Logo-print CƠ QUAN CỦA TRUNG ƯƠNG HỘI - TIẾNG NÓI CỦA CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM

CỰU CHIẾN BINH VÀ HÀNH TRÌNH SỐNG KHỎE

Bài 2: Tâm khỏe - gốc rễ của cuộc sống an yên

NGUYỄN HOÀ VĂN, HOÀNG TRẦN HIẾU, NGUYỄN THUÝ • 17/11/2026 - 06:45

Khi nói đến sức khỏe, các CCB thường nghĩ trước hết đến một cơ thể không bệnh tật. Nhưng con người không chỉ có thân thể. Một cơ thể khỏe mạnh mà tâm luôn bất an, lo lắng, căng thẳng, giận dữ hoặc chìm trong những suy nghĩ tiêu cực thì chưa thể gọi là một cuộc sống khỏe mạnh trọn vẹn.

skds-1669-0644
Chơi Cờ tướng - môn thể thao ưa thích của các CCB cao tuổi.

Bớt tham - sân - si

Tâm khỏe là trạng thái con người có khả năng giữ được sự bình an tương đối bên trong, nhận biết và điều hòa cảm xúc, suy nghĩ sáng suốt, biết yêu thương, biết buông bỏ và có khả năng thích ứng trước những thay đổi của cuộc sống. Tâm khỏe không có nghĩa là lúc nào cũng vui, không buồn, không giận, không lo lắng. Con người bình thường không thể loại bỏ hoàn toàn những cảm xúc ấy. Điều quan trọng là nhận diện được cảm xúc, hiểu nguyên nhân và không để cảm xúc tiêu cực điều khiển hành vi của mình.

Có khi cơ thể chưa bệnh nhưng tâm đã mệt. Có khi điều làm chúng ta kiệt sức không phải là công việc quá nặng, mà là những suy nghĩ không ngừng nghỉ trong đầu. Bởi vậy, chăm sóc sức khỏe không thể chỉ bắt đầu từ việc ăn gì, uống gì hay tập luyện như thế nào. Chăm sóc sức khỏe còn phải bắt đầu từ cách chúng ta suy nghĩ, cảm nhận và ứng xử với cuộc đời.

Từ xưa, triết học và đạo đức phương Đông đã nhìn nhận tham - sân - si như những nguồn gốc quan trọng, là độc tính tinh thần làm con người bất an. Tham là sự ham muốn quá mức, luôn muốn có thêm, muốn nhiều hơn và khó biết đủ. Sân là sự tức giận, bực bội, oán trách khi sự việc không diễn ra theo ý mình. Si là sự thiếu sáng suốt, nhận thức sai lệch về bản thân, người khác và thực tại.

Bớt tham không có nghĩa là không có khát vọng. Bớt sân không có nghĩa là trở thành người nhu nhược. Bớt si không có nghĩa là từ bỏ chính kiến.

Đó là biết mong muốn nhưng không bị lòng tham chi phối; biết phản ứng nhưng không để nóng giận điều khiển; biết có chính kiến nhưng vẫn giữ khả năng lắng nghe và nhìn nhận sự việc một cách tỉnh táo.

Một tâm khỏe là một tâm biết đủ nhưng không ngừng tiến bộ; có nguyên tắc nhưng không cực đoan; có khát vọng nhưng không đánh mất sự bình an.

Từ bi, bao dung, hỷ, xả

Nếu bớt tham - sân - si giúp giảm những nguồn gây bất an từ bên trong thì từ bi, bao dung, hỷ, xả giúp mở rộng đời sống tinh thần và làm cho các mối quan hệ trở nên lành mạnh hơn.

Từ bi trước hết là biết nhìn thấy nỗi đau của người khác và có mong muốn làm điều gì đó tốt đẹp trong khả năng của mình. Từ bi không nhất thiết phải là những việc lớn lao. Đôi khi chỉ là một lời nói tử tế, một sự giúp đỡ đúng lúc, một thái độ biết lắng nghe hoặc không làm tổn thương người đang yếu thế. Bao dung là khả năng nhìn nhận rằng mỗi con người đều có giới hạn, đều có thể mắc sai lầm và đều có những hoàn cảnh mà người khác không biết hết.

Bao dung không đồng nghĩa với dung túng cho cái sai. Tha thứ cũng không có nghĩa là phủ nhận lỗi lầm. Bao dung là biết phân biệt giữa con người và hành vi, giữa việc góp ý để người khác sửa sai với việc giữ mãi sự oán giận trong lòng. Hỷ là biết vui trước niềm vui và thành công của người khác.

Đây là một trạng thái tinh thần rất đẹp. Khi chúng ta không còn coi thành công của người khác là sự đe dọa đối với mình, tâm sẽ nhẹ nhàng hơn. Một xã hội lành mạnh cũng được xây dựng từ khả năng biết ghi nhận và chia sẻ niềm vui với nhau. Xả là khả năng buông bỏ những điều không cần thiết phải mang theo trong tâm. Con người thường nhớ rất lâu một lời nói làm mình tổn thương, một sự bất công, một thất bại hoặc một chuyện đã xảy ra từ nhiều năm trước. Từ bi giúp tâm rộng hơn. Bao dung giúp tâm nhẹ hơn. Hỷ giúp tâm sáng hơn. Xả giúp tâm tự do hơn. Đó cũng là những phẩm chất quan trọng tạo nên một đời sống tinh thần khỏe mạnh.

Chấp nhận thực tại và khả năng thích ứng

Một trong những nguyên nhân lớn khiến con người đau khổ là không chấp nhận những điều đã xảy ra hoặc những điều mình không thể kiểm soát. Chúng ta thường muốn cuộc sống diễn ra theo ý mình: Muốn người khác phải hiểu mình, muốn công việc phải thuận lợi, muốn sức khỏe luôn tốt, muốn gia đình không có biến cố, muốn những người mình yêu thương mãi ở bên mình. Nhưng cuộc sống luôn vận động. Có những điều chúng ta có thể thay đổi, nhưng cũng có những điều nằm ngoài khả năng của mình. Vì vậy, tâm khỏe cần có hai năng lực song song: Một là năng lực hành động để thay đổi những gì có thể thay đổi. Hai là năng lực chấp nhận những gì không thể thay đổi.

Chấp nhận không phải là đầu hàng. Nếu có bệnh, chấp nhận thực tế để tìm cách điều trị và thay đổi lối sống. Nếu có khó khăn, chấp nhận hoàn cảnh để tìm giải pháp. Nếu mắc sai lầm, chấp nhận sai lầm để sửa chữa và trưởng thành. Nếu một điều đã thực sự không thể thay đổi, cần học cách buông bỏ thay vì tiếp tục tiêu hao năng lượng vào sự tiếc nuối và oán trách.

Trong một thế giới biến động nhanh, khả năng thích ứng trở thành một thành phần quan trọng của sức khỏe tinh thần. Người có khả năng thích ứng không phải là người không có nguyên tắc, mà là người biết thay đổi phương pháp khi hoàn cảnh thay đổi nhưng vẫn giữ được những giá trị cốt lõi của mình.

Thực hành nuôi dưỡng tâm khỏe trong đời sống hiện đại

Muốn nuôi dưỡng tâm khỏe, không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều quá lớn lao. Có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi:

Một là, dành thời gian cho sự tĩnh lặng. Mỗi ngày nên có những khoảng thời gian không bị điện thoại, mạng xã hội và thông tin liên tục chi phối. Chỉ cần vài phút ngồi yên, hít thở chậm, quan sát cảm xúc và suy nghĩ của mình cũng có thể giúp chúng ta nhận ra trạng thái bên trong. Điều quan trọng không phải là “không suy nghĩ”, mà là biết mình đang suy nghĩ gì và không để mọi suy nghĩ đều trở thành sự thật.

Hai là, học cách nhận diện cảm xúc. Khi tức giận, thay vì phản ứng ngay, hãy tự hỏi: Tôi đang tức giận vì điều gì? Điều này thực sự quan trọng đến mức nào? Nếu tôi nói hoặc hành động lúc này, hậu quả sẽ ra sao? Chỉ một khoảng dừng ngắn đôi khi cũng đủ để thay đổi một cách ứng xử.

Ba là, giảm so sánh. Mạng xã hội khiến con người dễ nhìn thấy thành công của người khác nhưng ít nhìn thấy những khó khăn phía sau thành công ấy. So sánh liên tục có thể làm nảy sinh mặc cảm, đố kỵ hoặc cảm giác mình luôn thiếu một thứ gì đó. Thay vì hỏi: “Tại sao người khác có mà tôi không có?” hãy hỏi: “Hôm nay tôi có thể tốt hơn chính mình của ngày hôm qua ở điểm nào?” Đó là cách chuyển năng lượng từ so sánh sang phát triển bản thân.

Bốn là, biết đủ. Cuộc sống hiện đại thường khuyến khích con người phải có nhiều hơn, nhanh hơn và thành công hơn. Nhưng một cuộc đời khỏe mạnh cần có cả tiến lên và biết đủ. Biết đủ không phải là bằng lòng với sự trì trệ. Đó là biết trân trọng những gì mình đang có trong khi vẫn nỗ lực cho những điều tốt đẹp hơn.

Năm là, nuôi dưỡng các mối quan hệ lành mạnh. Con người cần kết nối. Một lời hỏi thăm, một cuộc trò chuyện chân thành, một bữa cơm gia đình hay một sự giúp đỡ đúng lúc đều có giá trị đối với đời sống tinh thần. Ngược lại, những mối quan hệ liên tục gây tổn thương, thao túng hoặc tạo ra căng thẳng kéo dài cần được nhìn nhận và thiết lập ranh giới phù hợp.

Sáu là, học cách tha thứ và buông bỏ. Tha thứ trước hết có thể là giải phóng chính mình khỏi việc phải mang theo một nỗi oán giận quá lâu. Có những chuyện cần được giải quyết. Có những lỗi lầm cần được sửa chữa. Nhưng cũng có những chuyện chỉ có thể được chữa lành bằng thời gian và sự buông bỏ. Không phải điều gì xảy ra trong quá khứ cũng cần được mang theo đến tương lai.

Bảy là, sống có mục đích. Tuổi trẻ có thể tìm thấy ý nghĩa trong học tập và xây dựng sự nghiệp. Tuổi trưởng thành có thể tìm thấy ý nghĩa trong gia đình, công việc và trách nhiệm xã hội. Tuổi cao hơn có thể tìm thấy ý nghĩa trong việc truyền lại kinh nghiệm, chăm sóc thế hệ sau và đóng góp cho cộng đồng. Mỗi giai đoạn của cuộc đời đều có một giá trị riêng.

(Còn nữa)

Đọc tiếp

Mới nhất

Bài 2: Tâm khỏe - gốc rễ của cuộc sống an yên