KHUYẾN KHÍCH ĐẢNG VIÊN LÀM GIÀU CHÍNH ĐÁNG: Khơi thông nguồn lực, kiểm soát quyền lực, bảo đảm liêm chính

Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã thống nhất chủ trương đổi mới mạnh mẽ tư duy về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh, chuyển từ “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện” để làm giàu chính đáng, đóng góp cho đất nước. Đây không chỉ là sự điều chỉnh trong cách diễn đạt chính sách, mà còn thể hiện tư duy kiến tạo phát triển: Chủ động khơi thông nguồn lực xã hội, phát huy năng lực của mỗi cá nhân, đồng thời xây dựng cơ chế kiểm soát để bảo đảm hoạt động kinh tế gắn với kỷ luật, kỷ cương và liêm chính.

Trong phát biểu bế mạc Hội nghị ngày 8-10-2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Trung ương thông qua Quy định về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh, khuyến khích làm giàu chính đáng gắn với giữ vững bản chất của Đảng, xây dựng Đảng trong khu vực ngoài nhà nước và liêm chính công vụ”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đồng thời nêu rõ yêu cầu kiểm soát quyền sở hữu, quyền chi phối và lợi ích thực tế; bảo vệ hoạt động kinh tế hợp pháp, “không để quyền lực, thông tin, tài sản công trở thành lợi thế riêng”.

Đổi mới tư duy để khơi thông nguồn lực phát triển

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, làm giàu bằng lao động, sáng tạo, đầu tư và kinh doanh hợp pháp là nhu cầu chính đáng, đồng thời là một động lực thúc đẩy phát triển. Nếu tư duy “cho phép” chủ yếu nhấn mạnh việc thừa nhận hoạt động kinh tế trong những giới hạn nhất định, thì “khuyến khích, tạo điều kiện” thể hiện sự chủ động tháo gỡ rào cản, tạo môi trường để các nguồn lực được huy động và sử dụng hiệu quả hơn.

Nguồn lực phát triển không chỉ là vốn, đất đai hay lao động, mà còn bao gồm tri thức, kinh nghiệm quản trị, năng lực tổ chức sản xuất, khả năng kết nối thị trường và tinh thần đổi mới sáng tạo. Trong đội ngũ đảng viên có những người sở hữu chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và năng lực tổ chức kinh doanh. Khi được phát huy trong khuôn khổ pháp luật, những năng lực ấy có thể góp phần hình thành doanh nghiệp, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Chủ trương này cũng phù hợp với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, khi khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, chất lượng quản trị và năng lực sáng tạo ngày càng quyết định sức cạnh tranh quốc gia. Phát huy năng lực kinh doanh của đảng viên, cũng như của các chủ thể khác trong nền kinh tế, có thể góp phần huy động nguồn lực cho quá trình phát triển đó.

Tuy nhiên, cần nhận thức đầy đủ rằng chủ trương khuyến khích không có nghĩa mọi đảng viên đều đương nhiên được thực hiện mọi hình thức kinh doanh mà không chịu giới hạn. Quyền và điều kiện tham gia phải được xác định phù hợp với địa vị pháp lý, chức trách, nhiệm vụ và nguy cơ xung đột lợi ích của từng nhóm đối tượng. Đặc biệt, những người có chức vụ, quyền hạn phải tuân thủ các quy định pháp luật tương ứng về trách nhiệm công vụ và phòng, chống tham nhũng.

Không để quyền lực công trở thành lợi thế kinh doanh riêng

Thách thức quan trọng nhất là xác lập ranh giới minh bạch giữa quyền kinh doanh hợp pháp với hành vi lợi dụng quyền lực, thông tin hoặc tài sản công để thu lợi riêng. Nguyên tắc xuyên suốt phải là khuyến khích làm giàu bằng năng lực, trí tuệ, vốn hợp pháp và sáng tạo; không chấp nhận việc biến quyền lực công thành lợi thế cạnh tranh mà các chủ thể khác không có.

Trước hết, cần quan tâm đến chủ thể thực sự sở hữu, chi phối và hưởng lợi từ doanh nghiệp, thay vì chỉ căn cứ vào người đứng tên trên giấy tờ. Trong thực tế, quyền sở hữu pháp lý có thể khác với quyền kiểm soát hoặc hưởng lợi thực tế. Việc chi phối có thể được thực hiện thông qua sở hữu trực tiếp, sở hữu gián tiếp, quyền biểu quyết, thỏa thuận ủy quyền hoặc những quan hệ lợi ích khác. Do đó, cần tiếp tục cụ thể hóa tiêu chí nhận diện chủ thể sở hữu, chi phối và hưởng lợi theo quy định pháp luật; tăng cường đối chiếu thông tin từ các nguồn dữ liệu được phép tiếp cận, bảo đảm việc xác minh đúng thẩm quyền, có căn cứ và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Thứ hai, phải kiểm soát chặt nguy cơ xung đột lợi ích. Những người có thẩm quyền liên quan đến đất đai, quy hoạch, đầu tư công, đấu thầu, cấp phép hoặc thanh tra, kiểm tra có thể đối diện nguy cơ lợi ích cá nhân tác động đến việc thực hiện nhiệm vụ công. Vì vậy, cần làm rõ các trường hợp phải công khai lợi ích, báo cáo, từ chối tham gia giải quyết công việc hoặc áp dụng biện pháp kiểm soát khác theo quy định hiện hành.

Thứ ba, cần bảo đảm thông tin công và tài sản công được quản lý minh bạch, đúng mục đích. Thông tin chưa được công bố về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hoặc dự án đầu tư có thể tạo lợi thế kinh tế lớn nếu bị khai thác phục vụ lợi ích riêng. Việc quản lý, khai thác, cho thuê hoặc chuyển nhượng tài sản công vì thế phải tuân thủ quy trình, thẩm quyền và yêu cầu công khai theo pháp luật, đồng thời bảo đảm khả năng truy xuất trách nhiệm trong quá trình ra quyết định.

Hoàn thiện thể chế, khắc phục tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”

Một chủ trương đúng chỉ phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa bằng quy định rõ ràng và tổ chức thực hiện thống nhất. Nếu quyền, điều kiện và giới hạn chưa được giải thích đầy đủ; nếu các cơ quan áp dụng không đồng nhất hoặc trách nhiệm giải quyết vướng mắc không rõ, cán bộ, đảng viên có thể e ngại, còn cơ quan thực thi dễ lúng túng. Vì vậy, cần chuyển đổi mới tư duy thành đổi mới đồng bộ về thể chế, pháp luật và cơ chế thực thi.

Trước hết, cần rà soát, làm rõ phạm vi tham gia kinh doanh của từng nhóm đảng viên, phân biệt người không giữ chức vụ với người đồng thời là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người có chức vụ, quyền hạn. Việc cụ thể hóa phải bảo đảm thống nhất giữa quy định của Đảng và pháp luật Nhà nước về doanh nghiệp, đầu tư, cán bộ, công chức, viên chức, phòng, chống tham nhũng và các lĩnh vực liên quan.

Các quy định cần đạt yêu cầu: Quyền rõ ràng, giới hạn minh bạch, trách nhiệm cụ thể và có thể áp dụng thống nhất. Đặc biệt, không nên tạo thêm thủ tục “xin - cho” thiếu căn cứ pháp lý, khiến hoạt động kinh doanh hợp pháp phải phụ thuộc vào cách hiểu của người thực thi. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế hướng dẫn và giải đáp kịp thời đối với những tình huống phức tạp như góp vốn, sở hữu gián tiếp, quyền chi phối doanh nghiệp và quan hệ lợi ích liên quan.

Để khắc phục tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”, cần xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan và người đứng đầu; có đầu mối giải quyết vướng mắc, thời hạn xử lý và cơ chế phối hợp cụ thể. Hiệu quả không nên chỉ được đo bằng số lượng văn bản đã ban hành hay các đợt quán triệt, mà phải thể hiện qua mức độ thống nhất trong áp dụng quy định, chất lượng giải quyết kiến nghị, hiệu quả phòng ngừa xung đột lợi ích và khả năng tháo gỡ rào cản cho hoạt động hợp pháp.

Đồng thời, phải xử lý cả hành vi lợi dụng chính sách để trục lợi lẫn hành vi lạm quyền, gây khó khăn trái quy định hoặc né tránh trách nhiệm. Không thể vì lo ngại sai phạm mà dựng lên những hạn chế thiếu căn cứ; cũng không thể nhân danh khuyến khích phát triển để bỏ qua các hành vi vi phạm.

Từ đổi mới tư duy đến hoàn thiện thể chế và tổ chức thực hiện là một quá trình liên tục. Chủ trương khuyến khích đảng viên đầu tư, kinh doanh và làm giàu chính đáng chỉ phát huy đầy đủ ý nghĩa khi được triển khai đồng bộ với cải cách thủ tục hành chính, bảo vệ quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh theo pháp luật và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng.

Khuyến khích làm giàu chính đáng là khơi dậy động lực phát triển; bảo vệ quyền kinh doanh hợp pháp là bảo vệ sức sống của nền kinh tế; kiểm soát xung đột lợi ích là giữ vững kỷ luật, kỷ cương và liêm chính công vụ. Đối với người đảng viên, làm giàu bằng lao động, trí tuệ và sáng tạo phải luôn đồng hành với trách nhiệm nêu gương, tuân thủ pháp luật và cống hiến cho xã hội. Đó chính là nền tảng để chủ trương của Đảng đi vào cuộc sống, góp phần xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững và vì lợi ích chung của nhân dân.