Logo-print CƠ QUAN CỦA TRUNG ƯƠNG HỘI - TIẾNG NÓI CỦA CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM

Đưa di sản vào thời trang: Sáng tạo không thể tùy tiện

HẢI PHONG • 17/11/2026 - 06:52

Việc đưa chất liệu, hoa văn và biểu tượng văn hóa truyền thống vào thiết kế thời trang đang mở ra cơ hội quảng bá di sản Việt Nam, đồng thời tạo thêm thị trường cho các sản phẩm thủ công. Tuy nhiên, không ít trường hợp khai thác di sản thiếu nghiên cứu, sử dụng họa tiết, biểu tượng văn hóa không phù hợp đã gây tranh cãi.

vhnt-1669-1-0650
Chất liệu văn hóa truyền thống được đưa vào thiết kế thời trang.

Khi di sản trở thành họa tiết trang trí

Những năm gần đây, việc khai thác chất liệu văn hóa truyền thống trong thiết kế thời trang ngày càng phổ biến. Từ lụa tơ tằm, thổ cẩm, kỹ thuật dệt, thêu, nhuộm thủ công đến hoa văn, hình ảnh gắn với đời sống và tín ngưỡng của các dân tộc, nhiều yếu tố di sản đã được đưa lên sàn diễn trong nước và quốc tế. Đây là hướng đi tích cực, góp phần làm mới sản phẩm thời trang, quảng bá bản sắc văn hóa Việt Nam và mở rộng cơ hội phát triển cho các làng nghề truyền thống. Tuy nhiên, cùng với những thành công, việc khai thác di sản cũng bộc lộ không ít bất cập.

Sự phát triển của công nghệ in ấn giúp các nhà thiết kế dễ dàng đưa hình ảnh, họa tiết truyền thống lên trang phục. Nhưng chính sự thuận tiện này cũng tiềm ẩn nguy cơ biến những biểu tượng mang giá trị văn hóa, tín ngưỡng thành chi tiết trang trí đơn thuần, tách rời khỏi không gian và cộng đồng đã sáng tạo, gìn giữ chúng.

Đáng chú ý, đầu tháng 9-2026, một nữ ca sĩ xuất hiện trong clip giới thiệu dự án âm nhạc với trang phục sử dụng chi tiết có họa tiết giống khăn Piêu trên phần chân váy. Hình ảnh này gây ra những ý kiến trái chiều bởi khăn Piêu vốn là vật dụng truyền thống của phụ nữ dân tộc Thái, được sử dụng để đội đầu, quàng cổ và gắn với những nghi thức văn hóa quan trọng. Trước phản ứng của dư luận, ê-kíp thực hiện đã ẩn đoạn clip có chi tiết gây tranh cãi trên mạng xã hội.

Trước đó, tại Carnaval Thổ cẩm Tây Bắc diễn ra cuối tháng 8-2026, một số thiết kế sử dụng hoa văn, màu sắc và chi tiết trang phục gắn với truyền thống của người Dao theo cách chưa phù hợp cũng vấp phải phản ứng từ dư luận. Những năm trước, việc một nhóm người trẻ sử dụng các thiết kế cách điệu từ nón quai thao, mấn đội đầu kết hợp trang phục cắt xẻ, để lộ nhiều phần cơ thể cũng gây ra những ý kiến không đồng tình.

Các trường hợp trên có bối cảnh và mức độ tranh luận khác nhau, chưa thể chỉ từ phản ứng dư luận mà kết luận có hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, chúng cho thấy một vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc: Không phải mọi yếu tố văn hóa truyền thống đều có thể tùy ý sử dụng, biến đổi hoặc đặt vào bất kỳ vị trí nào trên trang phục. Bởi phía sau mỗi hoa văn, biểu tượng hay vật dụng truyền thống không chỉ là giá trị thẩm mỹ mà còn có lịch sử, phong tục, tín ngưỡng và những quy tắc văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tâm - Phó Giám đốc Quỹ Hỗ trợ bảo tồn Di sản văn hóa Việt Nam, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Di sản Áo dài Việt Nam, hiện có tình trạng sử dụng hình ảnh di sản trên trang phục theo cách “đắp” họa tiết mà chưa tìm hiểu đầy đủ ý nghĩa của chúng. Bà cho rằng, đưa các yếu tố truyền thống vào thời trang có thể góp phần quảng bá di sản, nhưng việc biến đổi thiếu nghiên cứu có nguy cơ làm sai lệch ý nghĩa văn hóa, đặc biệt đối với những yếu tố gắn với tín ngưỡng và đặc trưng riêng của cộng đồng.

Vấn đề đặt ra không phải là hạn chế sáng tạo, mà là sáng tạo phải bắt đầu từ sự hiểu biết và tôn trọng di sản. Một sản phẩm có thể gây chú ý trên sàn diễn, nhưng nếu khiến cộng đồng nắm giữ di sản cảm thấy những giá trị văn hóa của mình bị sử dụng sai lệch thì hiệu quả quảng bá cần được xem xét lại.

Giữ hồn di sản từ những người làm nghề

Trái với cách khai thác di sản thiên về hình thức, nhiều nhà thiết kế lựa chọn con đường đi sâu vào các làng nghề, tìm hiểu chất liệu, kỹ thuật thủ công và đời sống của người thực hành văn hóa trước khi phát triển sản phẩm. Từ thực tiễn của các nhà thiết kế, một vấn đề đáng quan tâm khác là lợi ích kinh tế mà hoạt động khai thác di sản mang lại cho chính những cộng đồng đang gìn giữ di sản. Một bộ trang phục sử dụng thổ cẩm có thể được giới thiệu trên sàn diễn quốc tế, góp phần nâng cao hình ảnh thương hiệu. Tuy nhiên, điều cần tiếp tục làm rõ là người dệt vải, người thêu hoa văn và những nghệ nhân truyền nghề được hưởng lợi như thế nào từ giá trị gia tăng của sản phẩm.

Đây không chỉ là câu chuyện phân chia lợi ích kinh tế, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng duy trì nghề truyền thống. Nếu sản phẩm thủ công không có thị trường ổn định, thu nhập của người làm nghề không được cải thiện, thì việc thu hút thế hệ trẻ tiếp nối nghề sẽ gặp nhiều khó khăn. Khi đó, những bộ sưu tập thời trang dù được quảng bá rộng rãi cũng chưa chắc tạo ra hiệu quả bảo tồn lâu dài.

Đọc tiếp

Mới nhất

Đưa di sản vào thời trang: Sáng tạo không thể tùy tiện