Để pháp luật thấm sâu vào đời sống, lan tỏa ý thức tự giác trong Nhân dân

Đổi mới cách tiếp cận, đưa pháp luật đến gần người dân

Xác định PBGDPL là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Sở Tư pháp tỉnh Phú Thọ đã chủ độngphối hợp với các sở, ban, ngành, địa phương triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tuyên truyền pháp luật.

Điểm đáng chú ý trong cách làm là công tác PBGDPL không chỉ dừng ở việc phổ biến các văn bản, quy định mới mà từng bước chuyển sang hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Hoạt động tuyên truyền dựa trên cơ sở kết hợp giữa định hướng dài hạn, chỉ đạo thống nhất, phối hợp liên ngành và bám sát những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn.

Theo đó, người dân không chỉ được tiếp cận thông tin pháp luật mà còn có điều kiện tham gia đối thoại, phản ánh kiến nghị, trao đổi và được giải đáp những vướng mắc pháp lý trong đời sống. Đây là hướng tiếp cận cần thiết, bởi hiệu quả không đơn thuần được đánh giá bằng số lượng hội nghị hay văn bản được tuyên truyền, mà phải được thể hiện ở mức độ hiểu biết, khả năng vận dụng pháp luật và sự chuyển biến trong hành vi của mỗi cá nhân.

Cùng với đó, tỉnh chú trọng nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng phối hợp PBGDPL các cấp, phát huy vai trò của cơ quan thường trực và trách nhiệm của từng thành viên Hội đồng. Công tác phối hợp giữa các ngành, các cấp được tăng cường nhằm bảo đảm nội dung tuyên truyền có trọng tâm, trọng điểm, tránh hình thức, dàn trải.

Đặc biệt, hoạt động PBGDPL được quan tâm triển khai tại những địa bàn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh vi phạm pháp luật, những nơi có vụ việc phức tạp liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng; đồng thời chú trọng các nhóm đối tượng đặc thù. Việc lựa chọn đúng địa bàn, đúng đối tượng và đúng vấn đề người dân quan tâm có ý nghĩa quan trọng, góp phần phòng ngừa vi phạm, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện và giữ vững ổn định ngay từ cơ sở.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ thông tin, đa dạng hóa các kênh truyền thông và tăng cường tuyên truyền pháp luật trên các phương tiện thông tin đại chúng cũng được đẩy mạnh. Qua đó, mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, giúp người dân có thể chủ động tìm hiểu, tra cứu và cập nhật các quy định pháp luật một cách thuận tiện hơn.

Pháp luật từ những câu chuyện ở khu dân cư

Một trong những yêu cầu đặt ra đối với công tác PBGDPL hiện nay là phải đổi mới phương thức truyền đạt, khắc phục tình trạng tuyên truyền khô cứng, nặng về lý thuyết, thiếu liên hệ thực tiễn. Pháp luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân hiểu được quy định, nhận diện được hành vi đúng - sai và biết cách vận dụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Cách tiếp cận này được thể hiện rõ tại Hội nghị truyền thông, phổ biến, giáo dục pháp luật với chủ đề "Pháp luật từ những câu chuyện ở khu dân cư" do Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Phú Thọ tổ chức sáng 9/11/2026, tại phường Vĩnh Phúc.

Thay vì lựa chọn cách truyền đạt pháp luật theo lối phổ biến một chiều, chương trình đưa ra những tình huống thường gặp trong đời sống lên sân khấu thông qua ba tiểu phẩm được dàn dựng công phu. Các nội dung tập trung vào những vấn đề thiết thực như tranh chấp đất đai, phòng, chống bạo lực gia đình, thực hiện dân chủ ở cơ sở và giám sát đầu tư của cộng đồng.

Những câu chuyện gần gũi, những tình huống có thể phát sinh ngay trong mỗi gia đình, khu dân cư đã giúp người tham dự dễ dàng tiếp nhận thông tin, hiểu rõ hơn các quy định pháp luật cũng như hậu quả của những hành vi vi phạm. Qua hình thức sân khấu hóa, kiến thức pháp luật vốn được xem là khô khan trở nên sinh động, dễ nhớ, dễ liên hệ và có khả năng tác động trực tiếp đến nhận thức, cách ứng xử của người dân.

Đáng chú ý, hội nghị còn kết hợp ứng dụng công nghệ số trong hoạt động tuyên truyền. Thông qua quét mã QR, các đại biểu trực tiếp tham gia trả lời 9 câu hỏi tìm hiểu pháp luật. Hình thức này không chỉ tạo không khí tương tác sôi nổi mà còn khuyến khích người dân chủ động tìm hiểu, kiểm tra kiến thức và tiếp cận pháp luật bằng phương thức phù hợp với xu hướng chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, phần tọa đàm, trao đổi với đại diện Sở Tư pháp và Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Vĩnh Yên đã tạo điều kiện để đại biểu, người dân trực tiếp nêu những vấn đề còn băn khoăn, trao đổi và được giải đáp các nội dung pháp luật thiết thực.

Với thông điệp "Xem để hiểu – Nghe để nhớ – Biết để làm đúng", chương trình không chỉ truyền tải kiến thức mà còn hướng tới thay đổi nhận thức, hình thành thói quen tìm hiểu và chấp hành pháp luật trong cộng đồng. Đây cũng là minh chứng cho hiệu quả của việc gắn tuyên truyền pháp luật với thực tiễn đời sống, lấy nhu cầu của người dân làm cơ sở lựa chọn nội dung và phương thức triển khai.

Hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật từ cơ sở

Thực tiễn cho thấy, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật không thể chỉ thực hiện bằng những đợt tuyên truyền tập trung hay các hoạt động mang tính thời điểm. Đây là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó có vai trò quan trọng của cơ quan Tư pháp, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và chính quyền cơ sở.

Trong quá trình đó, Mặt trận Tổ quốc các cấp giữ vai trò quan trọng trong tập hợp, vận động các tầng lớp Nhân dân, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, phản ánh những vấn đề phát sinh từ cơ sở; đồng thời thực hiện chức năng giám sát, phản biện xã hội, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Việc chủ động phối hợp với ngành Tư pháp trong tuyên truyền, giải đáp pháp luật giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận, đồng thời tạo thêm kênh tiếp cận thông tin chính thống cho người dân.

Để công tác PBGDPL tiếp tục phát huy hiệu quả, cần chú trọng hơn nữa việc phân loại đối tượng, xác định nội dung tuyên truyền phù hợp với từng địa bàn; tập trung vào những lĩnh vực dễ phát sinh tranh chấp, vi phạm như đất đai, môi trường, hôn nhân và gia đình, an ninh trật tự, thực hiện dân chủ ở cơ sở. Cùng với đó, cần phát huy hiệu quả các mô hình tuyên truyền trực quan, đối thoại, tư vấn pháp luật và ứng dụng công nghệ số, bảo đảm người dân không chỉ được cung cấp thông tin mà còn có khả năng tiếp cận, kiểm chứng và vận dụng quy định pháp luật khi cần thiết.

Khi mỗi người dân hiểu pháp luật, tự giác tuân thủ và biết sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, những mâu thuẫn, tranh chấp sẽ có thêm cơ sở để được giải quyết đúng quy định; các hành vi vi phạm được phòng ngừa từ sớm, từ xa; dân chủ ở cơ sở được phát huy và niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền tiếp tục được củng cố.

Từ phổ biến kiến thức đến hình thành ý thức tự giác, từ tuyên truyền đến xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật là bước chuyển có ý nghĩa quan trọng trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Tư pháp mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và mỗi công dân. Với cách làm chủ động, thiết thực, sát cơ sở, công tác PBGDPL sẽ tiếp tục trở thành cầu nối đưa chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống, góp phần xây dựng Phú Thọ ngày càng kỷ cương, văn minh và phát triển bền vững.