụ nữ phải hy sinh nhiều hơn để chứng minh giá trị của mình.

Tôn vinh phụ nữ, suy cho cùng, không chỉ là biết ơn những gì họ đã làm cho gia đình và đất nước, mà là trách nhiệm biến tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng, quy định của pháp luật và cam kết quốc tế thành hiện thực. Bác Hồ gọi đó là "một cuộc cách mạng khá to và khó". Hơn bảy mươi năm sau, cuộc cách mạng ấy chưa xong — và nó không hoàn thành bằng hoa, mà bằng cách chúng ta đối xử với nhau mỗi ngày. Khi phụ nữ được tôn trọng, trao cơ hội và phát triển bình đẳng, ngày 20/10 mới thực sự là biểu tượng của tiến bộ, công bằng và nhân văn.