Những hành trình đong đầy nghĩa tình vì nạn nhân chất độc da cam

Không gục ngã trước số phận

Trong căn nhà nhỏ ở xã Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Ninh, ông Trần Anh Sáng - Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin xã, lật giở những tấm hình cũ với đôi bàn tay hằn sâu vết chai sạn. Từng có bốn năm chiến đấu quả cảm ở mặt trận B2 Sông Bé - Tây Ninh - Biên Hòa, người chiến sĩ Sư đoàn 7 năm xưa phục viên trở về quê hương với hành trang là ý chí quyết tâm xây dựng cuộc sống mới. Nhưng nghiệt ngã thay, chất độc hóa học quái ác thấm vào máu ông đã truyền sang hai người con trai đầu lòng, khiến khi sinh ra, các anh đã chịu cảnh tật nguyền, ốm yếu.

Nhớ lại những ngày tháng bao cấp gian khó, ông Sáng không khỏi bùi ngùi, sự chán nản từng bao trùm lên mái nhà nhỏ. Thế nhưng, phẩm chất của một người lính không cho phép ông gục ngã trước số phận. Ông tự nhủ phải làm kinh tế thật giỏi để bù đắp lại những mất mát cho các con. Từ việc đi đóng gạch, đun lò mướn, làm thuê khắp nơi, ông tích góp vốn liếng rồi về quê mua ruộng đấu thầu, mở trang trại chăn nuôi quy mô lớn. Có những thời điểm, trang trại của ông nuôi hàng trăm con lợn, hàng chục con trâu, bò sinh sản, giúp gia đình tích tụ được gần bảy mẫu ruộng.

Giờ đây, dù ở cái tuổi đáng ra phải được con cái phụng dưỡng, ông vẫn lầm lũi chăm sóc hai người con tật nguyền. Nỗi buồn trong thâm tâm luôn thường trực, nhưng nụ cười kiêu hãnh của một người vượt lên nghịch cảnh cũng chưa bao giờ tắt trên gương mặt ông. Không chỉ lo cho gia đình, với cương vị là người đứng đầu Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin xã Hiệp Hòa, ông Sáng còn chủ động giúp đỡ vốn, con giống cho những hộ khó khăn, tích cực tham gia đóng góp xây dựng nông thôn mới và cùng ban chấp hành chăm lo cho các nạn nhân khác tại địa phương.

Cách Bắc Ninh hàng ngàn cây số, tại ấp Gò Cát, xã Long Điền, tỉnh Cà Mau, câu chuyện về người chị cả Đặng Thị Điểu mang một nốt lặng đầy xúc động khác. Sinh ra trong gia đình có cha tham gia kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, bà Điểu đã tự nguyện gánh vác vai trò lao động chính để chăm sóc hai người em ruột là Đặng Thị Xiếu và Đặng Thị Thúy đều bị ảnh hưởng nặng nề bởi chất độc da cam. Cả hai bệnh tật triền miên, đi lại khó khăn, thường xuyên phải nằm viện điều trị khiến cuộc sống vốn dĩ nghèo khó lại càng thêm ngặt nghèo. Suốt nhiều năm qua, bằng tình thương yêu vô bờ bến và tinh thần trách nhiệm của một người chị, bà Điểu vừa buôn bán nhỏ, vừa chắt chiu, quản lý từng đồng trợ cấp của Nhà nước để lo thuốc men, miếng ăn giấc ngủ cho các em, trở thành chỗ dựa cả về vật chất lẫn tinh thần cho hai người em bất hạnh.

Về với dải đất miền Trung nắng gió, chúng ta lại bắt gặp tấm gương của ông Hoàng Đức Thương ở phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An. Là thương binh hạng 4/4 với 10 năm chiến đấu giúp bạn Lào và Campuchia, ông trở về mang theo di chứng da cam khiến người con đầu lòng mất sớm, hai người con sau đều mắc bệnh hiểm nghèo và nhiễm trùng máu. Nén đau thương, ông Thương vẫn bền bỉ khẳng định mình trên mặt trận kinh tế, trở thành Nghệ nhân làng nghề nước mắm, giúp nâng cao thu nhập cho hàng trăm hộ dân địa phương. Ông liên tục được vinh danh là Nông dân tiêu biểu cấp tỉnh và tích cực vận động hàng trăm triệu đồng mỗi năm để trao quà cho các nạn nhân, trẻ mồ côi tàn tật.

Những câu chuyện của ông Sáng, bà Điểu hay ông Thương chính là minh chứng sống động cho tinh thần kiên trì, bền bỉ, không chịu khuất phục trước số phận. Họ là những bông hoa xương rồng mạnh mẽ, bám rễ sâu vào lòng đất cằn cỗi để nở hoa, cống hiến những giá trị tốt đẹp cho gia đình và xã hội.

Chung tay vì nạn nhân da cam

Sự vươn lên kiên cường của các nạn nhân sẽ không thể trọn vẹn nếu thiếu đi sự đồng hành, sẻ chia của toàn xã hội. Nhìn lại giai đoạn 2021-2026, Phong trào thi đua “Vì nạn nhân chất độc da cam” do Trung ương Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam phát động đã thực sự trở thành mạch nguồn nhân ái có sức lan tỏa mạnh mẽ, hướng về cơ sở, bám sát đời sống của từng nạn nhân.

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất chính là việc đổi mới, đa dạng hóa các mô hình và cách làm hiệu quả trong công tác vận động nguồn lực chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân. Thay vì những hình thức quyên góp truyền thống. Trung ương Hội đã nhạy bén ứng dụng công nghệ hiện đại, phối hợp triển khai chương trình qua ứng dụng của Ngân hàng TMCP Quân đội, ví điện tử VTC, hay tổ chức giải chạy online “Sải bước nghĩa tình” trên nền tảng số. Các mô hình này không chỉ thu hút sự tham gia đông đảo của cộng đồng mà còn tạo ra sự minh bạch, lan tỏa nhanh chóng.

Bên cạnh đó, việc chuyển dịch phương thức hỗ trợ từ “cho con cá” sang “cho cần câu” đã mang lại hiệu quả bền vững. Các cấp Hội đã chú trọng hỗ trợ sinh kế, tư vấn sản xuất, cung cấp con giống, công cụ lao động và trao học bổng nghề để các gia đình nạn nhân từng bước tự chủ kinh tế, ổn định cuộc sống và hòa nhập cộng đồng. Đặc biệt, một điểm nhấn mang đậm tính nhân văn trong giai đoạn này là sự ra đời của Công văn số 270/TTg-KGVX ngày 21-3-2026 của Thủ tướng Chính phủ, chỉ đạo hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. Quyết sách kịp thời này đã đem lại niềm vui an cư lạc nghiệp cho hàng ngàn hộ gia đình thế hệ F2 đang gặp khó khăn về nhà ở trên khắp cả nước.

Con số hơn 2.424 tỷ đồng vận động được từ năm 2021 đến hết tháng 12-2025 chính là minh chứng rõ nét nhất cho sức mạnh của lòng nhân ái và sự tin tưởng của xã hội đối với tổ chức Hội. Nguồn lực to lớn này đã được quản lý chặt chẽ, công khai và giải ngân hiệu quả: Hơn 172 tỷ đồng hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà; hơn 1.114 tỷ đồng dành cho những phần quà Tết, quà ngày 10-8 đong đầy nghĩa tình; cùng hàng chục tỷ đồng nâng cấp cơ sở vật chất, chăm sóc nuôi dưỡng nạn nhân tại các trung tâm bảo trợ. Những địa phương như Hải Phòng, Bắc Ninh, Hưng Yên, Cần Thơ, Tây Ninh, Cà Mau... đã trở thành những điểm sáng, đi đầu trong công tác vận động nguồn lực và kiện toàn tổ chức Hội.

Không chỉ dừng lại ở các hoạt động chăm sóc trong nước, hành trình đi tìm công lý và mở rộng đối ngoại nhân dân của Hội cũng gặt hái được những quả ngọt mang tầm quốc tế. Tiếng vang từ việc Hạ viện Vương quốc Bỉ thông qua nghị quyết hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam với số phiếu tuyệt đối, hay thỏa thuận nguyên tắc giữa Hội và Quỹ Aquitara Impact Fund 1 được ký kết vào đầu năm 2025 dưới sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao hai nước, đã khẳng định vị thế và uy tín ngày càng cao của Hội trên trường quốc tế.

Đánh giá về chặng đường 5 năm qua, Trung tướng Nguyễn Hữu Chính - Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam khẳng định: Phong trào thi đua “Vì nạn nhân chất độc da cam” giai đoạn 2021-2026 đã đạt được những kết quả toàn diện. Dù gặp không ít khó khăn, thách thức do tác động của cuộc cách mạng về tinh gọn bộ máy, sáp nhập địa giới hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhưng tinh thần trách nhiệm và lòng tâm huyết của đội ngũ cán bộ Hội các cấp chưa bao giờ giảm sút. Hội không chỉ hỗ trợ về vật chất, mà còn tạo điểm tựa, niềm tin vững chắc, khơi dậy khát vọng sống và ý chí vươn lên của chính các nạn nhân, đồng thời công tác chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân trở thành phong trào hành động tự giác, thường xuyên của cộng đồng xã hội.

Để phong trào thi đua trong giai đoạn tới thực sự đi vào chiều sâu, mang lại hiệu quả thiết thực và bền vững hơn, Trung tướng Nguyễn Hữu Chính cho rằng, cần tập trung thực hiện đồng bộ một số giải pháp căn cốt.

Trước hết, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc và thực hiện hiệu quả Chỉ thị số 43-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng “về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giải quyết hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam”.

Bên cạnh đó, việc chủ động kiện toàn, củng cố tổ chức Hội vững mạnh từ Trung ương đến cơ sở phù hợp với mô hình mới là yêu cầu cấp thiết. Các cấp Hội cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ Hội nhiệt tình, trách nhiệm, năng động, đổi mới, dám nghĩ, dám làm để nâng cao hiệu quả hoạt động; đồng thời nâng cao hiệu quả vận động, sử dụng Quỹ Nạn nhân chất độc da cam/dioxin, đảm bảo việc thu chi đúng pháp luật, minh bạch, công khai, tạo “chữ tín”, niềm tin đối với các doanh nghiệp, nhà hảo tâm.

Dòng chảy thi đua đòi hỏi sự đổi mới mạnh mẽ trong công tác tuyên truyền cả trong và ngoài nước, ứng dụng chuyển đổi số để đa dạng hóa các phương thức vận động nguồn lực. Các cấp Hội cần đẩy mạnh các mô hình hỗ trợ sinh kế mang tính bền vững theo phương châm “Sinh kế và hòa nhập”, giúp nạn nhân không chỉ nhận sự trợ giúp, mà có thêm nội lực, niềm tin để nỗ lực vươn lên, làm chủ cuộc sống. Song song với đó, Hội tiếp tục kiên trì, linh hoạt trong đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam, mở rộng hoạt động đối ngoại nhân dân để tranh thủ sự ủng hộ rộng rãi của bạn bè quốc tế, tạo ra sức mạnh cộng hưởng to lớn.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng vết thương da cam vẫn hiện hữu hằng ngày, hằng giờ. Đồng cảm, chia sẻ với nỗi đau của các nạn nhân da cam, chúng ta lại thêm tự hào và ấm lòng trước những nụ cười rạng rỡ của họ khi được quan tâm hỗ trợ và dần làm chủ được cuộc sống. Hành trình xoa dịu nỗi đau da cam không phải là công việc của một cá nhân, một tổ chức nào, mà đó là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm, nghĩa tình của cả hệ thống chính trị, của cộng đồng, gieo mầm xanh hy vọng trên những mảnh đất từng bị tàn phá bởi bom đạn và chất độc hóa học trong chiến tranh.