Bãi Dừa – Nơi những người lính pháo binh hóa thành bất tử

Trận địa pháo ghi dấu những chiến công oanh liệt và sự hy sinh anh dũng

Đại đội 45 được thành lập năm 1962, thuộc Khu Tuần phòng II, Hải quân Nhân dân Việt Nam, với nhiệm vụ bảo vệ vùng biển hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Năm 1965, khi đế quốc Mỹ leo thang mở rộng chiến tranh ra miền Bắc, đơn vị được chuyển về trực thuộc Tỉnh đội Hà Tĩnh và phối hợp chiến đấu cùng quân, dân huyện Nghi Xuân, bảo vệ vùng biển từ Xuân Hội đến Xuân Song.

Trận địa Bãi Dừa trở thành một trong những điểm tựa quan trọng trong thế trận phòng thủ ven biển của quân và dân Hà Tĩnh. Đại đội 45 được trang bị 4 khẩu pháo 105 ly, 3 khẩu súng phòng không 12,7 mm cùng lực lượng 120 cán bộ, chiến sĩ. Trong quá trình chiến đấu, đơn vị đã lập nhiều chiến công xuất sắc, bắn cháy tàu khu trục Mỹ, bắn chìm tàu biệt kích và tiêu diệt nhiều máy bay địch.

Ngày 12/7/1968, trận chiến ác liệt nhất đã diễn ra tại Bãi Dừa. Khi cán bộ, chiến sĩ đang huấn luyện và chỉnh trang trận địa, máy bay Mỹ bất ngờ phát hiện mục tiêu. Những quả tên lửa đầu tiên lao xuống, lửa và khói bao trùm cả trận địa.

Từng tốp máy bay F-4H và AD-6 liên tiếp bổ nhào, trút xuống Bãi Dừa mưa bom, tên lửa, rốc-két và đạn pháo. Trong hoàn cảnh ấy, những người lính Đại đội Pháo binh 45 không hề lùi bước. Họ vẫn kiên cường bám trụ bên mâm pháo, giữ vững trận địa bằng tất cả ý chí và lòng quả cảm của người chiến sĩ cách mạng.

Sau trận chiến không cân sức ấy, 16 cán bộ, chiến sĩ Đại đội Pháo binh 45 đã anh dũng hy sinh ngay trên mảnh đất Bãi Dừa. Trong số đó có Đại đội trưởng Nguyễn Văn Tuân, hai Trung đội trưởng Nguyễn Xuân Tậu và Lê Văn Thọ cùng nhiều khẩu đội trưởng, chiến sĩ tuổi đời mới mười tám, đôi mươi. Ngoài ra, tại trận địa này còn có 4 cán bộ, chiến sĩ khác của đơn vị hy sinh trong các thời điểm khác nhau.

Ông Lê Văn Thức, nguyên chiến sĩ Đại đội Pháo binh 45 Hà Tĩnh, xúc động nhớ lại: “Lúc đó máy bay Mỹ đến rất bất ngờ. Bom đạn dội xuống liên tiếp, đất đá tung mù mịt. Anh em chúng tôi vừa chiến đấu vừa tìm cách cứu đồng đội bị thương. Mặc dù biết đối mặt với hiểm nguy nhưng không một ai rời vị trí. Tất cả đều quyết tâm giữ bằng được trận địa. Khi trận đánh kết thúc, nhìn đồng đội ngã xuống ngay bên mâm pháo, chúng tôi đau xót vô cùng. Sau khi máy bay địch rút lui, đồng đội và lực lượng dân quân xã Xuân Liên nhanh chóng có mặt để cứu chữa người bị thương, khâm liệm những người đã khuất. Thi hài các liệt sĩ được an táng tại khu đồi Bồng Bộng thuộc xã Xuân Liên cũ”.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, tiếng bom đạn năm nào đã chìm vào quá khứ. Nhưng đối với nhiều gia đình, nỗi đau mất đi người thân vẫn chưa bao giờ nguôi ngoai.

Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng

Xuất phát từ lòng biết ơn sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ, chính quyền địa phương cùng Nhân dân đã chung tay tôn tạo, xây dựng Khu di tích lịch sử Trận địa pháo Bãi Dừa.

Khởi công từ tháng 6/2025, công trình được đầu tư giai đoạn 1 với tổng kinh phí gần 10 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước và nguồn xã hội hóa do các tổ chức, cá nhân, con em quê hương đóng góp. Trên diện tích hơn 3.000 m², khu di tích gồm nhiều hạng mục như nhà tưởng niệm, nhà bia ghi danh 20 liệt sĩ, gác chuông, nhà soạn lễ, hệ thống đường nội bộ, điện chiếu sáng và nhiều công trình phụ trợ khác.

Ông Nguyễn Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Cổ Đạm cho biết: “Khu tưởng niệm các liệt sĩ Đại đội Pháo binh 45 Hà Tĩnh là địa chỉ thiêng liêng, ghi dấu sự hy sinh anh dũng của 20 liệt sĩ vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Việc đầu tư tôn tạo không chỉ là trách nhiệm mà còn là sự tri ân sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân đối với các anh hùng liệt sĩ.

Hiện nay, địa phương đang tiếp tục kêu gọi đầu tư các hạng mục như quảng trường, hồ sen, phù điêu tái hiện lịch sử và nhiều công trình khác để hình thành một quần thể di tích hoàn chỉnh trên diện tích khoảng 10ha.

Đặc biệt, ngày 9/7/2026 tới đây, xã sẽ tổ chức Lễ Tri ân các liệt sĩ Đại đội Pháo binh 45 Hà Tĩnh hy sinh tại trận địa pháo Bãi Dừa và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh. Đây là niềm vui, niềm tự hào của cán bộ và Nhân dân địa phương sau nhiều năm tâm huyết thực hiện việc tôn tạo, xây dựng lại khu di tích xứng tầm với những giá trị lịch sử để lại”.

Ông Trần Đình Mậu, con trai liệt sĩ Trần Đình Thìn, xúc động chia sẻ khi chứng kiến Khu di tích Trận địa pháo C45 - Bãi Dừa được đầu tư xây dựng khang trang, bề thế:

“Bao năm qua, gia đình chúng tôi luôn mong mỏi nơi các liệt sĩ đã chiến đấu và hy sinh được quan tâm tôn tạo xứng đáng. Hôm nay, khi tận mắt nhìn thấy khu di tích được xây dựng trang nghiêm, khang trang, tôi vô cùng xúc động và biết ơn Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương cùng các tổ chức, cá nhân đã chung tay thực hiện công trình ý nghĩa này. Đây không chỉ là nơi để thân nhân các liệt sĩ về thắp nén hương tưởng nhớ người thân mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ, để những hy sinh của cha anh mãi được ghi nhớ và tri ân.”

Ngày nay, Bãi Dừa không chỉ kể câu chuyện hào hùng của quá khứ mà còn là nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ, khơi dậy lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc.

Phát huy truyền thống vẻ vang của cha anh, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Cổ Đạm đang đoàn kết một lòng, thi đua lao động sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân. Mỗi thành quả đạt được hôm nay không chỉ là kết quả của sự nỗ lực, sáng tạo mà còn là sự tiếp nối xứng đáng truyền thống bất khuất, kiên trung của các thế hệ đi trước.

Bãi Dừa - khúc tráng ca bất tử giữa lòng quê hương Cổ Đạm - sẽ mãi là biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí kiên cường và sự hy sinh cao cả vì độc lập, tự do của Tổ quốc.