Hồi ức về bức ảnh “Cô gái tải đạn”

Tình nguyện viết đơn đi TNXP

Trong cuốn sách “Hồ sơ Đường mòn Hồ Chí Minh huyền thoại” có giới thiệu về cô gái ở Quảng Bình với dáng người nhỏ nhắn, tóc tết đôi và nở nụ cười duyên khi vác trên vai thùng đạn ở chiến trường đã tạo ấn tượng sâu đậm với người xem.

Dựa vào chú thích của bức ảnh “Lê Thị Ngọc, cô gái Quảng Bình 18 tuổi, trong đội hình thanh niên xung phong tải đạn Binh trạm 14, vùng trọng điểm trong cuộc hành quân Lam Sơn 719 của quân đội Mỹ và Sài Gòn năm 1971. Trên vai cô và đồng đội luôn mang nặng 60kg, thậm chí 70-80kg”, sau thời gian tìm kiếm thông tin, chúng tôi tìm đến nơi sinh sống của gia đình bà Trần Thị Ngọc ở thôn Đức Môn, phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị.

Trong ngôi nhà nhỏ, bà Ngọc nhớ lại, tháng 3-1968, bà viết đơn xin gia nhập vào lực lượng TNXP. Với tinh thần “đâu có nhiệm vụ thì ta cứ đi”, Trần Thị Ngọc cùng với đồng đội là những cô gái tuổi mười chín, đôi mươi ở đơn vị C2 D72 Binh trạm 107 (TNXP Quảng Bình) đã xung phong lên vùng đất hiểm trở, nơi núi đồi cheo leo ở miền tây Quảng Bình để đảm trách những công việc vận chuyển, tập kết lương thực, vũ khí phục vụ chiến trường.

“Vai trăm cân, chân vạn dặm”

Vào tháng 3-1969, tiểu đội của bà Ngọc được điều động sang làm nhiệm vụ ở đơn vị 604 (hậu cần) bổ sung cho chiến trường Trị Thiên. CCB Trần Thị Ngọc nhớ lại, những tháng ngày cùng đồng đội kiên cường bám trụ vận chuyển vũ khí, đạn dược, lắm lúc cận kề cái chết trong gang tấc ở trận đánh đồi A Bia (A Lưới, Thừa Thiên Huế) hay trong chiến dịch phản công chống cuộc hành quân “Lam Sơn 719” của địch là quãng thời gian bà không thể nào quên.

Cách đây hơn 56 năm, từ ngày 10 đến 20-5-1969, tại đồi A Bia thuộc xã Hồng Bắc, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) đã diễn ra trận đánh lịch sử giữa quân đội Mỹ và quân dân ta. Đây là một trong những “trận đánh ác liệt nhất, khủng khiếp nhất và kinh hoàng nhất” đối với quân đội Mỹ và chính họ đã gọi tên đồi A Bia thành đồi Thịt băm “Hamberger Hill”. Đơn vị của bà Ngọc được phân công nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, lương thực, thực phẩm, thuốc men phục vụ bộ đội chiến đấu, cáng tải thương binh, đào hầm hào, làm kho, mở đường và khi cần thiết trực tiếp tham gia chiến đấu...

Trên chiến trường Trị Thiên khói lửa lúc đó, mặc dù chỉ tiêu gùi hàng của mỗi nữ TNXP là 25kg, mỗi ngày 7 chuyến với cự ly khoảng 2km nhưng những cô gái TNXP đã vận chuyển với khối lượng, số lượng tăng gấp đôi. Mỗi thùng đạn nặng khoảng 60kg.

Bà Ngọc kể: “Khi được đồng đội hỗ trợ đặt thùng đạn trên vai là chúng tôi vác chạy đến địa điểm tập kết. Trên đường vận chuyển, chúng tôi không có nghỉ, không có chần chừ. Nhiều đêm chúng tôi vác từ 7 giờ tối đến 2 giờ sáng ngày hôm sau... Khi trở ra thì chúng tôi cáng thương binh. Chúng tôi lót dạ bằng vắt cơm nắm, nhiều khi phải nhai sống gạo đắng (gạo sống bị dính bom) để kịp thời gian vận chuyển”.

Bà Trần Thị Ngọc cũng có mặt trong chiến dịch phản công chống cuộc hành quân “Lam Sơn 719” của đế quốc Mỹ. Về chiến dịch này, từ đầu năm 1970, tin tình báo chiến lược cho biết, có nhiều khả năng địch mở các cuộc tiến công vào căn cứ, hành lang vận chuyển của ta và cũng không loại trừ tình huống địch tiến công ra miền Nam Khu 4. Các nguồn tin tình báo thường lưu ý Tổng hành dinh về yêu cầu bảo vệ đường vận chuyển chiến lược 559. Do đó, ngay từ giữa năm 1970, ta đã tiến hành các công tác chuẩn bị cho chiến dịch, trong đó nhiệm vụ vận tải chiến lược Trường Sơn được tiến hành hết sức khẩn trương và gấp rút.

Trong điều kiện địch đánh phá ác liệt, có những lúc cái đói, cái rét, ốm đau bệnh tật đe dọa nhưng các đội viên TNXP, trong đó có bà Ngọc vẫn kiên cường “vai trăm cân, chân vạn dặm” hoàn thành mọi nhiệm vụ.

Bức ảnh quý hiếm

Với những đóng góp của mình, ngày 31-7-1970, bà Trần Thị Ngọc được Quân khu Trị Thiên tặng danh hiệu “Dũng sĩ Quyết thắng” cấp 3 và Bằng khen vì đã có thành tích phục vụ chiến đấu. Cuối năm 1971, trong một lần vận chuyển hàng hoá, bà Ngọc bị thương và chuyển về điều trị hơn 2 tháng tại viện 16 ở A Lưới. Sau đó, bà trở về quê hương.

Riêng chuyện về bức ảnh quý “Cô gái tải đạn”, năm 2002, khi đi khám sức khỏe để làm hồ sơ hưởng chính sách như thương binh, được đồng đội thông tin bà Ngọc mới biết mình có một bức ảnh vác đạn trên vai do nhà báo Trọng Thanh (là phóng viên Thông tấn xã Việt Nam, từng tác nghiệp ở tuyến lửa Quảng Bình) chụp trên chiến trường...

Nâng niu bức ảnh, bà Ngọc chia sẻ: “Giữa bom đạn chiến tranh, cái sống và cái chết cận kề, nên thực sự o cũng không biết bức ảnh chụp vào lúc nào. O nghĩ rằng, có lẽ do dáng hình nhỏ nhắn của mình lại hay cười nên tôi được lọt vào khuôn hình của nhà báo chăng! Thú thực, khi biết có bức ảnh này, o xúc động lắm. Đây là bức ảnh quý để đời của o khi tham gia chiến trường”.

Bức ảnh chân dung “Cô gái tải đạn” của CCB Trần Thị Ngọc là minh chứng cho chiến công oai hùng của lực lượng TNXP trên tuyến đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh huyền thoại đã tạo nên biết bao kỳ tích, góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.