Pháp nhân trong vòng xoáy hồ sơ giả mạo

Bài 1:  CIENCO 589 trong vòng xoáy pháp lý từ những chữ ký không thật

Những văn bản có chữ ký người đại diện pháp luật và đóng dấu doanh nghiệp thường được coi là “lá chắn” bảo đảm cho sự ổn định của pháp nhân. Thế nhưng, tại CIENCO 589, chính những giấy tờ mang danh hợp pháp ấy lại trở thành khởi nguồn của một chuỗi hệ lụy pháp lý kéo dài nhiều năm, đẩy doanh nghiệp vào vòng xoáy tranh chấp phức tạp và đặt ra nhiều câu hỏi về cơ chế bảo vệ pháp nhân hiện nay.

Những thay đổi pháp lý tưởng như bình thường

Theo tìm hiểu của phóng viên, vụ việc tại Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Cầu đường Tập đoàn CIENCO 589 (gọi tắt là CIENCO 589) bắt đầu từ việc thay đổi người đại diện theo pháp luật trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp. Trên hồ sơ hành chính, việc thay đổi này được thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục: Có thông báo thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp, biên bản họp Đại hội đồng cổ đông, quyết định của doanh nghiệp, chữ ký mang tên người đại diện pháp luật và con dấu công ty.

Xét về hình thức, đây là một bộ hồ sơ hoàn chỉnh, đáp ứng các yêu cầu của pháp luật doanh nghiệp. Chính vì vậy, sự việc ban đầu không gây xáo trộn đáng kể. CIENCO 589 tiếp tục hoạt động dưới danh nghĩa pháp nhân hiện hữu, các giao dịch kinh tế, tài chính, thuế khóa vẫn được thực hiện bình thường.

Chỉ đến khi người đại diện pháp luật trước đó kiểm tra lại thông tin doanh nghiệp, những dấu hiệu bất thường mới dần lộ diện. Theo phản ánh, cá nhân này khẳng định không ký bất kỳ văn bản nào liên quan đến việc thay đổi người đại diện pháp luật, không tham gia các cuộc họp được ghi nhận trong hồ sơ và cũng không ủy quyền cho bất kỳ cá nhân nào thực hiện việc chuyển giao quyền đại diện.

Từ góc độ pháp lý, chữ ký và con dấu không chỉ là thủ tục hành chính, mà là sự thể hiện ý chí của chủ thể có thẩm quyền. Nếu chữ ký và con dấu bị sử dụng trái phép, thì dù văn bản có “đúng mẫu”, “đủ thành phần”, bản chất pháp lý của văn bản đó vẫn cần được xem xét lại.

Dấu hiệu giả mạo và vòng xác minh hình sự

Nhận thấy dấu hiệu bất thường, năm 2021, đơn tố giác đã được gửi tới Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an quận Thủ Đức (cũ). Cơ quan chức năng đã tiếp nhận nguồn tin về tội phạm và tiến hành xác minh theo trình tự tố tụng hình sự.

Trong quá trình xác minh, cơ quan điều tra đã trưng cầu giám định chữ ký trên các văn bản liên quan đến việc thay đổi người đại diện pháp luật và một số hồ sơ nội bộ của CIENCO 589. Kết quả giám định cho thấy chữ ký mang tên cùng một người trên nhiều tài liệu không do cùng một người ký ra.

Đây là tình tiết có ý nghĩa pháp lý đặc biệt quan trọng, bởi nó trực tiếp đặt ra dấu hiệu của hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức theo quy định của Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, việc xác định chủ thể thực hiện hành vi, động cơ và trách nhiệm cụ thể vẫn cần thời gian điều tra, làm rõ theo đúng quy định pháp luật.

Trong thời gian này, tư cách pháp nhân của CIENCO 589 vẫn tồn tại. Doanh nghiệp tiếp tục là chủ thể pháp lý trong các giao dịch kinh tế, hợp đồng dân sự và quan hệ tài chính với Nhà nước.

Pháp nhân “kẹt giữa” quản lý hành chính và điều tra hình sự

Chính tại đây, một nghịch lý pháp lý xuất hiện: Trong khi các cá nhân có dấu hiệu vi phạm (nếu có) đang được xác minh trách nhiệm, thì pháp nhân - một thực thể pháp lý trừu tượng lại là đối tượng phải gánh chịu toàn bộ hệ quả phát sinh.

CIENCO 589 tiếp tục nhận các thông báo nghĩa vụ thuế, tiền chậm nộp, thậm chí bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế tài chính theo quy định. Các giao dịch phát sinh trong giai đoạn hồ sơ pháp lý bị nghi ngờ vẫn được ghi nhận, bởi trên giấy tờ, doanh nghiệp vẫn đang hoạt động bình thường.

Theo Luật Quản lý thuế, nghĩa vụ nộp thuế là bắt buộc và không phụ thuộc vào tranh chấp nội bộ. Tuy nhiên, trong bối cảnh các nghĩa vụ này phát sinh từ những giao dịch liên quan đến hồ sơ đang bị điều tra về dấu hiệu giả mạo, vấn đề đặt ra là việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế cần được xem xét thận trọng, bảo đảm đúng bản chất vụ việc.

Nếu sau này cơ quan điều tra kết luận doanh nghiệp là bên bị hại, thì việc xử lý các hệ quả hành chính phát sinh trong giai đoạn này sẽ được nhìn nhận và giải quyết ra sao? Đây không chỉ là câu hỏi của riêng CIENCO 589, mà còn là vấn đề mang tính phổ quát trong quản lý doanh nghiệp hiện nay.

Từ vụ việc này, nhiều ý kiến cho rằng cần tách bạch rõ trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm pháp nhân; đồng thời tăng cường cơ chế phối hợp giữa cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan quản lý hành chính để tránh việc doanh nghiệp rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan” khi chưa có kết luận cuối cùng.

Đơn tố giác “treo” nhiều năm, doanh nghiệp kiệt sức chờ công lý

Tuy nhiên, sau nhiều năm, đơn tố giác đã được gửi tới Cơ quan Công an vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Mới đây, lãnh đạo CIENCO 589 đã có văn bản kiến nghị khẩn cấp gửi tới Báo CCB Việt Nam, phản ánh quá trình giải quyết tố giác tội phạm liên quan đến doanh nghiệp này kéo dài nhiều năm, khiến cho doanh nghiệp rất mệt mỏi.

Trong văn bản, ông Ngô Thành Nhân - Chủ tịch Hội đồng quản trị CIENCO 589, cho biết doanh nghiệp bị một số cá nhân lợi dụng tín nhiệm, giả mạo chữ ký của người đại diện theo pháp luật, lập hồ sơ giao dịch không hợp pháp để chiếm đoạt số tiền lên tới 181 tỷ đồng. Sau khi phát hiện vụ việc, doanh nghiệp đã gửi đơn tố cáo và cung cấp đầy đủ tài liệu, chứng cứ đến Phòng Cảnh sát Kinh tế (PC03), Công an TP. Hồ Chí Minh.

Theo nội dung kiến nghị, vụ án từng được thụ lý điều tra với dấu hiệu của tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”. Tuy nhiên, sau một thời gian, vụ việc bị tạm đình chỉ điều tra và không có thông báo rõ ràng cho phía bị hại cũng như doanh nghiệp liên quan. Điều này khiến CIENCO 589 nhiều lần tiếp tục gửi văn bản, đề nghị phục hồi điều tra trên cơ sở các chứng cứ mới, nhưng đến nay vẫn chưa có quyết định chính thức từ cơ quan có thẩm quyền.

Doanh nghiệp cho rằng việc kéo dài tình trạng tạm đình chỉ điều tra không chỉ khiến người có hành vi vi phạm chưa bị xử lý, mà còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng về tài chính, uy tín và hoạt động sản xuất - kinh doanh của CIENCO 589. Từ đó, phía doanh nghiệp kiến nghị các cơ quan chức năng xem xét lại toàn bộ quá trình giải quyết vụ việc, bảo đảm việc áp dụng pháp luật được thực hiện khách quan, đúng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại...

Ở bài viết tiếp theo, chúng tôi sẽ đề cập “khi hồ sơ tố giác có dấu hiệu hình sự rõ ràng nhưng bị “treo” nhiều năm, doanh nghiệp phải đối mặt với những rủi ro gì? Trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận, xử lý tố giác tội phạm được đặt ra ra sao, và đâu là những khoảng trống trong cơ chế bảo vệ pháp nhân cần được nhìn nhận, khắc phục?

 Chú thích ảnh: Năm 2020, Công an quận Thủ Đức (cũ) từng tiếp nhận tin báo tội phạm liên quan đến vụ việc có dấu hiệu tội “làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan tổ chức” để chiếm đoạt tài sản do ông Ngô Thành Nhân - Chủ tịch Hội đồng quản trị CIENCO 589 trình báo.