Nhận diện giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa

 Phát biểu chào mừng Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà nhấn mạnh: Với trữ lượng lớn và phong phú cả về vật chất và tinh thần, Hà Nội là địa phương có nguồn tài nguyên văn hóa cực kỳ to lớn, là một nguồn lực đóng góp phần quan trọng vào phát triển toàn diện và bền vững của Thủ đô. Cho đến nay đã có một số di sản văn hóa của Hà Nội được ghi danh trên bình diện quốc tế ở các cấp độ khác nhau. Tuy nhiên, tiềm năng vẫn còn nhiều, và trong số đó, Khu Di tích Cổ Loa là trường hợp nổi bật.

Theo Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích Cổ Loa không chỉ là yêu cầu của công tác di sản, mà còn là nhiệm vụ gắn với chiến lược phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới. Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII Đảng bộ thành phố Hà Nội đã xác định mục tiêu xây dựng Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc"; đồng thời, thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/TU ngày 17/3/2026 với định hướng phát triển văn hóa Thủ đô "Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối". Đây không chỉ là định hướng chiến lược cho sự nghiệp phát triển văn hóa của Thủ đô, mà còn là cơ sở chính trị quan trọng để Hà Nội tiếp tục ưu tiên đầu tư cho công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị các di sản tiêu biểu, trong đó có Khu di tích Cổ Loa. Thành phố xác định việc xây dựng hồ sơ đề cử Cổ Loa trình UNESCO không chỉ hướng tới mục tiêu tôn vinh giá trị một di sản lịch sử, văn hóa, mà còn góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa và vị thế của Thăng Long – Hà Nội trong tiến trình văn minh nhân loại, tạo động lực để phát huy các nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển Thủ đô nhanh, bền vững và hiện thực hóa tầm nhìn phát triển Hà Nội trong 100 năm tới.

Nghiên cứu về Cổ Loa đã có từ rất sớm với sự quan tâm của các nhà khoa học trên nhiều lĩnh vực như sử học, khảo cổ học, dân tộc học, văn hoá học, di sản học..., cả trong và ngoài nước và đã đạt được những thành tựu quan trọng. Ở từng phương diện, kết quả nghiên cứu đã cho thấy các giá trị to lớn về lịch sử và văn hoá của Khu Di tích Cổ Loa. Công cuộc nghiên cứu khoa học về Cổ Loa sẽ vẫn còn tiếp tục nhưng cũng đã đến lúc cần thiết phải có những đánh giá tổng thể, để nâng tầm giá trị của di sản này trên bình diện quốc tế, để Cổ Loa trở thành di sản có tính nhân loại, là bằng chứng về sự đóng góp của dân tộc Việt Nam vào sự phát triển của văn minh nhân loại.

Việc xây dựng hồ sơ UNESCO cho Cổ Loa không chỉ nhằm đạt tới một danh hiệu quốc tế. Mục tiêu sâu xa hơn là đặt Cổ Loa vào đúng vị thế của nó trong lịch sử khu vực và lịch sử nhân loại, đồng thời tạo ra một cơ chế bảo vệ lâu dài cho toàn bộ cảnh quan và các giá trị văn hóa đang chịu áp lực mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa hiện nay.

Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cho biết: Cổ Loa là khu di tích đặc biệt quan trọng của Việt Nam. Điều này đã được các nhà sử học, khảo cổ học, văn hóa học, các nhà nghiên cứu lịch sử quân sự và thực tiễn công tác bảo tồn và phát huy giá trị khẳng định từ nhiều thập niên qua. Hội thảo hôm nay không chỉ nhằm để chứng minh hay làm rõ những giá trị đặc biệt đó của Cổ Loa trong lịch sử và văn hoá dân tộc, mà tập trung hướng tới một vấn đề lớn hơn. Đó là: Cổ Loa có vị trí và tầm vóc như thế nào đối với lịch sử văn minh nhân loại?. Theo ông Quang: Các kết quả nghiên cứu ở từng phương diện về Cổ Loa từ trước đến nay đã làm rõ vị trí và tầm vóc quốc tế của Cổ Loa. Chính vì vậy, Hội thảo hôm nay không chỉ là diễn đàn trao đổi các kết quả nghiên cứu chuyên ngành, mà còn từ các kết quả nghiên cứu khoa học đó xây dựng hệ thống các luận cứ về giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa đáp ứng yêu cầu hồ sơ đề cử di sản Thế giới của UNESCO.

Trong hơn một thế kỷ qua, Cổ Loa luôn giữ vị trí đặc biệt trong nghiên cứu lịch sử và văn hoá Việt Nam:Từ những ghi chép đầu tiên của các học giả Pháp đầu thế kỷ XX, đến các cuộc khai quật quy mô lớn, rồi hàng chục năm nghiên cứu liên tục của nhiều thế hệ các nhà sử học, khảo cổ học, địa chất học, địa lý học, kiến trúc học và bảo tồn di sản, nhận thức của chúng ta về Cổ Loa ngày càng đầy đủ hơn.Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu trước đây đều tiếp cận Cổ Loa như một khu di sản với chức năng là một quân thành, một đô thành, một thị thành. Trong khi đó, hồ sơ di sản Thế giới mà UNESCO mà chúng ta hướng tới đòi hỏi một cách tiếp cận khác: Đó là tiếp cận Cổ Loa như một công trình có giá trị nổi bật toàn cầu trong lịch sử văn minh nhân loại. Nói cách khác, chúng ta không tập trung chỉ hỏi Cổ Loa quan trọng thế nào đối với Việt Nam, mà tập trung trả lời câu hỏi Cổ Loa đóng góp điều gì vào nhận thức chung của thế giới về quá trình hình thành các nhà nước sơ khai, về tổ chức không gian quyền lực, về sự thích ứng giữa con người với môi trường tự nhiên và về sự phát triển của các nền văn minh trong bối cảnh khu vực.

Hội thảo trình bày những nội dung chính của Dự thảo Báo cáo tóm tắt Khu di tích Cổ Loa trình UNESCO, trong đó bước đầu đề xuất các luận cứ khoa học về Giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa, đồng thời định hướng những nội dung trọng tâm cần tiếp tục trao đổi, phản biện và hoàn thiện trong quá trình xây dựng hồ sơ đề cử Di sản thế giới. Hội thảo gồm 2 phiên: “Cổ Loa - Trung tâm hội tụ và lan tỏa của văn minh sông Hồng”, “Khu di tích Cổ Loa - Nhận diện những giá trị nổi bật toàn cầu”.Thông qua các tham luận khoa học và các phiên thảo luận chuyên sâu, Hội thảo hướng tới tiếp tục nghiên cứu, trao đổi và hoàn thiện các luận cứ khoa học về Giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa; bổ sung cơ sở khoa học phục vụ việc hoàn thiện Báo cáo tóm tắt trình UNESCO xem xét đưa Khu di tích Cổ Loa vào Danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới; đồng thời đề xuất các định hướng nghiên cứu, bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản phù hợp với yêu cầu của Công ước Di sản thế giới.

Đây cũng là dịp tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý Nhà nước, các cơ sở nghiên cứu, trường đại học, các chuyên gia và cộng đồng khoa học trong quá trình xây dựng hồ sơ đề cử Khu di tích Cổ Loa trở thành Di sản thế giới; góp phần bổ sung cơ sở khoa học để tiếp tục làm rõ các giá trị của Khu di tích Cổ Loa trong bối cảnh lịch sử, văn hóa khu vực và thế giới, đồng thời tạo nền tảng cho việc bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích Cổ Loa một cách bền vững trong tương lai.