Nên ăn và kiêng gì khi bị thoái hoá khớp gối?

Khớp gối được tạo bởi sự nối tiếp giữa lồi cầu đùi và mâm chày. Phía trên là đầu dưới xương đùi, phía dưới là đầu trên xương chày, phía trước là xương bánh chè. Ở trong khớp gối có dây chằng chéo trước, dây chằng chéo sau và sụn chêm, mặt trong có dây chằng bên trong, mặt ngoài có dây chằng bên ngoài.

Thoái hoá khớp là bệnh khớp mạn tính phổ biến nhất, ảnh hưởng đến khoảng hơn 302 triệu người trên toàn thế giới và là nguyên nhân hàng đầu gây khuyết tật ở người cao tuổi. Trong đó, thoái hoá khớp gối chiếm gần 4/5 số lượng bệnh nhân thoái hoá khớp trên toàn thế giới, tăng dần theo tuổi, mức độ béo phì. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng viêm cục bộ với triệu chứng chủ yếu là đau, giảm khả năng vận động và chức năng của khớp dẫn đến suy giảm đáng kể chất lượng cuộc sống.

Thoái hoá khớp gây tổn thương sụn khớp, kèm phản ứng viêm và giảm thiểu lượng dịch khớp do quá trình tái tạo sụn khớp không kịp bù vào lớp sụn đã mất theo thời gian. Thoái hoá khớp gối thường gặp nhất và hiện nay bệnh đang có xu hướng gia tăng ở người trẻ do lối sống ít vận động, chế độ dinh dưỡng không khoa học. Nếu không điều trị sớm, bệnh có thể gây giảm hoặc mất khả năng lao động, giảm chất lượng cuộc sống, thậm chí tàn phế suốt đời.

Người bị thoái hoá khớp gối thường có những dấu hiệu như đau mặt trước hoặc trong khớp gối, cơm đau sẽ tăng khi vận động hoặc khi chuyển tư thế từ ngồi sang đứng; có tiếng kêu lục khục khi cử động khớp; khớp cứng và khó cử động sau khi bất động lâu; một số trường hợp khớp gối có thể bị sưng to; chân người bị thoái hoá khớp gối bị lệch trục kiểu vòng kiềng, người bệnh có thể bị mất chức năng vận động.

Các bác sĩ cho rằng, điều trị thoái hoá khớp gối bên cạnh việc dùng thuốc, vật lý trị liệu thì chế độ dinh dưỡng cũng đóng vai trò rất quan trọng không thể thiếu trong phác đồ. Người bệnh cần có chế độ ăn khoa học giúp kiểm soát tình trạng thừa cân, giảm tình trạng thoái hoá tiến triển nặng và giảm sưng viêm, đau nhức vùng khớp gối. Theo đó, người bị thoái hoá khớp gối nên sử dụng các loại thực phẩm sau:

Một là ăn các loại cá nước mặn như cá hồi, cá ngừ, cá thu, cá trích, đây là những thực phẩm chứa nhiều acid béo omega-3 (chất này kháng viêm rất tốt). Các chuyên gia dinh dưỡng khuyên người bệnh thoái hoá khớp gối nên ăn ít nhất 3 bữa cá/tuần.

Hai là sử dụng các loại nước hầm từ xương ống hay sụn sườn bò, bê cũng cung cấp rất nhiều glucosamin và chonroitin, đây là những hợp chất tự nhiên cấu thành sụn. Những món này còn bổ sung cho cơ thể lượng canxi dồi dào tốt cho hệ xương khớp. Bên cạnh đó, người bệnh thoái hoá khớp gối có thể bổ sung luân phiên các loại thịt heo, thịt gia cầm, tôm, cua, ốc để chế độ dinh dưỡng đa dạng.

Ba là sử dụng nhóm thực vật, người bị thoái hoá khớp gối nên ăn thêm đầy đủ các loại ngũ cốc, đậu nành, rau xanh vào các bữa ăn hàng ngày. Đây là những thực phẩm giúp tăng cường miễn dịch, chống oxy hoá rất tốt cho cơ thể.

Bốn là ăn trái cây, người bệnh nên ăn nhiều hoa quả như đu đủ, dứa, chanh, cam... các loại trái cây này chứa nhiều men kháng viêm và vitamin C, đây là những chất tự nhiên giúp kháng viêm hiệu quả, giúp tăng cường độ dẻo dai cho các khớp.

Theo ghi nhận, hiện nay các nhà khoa học còn khám phá ra công dụng của hỗn hợp bơ và đậu nành trong việc chữa trị thoái hoá khớp gối. Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy các chất trong bơ và đậu nành có khả năng kích thích tế bào sụn sinh sản collagen một thành phần protein chính trong sụn, gân, xương.

Các bác sĩ khuyến cáo, để ngăn chặn sự tiến triển nặng của quá trình thoái hoá và giảm các cơn đau của thoái hoá khớp gối, người bệnh nên hạn chế ăn một số thực phẩm cụ thể là hạn chế ăn thịt đỏ (thịt bò, thịt chó, thịt cừu, thịt dê...), khi người bệnh thoái hoá khớp gối ăn những thực phẩm này thì khi chuyển hoá chúng sẽ sản xuất ra các tinh thể urat, tinh thể canxi, phospho... Những dạng tinh thể này dư thừa sẽ trung hoà, lắng đọng tại khớp gây viêm, đau và làm sự thoái hoá tiến triển nhanh hơn.

Tiếp đến là hạn chế ăn thức ăn chế biến sẵn có chứa chất béo công nghiệp như đồ nướng, khoai tây chiên, các loại thực phẩm chiên sẽ làm tăng tình trạng viêm khớp, đặc biệt là gây tăng cân. Khi người bệnh tăng cân, sức nặng đè lên khớp gối càng lớn khiến cho bộ phận này trở nên thoái hoá. Ngoài ra, cơ thể của những người béo phì còn chứa một lượng mỡ thừa lớn, sản sinh các chất gây viêm, làm tăng quá trình thoái hoá sụn khớp.

Thực phẩm chứa nhiều đường và carbohydrate (bánh quy, bánh ngọt, chè...) sẽ làm cản trở việc hấp thu canxi, làm tổn thương các protein trong cơ thể, gây viêm, khiến hệ xương khớp yếu đi. Bên cạnh đó, nếu người thoái hoá khớp gối ăn mặn sẽ khiến xương giòn và dễ gãy, đồng thời làm tăng tình trạng viêm, người bệnh đau đớn hơn.

Người bị thoái hoá khớp gối, người bị viêm khớp, bị bệnh gút cần hết sức cẩn trọng khi sử dụng rượu, bia, cà phê và các loại nước ngọt có ga vì nó gây hại cho sức khoẻ, nếu tiêu thụ trong thời gian dài sẽ khiến triệu chứng đau trầm trọng hơn và việc điều trị cũng trở lên phức tạp.

Trong các hướng dẫn điều trị thoái hoá khớp thì các biện pháp không dùng thuốc như điều chỉnh cân nặng, có chế độ tập luyện đúng cách, tăng sức mạnh của cơ, tránh các vi chấn thương, sử dụng các nẹp hỗ trợ khớp phù hợp... được khuyến cáo hàng đầu, ở mọi giai đoạn của thoái hoá khớp trước khi sử dụng các thuốc điều trị triệu chứng.

Thoái hoá khớp gối là một bệnh khớp tiến triển đa yếu tố phổ biến và được đặc trưng bởi đau mãn tính và khuyết tật chức năng. Thuốc điều trị khớp gối bao gồm: các thuốc chống viêm không steroid - NSAIDs khi khớp đau hoặc có dịch; kết hợp ngay từ đầu và sử dụng kéo dài thuốc chống thoái hoá khớp tác dụng chậm Sysadoa; tiêm nội khớp corticosteroid khi có tình trạng viêm, tràn dịch nhiều; tiêm nội khớp axit hyaluronic và tiêm huyết tương giàu tiểu cầu tuy chưa được đưa vào hướng dẫn quốc tế nhưng vẫn có vị trí nhất định do có đem lại hiệu quả giảm đau.

Thay khớp gối được chỉ định khi khớp gối đau nhiều mà các phương pháp điều trị bảo tồn (ăn thực phẩm, uống thuốc, tiêm, vật lý trị liệu...) không hiệu quả, khớp gối biến dạng ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống. Người lớn ở mọi lứa tuổi đều có thể xem xét thay khớp gối, thay nhiều nhất là những người cao tuổi từ 60-80 tuổi. Hiện ghi nhận có nhiều hơn những người trẻ được thay khớp gối. Tuy nhiên, cần cân nhắc ở những bệnh nhân quá béo do nguy cơ hư khớp nhân tạo sẽ xuất hiện sớm hơn.