Hà Tĩnh: Từ truyền thống lịch sử, văn hóa đến khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới

Đây là một trong những hoạt động trọng tâm trong chuỗi các hoạt động kỷ niệm những ngày lễ lớn, sự kiện lịch sử quan trọng của tỉnh trong năm 2026, thực hiện chủ trương của tỉnh về tổ chức các hoạt động kỷ niệm một cách thiết thực, có chiều sâu, vừa ôn lại truyền thống, vừa gợi mở định hướng phát triển. Tọa đàm không chỉ là dịp để nhìn lại, mà còn là diễn đàn khoa học để nhìn nhận, làm rõ hơn vị thế, đóng góp của Hà Tĩnh trong tiến trình lịch sử dân tộc, đánh giá những thành tựu, kinh nghiệm qua 35 năm tái lập tỉnh, nhận diện các giá trị văn hóa, con người và những động lực phát triển trong giai đoạn mới.        

Phát biểu tại tọa đàm, đồng chí Phan Thiên Định, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh đã nhấn mạnh, năm 2026 là dấu mốc để chúng ta nhìn lại hai chặng đường lịch sử có ý nghĩa đối với Hà Tĩnh. Một là 195 năm kể từ khi tỉnh Hà Tĩnh được xác lập là một đơn vị hành chính dưới triều Nguyễn vào năm 1831. Hai là 35 năm kể từ khi tái lập tỉnh năm 1991.        

Hai dấu mốc ấy, nếu đặt trong dòng chảy hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của vùng đất Hồng Lam, càng cho thấy rõ hơn sức sống bền bỉ của một vùng đất, một con người đã được hun đúc qua bao thử thách.

195 năm, một vùng đất được hun đúc bởi truyền thống

Lịch sử vùng đất và con người Hà Tĩnh đã được hun đúc qua hàng nghìn năm, với những giá trị nổi bật về truyền thống yêu nước, tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó, trọng nghĩa tình và khát vọng vươn lên. Hà Tĩnh là vùng đất địa linh nhân kiệt. Nơi đây đã sinh ra nhiều bậc danh nhân, chí sĩ, nhà văn hóa, nhà khoa học, nhà cách mạng có đóng góp lớn cho dân tộc. 

Từ những bậc tiền nhân đã làm rạng danh quê hương đến hàng vạn người con Hà Tĩnh đã ngã xuống cho độc lập, tự do của Tổ quốc, tất cả đã tạo nên một truyền thống rất riêng, vừa cứng cỏi, vừa nghĩa tình. Người Hà Tĩnh nổi tiếng hiếu học. Trong khó khăn, trong nghèo đói, cha mẹ vẫn chắt chiu cho con đi học. Học để thoát nghèo, học để hiểu biết, học để phụng sự quê hương. Truyền thống hiếu học ấy đến nay vẫn là một trong những tài sản quý giá nhất của Hà Tĩnh, là nền tảng để tỉnh có nguồn nhân lực chất lượng, có nhiều người con thành đạt trên mọi miền đất nước và ở nước ngoài. Người Hà Tĩnh cũng nổi tiếng trọng nghĩa tình. Nghĩa tình với quê hương, với đồng bào, với đồng đội.

Trong chiến tranh, Hà Tĩnh là hậu phương vững chắc, là tuyến lửa. Trong hòa bình, người Hà Tĩnh đi đâu cũng hướng về quê hương, đau đáu với sự phát triển của quê nhà. Những giá trị ấy không chỉ làm nên bản sắc riêng của vùng đất Hồng Lam mà còn là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển của tỉnh hôm nay và mai sau. Theo đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh, tọa đàm hôm nay chính là dịp để tiếp tục nghiên cứu, luận giải sâu sắc hơn những giá trị ấy, để truyền thống không chỉ là niềm tự hào, mà phải trở thành động lực, thành sức mạnh để phát triển.

              35 năm tái lập tỉnh, từ xuất phát điểm thấp đến bước chuyển mạnh mẽ

 Đặc biệt, sau 35 năm tái lập tỉnh, từ một địa phương có xuất phát điểm thấp, hạ tầng kinh tế xã hội thiếu đồng bộ, nguồn lực hạn chế, Hà Tĩnh đã có những bước chuyển biến mạnh mẽ. Con số mà đồng chí Phan Thiên Định đưa ra tại tọa đàm đã nói lên sự thay đổi đó. Trong giai đoạn 2021 đến 2025, kinh tế Hà Tĩnh tăng trưởng bình quân 6,4 phần trăm mỗi năm. Quy mô nền kinh tế đạt khoảng 120.800 tỷ đồng, gấp 1,5 lần so với đầu giai đoạn. GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 90,5 triệu đồng.

Đằng sau những con số ấy là sự chuyển dịch rất rõ của cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp, xây dựng và dịch vụ. Kết cấu hạ tầng từng bước được đầu tư đồng bộ hơn. Các lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, giáo dục, y tế, văn hóa, an sinh xã hội tiếp tục có chuyển biến tích cực, đời sống Nhân dân ngày càng được cải thiện.

Một dấu ấn quan trọng là sự hình thành và phát huy vai trò của các động lực tăng trưởng gắn với Khu kinh tế Vũng Áng, công nghiệp, năng lượng, cảng biển và dịch vụ hỗ trợ. Với cảng nước sâu Vũng Áng, Sơn Dương, Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo và hệ thống giao thông kết nối, Hà Tĩnh có nhiều điều kiện để phát huy vai trò cửa ngõ ra biển của hành lang kinh tế Đông Tây, kết nối thị trường Lào, Thái Lan với hệ thống cảng biển và các chuỗi cung ứng. Hà Tĩnh hôm nay không còn là một tỉnh thuần nông, biệt lập. Hà Tĩnh đã trở thành một mắt xích quan trọng trong hành lang kinh tế Đông Tây, là cửa ngõ ra biển gần nhất của Lào, của Đông Bắc Thái Lan và một phần Myanmar. Vị trí đó, nếu được khai thác tốt, sẽ tạo ra dư địa phát triển rất lớn cho tỉnh trong những năm tới.

Cùng với đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số từng bước được đẩy mạnh, mở ra cơ hội đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Hà Tĩnh đang từng bước chuyển từ tăng trưởng dựa vào tài nguyên, lao động sang tăng trưởng dựa vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhìn tổng thể, những thành tựu đạt được trong 35 năm tái lập tỉnh là kết quả của sự lãnh đạo của Đảng bộ, sự điều hành của chính quyền, sự đồng thuận, nỗ lực của Nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp và những người con Hà Tĩnh trong và ngoài tỉnh. Đó là thành quả của cả một thế hệ cán bộ, đảng viên, Nhân dân đã không ngừng vượt khó, dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới. Đó cũng là thành quả của những người con xa quê luôn hướng về quê hương, đóng góp trí tuệ, nguồn lực để xây dựng Hà Tĩnh.

Nhìn lại không chỉ để khẳng định thành tựu

 Tuy nhiên, theo đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh, nhìn lại chặng đường phát triển không chỉ để khẳng định thành tựu, mà quan trọng hơn là đánh giá khách quan những hạn chế, nhận diện điểm nghẽn, rút ra bài học thực tiễn. Những lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên, truyền thống văn hóa và con người chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được khơi thông bằng cơ chế, chính sách phù hợp, hạ tầng đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng và năng lực tổ chức thực hiện hiệu quả. Đây là một thông điệp rất thẳng thắn và rất khoa học. Hà Tĩnh có lợi thế, nhưng lợi thế chưa tự động thành sức mạnh. Muốn lợi thế thành động lực, phải có cơ chế thông thoáng, hạ tầng đồng bộ, con người chất lượng và cách làm hiệu quả. Nếu còn điểm nghẽn về thể chế, về hạ tầng, về nhân lực, về tổ chức thực hiện, thì tiềm năng vẫn chỉ là tiềm năng. Chính vì vậy, tọa đàm hôm nay có ý nghĩa thiết thực, không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường lịch sử, ghi nhận những đóng góp của các thế hệ đi trước, mà còn là diễn đàn khoa học để cùng suy ngẫm, trao đổi và tìm lời giải cho những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển của tỉnh.

Ba vấn đề trọng tâm mà tỉnh mong muốn được làm rõ

 Tại tọa đàm, đồng chí Phan Thiên Định đã đề nghị các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu tập trung làm sâu sắc ba vấn đề.

Một là: tiếp tục nghiên cứu, luận giải những giá trị lịch sử, truyền thống cách mạng, văn hóa và con người Hà Tĩnh. Nhận diện đầy đủ những bài học kinh nghiệm có giá trị từ quá trình xây dựng, bảo vệ và phát triển tỉnh, nhất là chặng đường 35 năm tái lập tỉnh. Lịch sử không chỉ để nhớ, mà để rút ra bài học. Bài học về đoàn kết, về vượt khó, về đổi mới, về cách khơi dậy sức dân, về cách biến khó khăn thành cơ hội. Nếu làm rõ được những bài học ấy, Hà Tĩnh sẽ có thêm kinh nghiệm để đi nhanh hơn, vững chắc hơn trong giai đoạn mới. Hai là: làm rõ hơn vai trò của văn hóa, con người, truyền thống hiếu học, tinh thần hiếu nghĩa và khát vọng vươn lên trong việc tạo dựng sức mạnh nội sinh. Đề xuất những giải pháp thiết thực để bảo tồn, phát huy các giá trị di sản, văn hóa và bản sắc Hà Tĩnh gắn với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Văn hóa không phải là cái gì đó xa xôi, chỉ để trưng bày. Văn hóa là sức mạnh nội sinh, là động lực để phát triển kinh tế, để xây dựng con người, để thu hút du lịch, để giữ gìn bản sắc trong hội nhập. Hà Tĩnh có di sản văn hóa phong phú, có Truyện Kiều của Nguyễn Du, có ca trù, ví giặm, có nhiều di tích lịch sử, văn hóa. Làm sao để những di sản ấy sống trong đời sống hôm nay, tạo ra giá trị kinh tế, giá trị tinh thần, đó là câu hỏi mà tọa đàm cần trả lời.

Ba là: phân tích, đánh giá những lợi thế, cơ hội và thách thức của Hà Tĩnh trong không gian phát triển mới. Gợi mở các định hướng, giải pháp về liên kết vùng, phát triển hạ tầng, logistics, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, tạo động lực tăng trưởng mới cho tỉnh. Trong kỷ nguyên mới, Hà Tĩnh không thể phát triển đơn độc. Phải liên kết vùng, liên kết với Nghệ An, Quảng Bình, với các tỉnh Bắc Trung Bộ, với Lào, Thái Lan, với các trung tâm kinh tế lớn của cả nước. Phải phát triển hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông, hạ tầng logistics, hạ tầng cảng biển, hạ tầng số. Phải lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực mới. Đó là những định hướng mà các nhà khoa học, chuyên gia cần hiến kế, gợi mở cho tỉnh. Đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh đặc biệt mong muốn các ý kiến tại tọa đàm bảo đảm tính khoa học, khách quan, thẳng thắn và có chiều sâu. Không chỉ dừng lại ở việc khẳng định những giá trị đã có, mà cần đi sâu phân tích nguyên nhân, chỉ ra những vấn đề còn tồn tại, những yêu cầu mới đặt ra và đề xuất các giải pháp có tính khả thi, có thể vận dụng trong thực tiễn lãnh đạo, quản lý và tổ chức phát triển của tỉnh. Đó là tinh thần cầu thị, tinh thần khoa học mà tỉnh Hà Tĩnh mong muốn. Không né tránh hạn chế, không tô hồng thành tựu, mà nhìn thẳng vào sự thật để tìm ra giải pháp.

Khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới

Tỉnh Hà Tĩnh trân trọng tiếp thu các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu để phục vụ công tác nghiên cứu, hoạch định chủ trương, chính sách và xây dựng các định hướng phát triển trong thời gian tới. 195 năm thành lập tỉnh và 35 năm tái lập tỉnh là hai dấu mốc lịch sử, nhưng cũng là điểm xuất phát cho một chặng đường mới. Chặng đường mà Hà Tĩnh phải vươn lên mạnh mẽ hơn, với khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Khát vọng ấy phải được xây dựng trên nền tảng truyền thống. Truyền thống yêu nước, hiếu học, vượt khó, trọng nghĩa tình sẽ là sức mạnh để Hà Tĩnh vượt qua thách thức. Và khát vọng ấy phải được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể: cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh khoa học công nghệ, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường, chăm lo đời sống Nhân dân.

Tọa đàm khoa học ngày 11/11/2026 đã khép lại, nhưng những vấn đề mà tọa đàm đặt ra sẽ còn tiếp tục được nghiên cứu, trao đổi và vận dụng trong thực tiễn. Từ những ý kiến tâm huyết của các nhà khoa học, chuyên gia, từ sự đồng thuận của Nhân dân, Hà Tĩnh sẽ có thêm cơ sở khoa học, thêm niềm tin và thêm động lực để bước vào giai đoạn phát triển mới, xứng đáng với truyền thống 195 năm của vùng đất Hồng Lam và thành tựu 35 năm tái lập tỉnh.