Logo-print CƠ QUAN CỦA TRUNG ƯƠNG HỘI - TIẾNG NÓI CỦA CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM

Bảo tồn làng nghề: Không thể chỉ trông chờ vào Festival

MẠNH HẢI • 17/11/2026 - 06:49

Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất, dự kiến diễn ra từ ngày 13 đến 16-11, tại Hà Nội, mở ra cơ hội quảng bá tinh hoa nghề thủ công truyền thống Việt Nam với thế giới. Tuy nhiên, đằng sau những sản phẩm tinh xảo và các hoạt động tôn vinh nghệ nhân là bài toán cần lời giải lâu dài: Làm thế nào để người thợ sống được bằng nghề, sản phẩm có thị trường tiêu thụ và thế hệ trẻ có động lực tiếp nối di sản cha ông?

vhnt-1669-2-0647
Nghệ nhân làng nghề Bát Tràng đam mê tạo ra những tác phẩm riêng biệt và giữ ngọn lửa nghề cho quê hương.

Bảo tồn làng nghề phải bắt đầu từ sinh kế của người thợ

Theo kế hoạch, Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất được tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội), kết hợp các hoạt động trưng bày, trình diễn kỹ thuật thủ công, thiết kế sáng tạo và quảng bá sản phẩm làng nghề. Sự kiện dự kiến thu hút khoảng 200 đại biểu quốc tế đến từ 40-50 quốc gia, vùng lãnh thổ, tạo không gian giao lưu giữa các nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và những tổ chức quan tâm đến lĩnh vực thủ công truyền thống.

Đây là cơ hội để các làng nghề Việt Nam giới thiệu những sản phẩm đặc sắc, quảng bá giá trị văn hóa và tìm kiếm đối tác hợp tác, mở rộng thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm không chỉ là quy mô tổ chức hay số lượng đại biểu tham dự, mà còn là hiệu quả thực chất đối với đời sống của người làm nghề sau khi sự kiện kết thúc.

Thực tế đặt ra một vấn đề: Bảo tồn làng nghề không thể chỉ dừng lại ở việc lưu giữ kỹ thuật, trưng bày sản phẩm hay tổ chức các hoạt động tôn vinh. Một nghề truyền thống muốn tồn tại và phát triển phải có người thực hành, có sản phẩm được thị trường đón nhận và có nguồn thu nhập đủ để người lao động gắn bó lâu dài. Nếu người thợ không sống được bằng nghề, sản phẩm làm ra khó tiêu thụ, công sức lao động không được trả tương xứng thì việc duy trì nghề truyền thống sẽ ngày càng khó khăn. Khi đó, nguy cơ mai một không chỉ nằm ở những kỹ thuật chế tác đặc biệt mà còn ở sự đứt gãy giữa các thế hệ làm nghề.

Đối với nhiều làng nghề, giá trị văn hóa và giá trị kinh tế có mối quan hệ mật thiết. Một sản phẩm thủ công không đơn thuần là hàng hóa mà còn kết tinh kinh nghiệm, kỹ năng, sự sáng tạo và bản sắc của cộng đồng qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, giá trị văn hóa dù đặc sắc đến đâu cũng khó trở thành động lực phát triển nếu sản phẩm thiếu khả năng cạnh tranh, chưa phù hợp nhu cầu tiêu dùng hoặc không có hệ thống phân phối hiệu quả. Bởi vậy, bảo tồn làng nghề cần được nhìn nhận như một quá trình phát triển kinh tế gắn với gìn giữ di sản, trong đó người thợ và cộng đồng làm nghề phải được đặt ở vị trí trung tâm.

Đổi mới sản phẩm để không bị bỏ lại phía sau

Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, một trong những thách thức lớn đối với các làng nghề truyền thống là khả năng thích ứng với nhu cầu tiêu dùng hiện đại. Những sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa vẫn cần được gìn giữ, nhưng phương thức thiết kế, công năng sử dụng, mẫu mã và cách tiếp cận khách hàng phải có sự đổi mới phù hợp.

Làng gốm Bát Tràng là một ví dụ về khả năng kết hợp giữa giá trị truyền thống với nhu cầu đời sống. Bên cạnh những sản phẩm mang tính nghệ thuật, kỹ thuật tạo hình, chế tác men và trang trí có thể được ứng dụng vào các dòng sản phẩm phục vụ sinh hoạt, trang trí nội thất và quà tặng. Tương tự, làng lụa Vạn Phúc có tiềm năng phát triển thông qua việc kết nối kỹ thuật dệt truyền thống với ngành thời trang, thiết kế phụ kiện và những sản phẩm có tính ứng dụng cao.

Điều quan trọng là quá trình đổi mới phải dựa trên sự hiểu biết và tôn trọng những giá trị cốt lõi của nghề. Nếu chỉ chạy theo thị hiếu nhất thời, làm mất đi đặc trưng về chất liệu, kỹ thuật và bản sắc địa phương, sản phẩm làng nghề có nguy cơ đánh mất lợi thế riêng. Ngược lại, nếu quá coi trọng việc giữ nguyên mẫu mã, phương thức sản xuất cũ mà thiếu sự điều chỉnh phù hợp, sản phẩm cũng khó tiếp cận những nhóm khách hàng mới.

Bài toán đặt ra là phải tìm được điểm cân bằng giữa bảo tồn và sáng tạo, giữa giá trị văn hóa với hiệu quả kinh tế. Muốn vậy, các làng nghề cần được hỗ trợ nhiều hơn về tư vấn thiết kế, nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc và phát triển hệ thống phân phối. Đặc biệt, việc ứng dụng thương mại điện tử, truyền thông số và kết nối trực tiếp với người tiêu dùng có thể giúp các cơ sở sản xuất giảm sự phụ thuộc vào những kênh tiêu thụ truyền thống.

Tuy nhiên, chuyển đổi số không chỉ là đưa hình ảnh sản phẩm lên mạng xã hội hay các sàn thương mại điện tử. Đó còn là quá trình chuẩn hóa thông tin, nâng cao chất lượng, cải thiện dịch vụ khách hàng và xây dựng uy tín thương hiệu. Đối với các cơ sở sản xuất nhỏ, những yêu cầu này không dễ thực hiện nếu thiếu sự hỗ trợ về kiến thức, nguồn lực và khả năng kết nối thị trường. Chính vì vậy, cần có sự phối hợp thực chất giữa cơ quan quản lý, tổ chức nghề nghiệp, doanh nghiệp phân phối và các cơ sở sản xuất để hình thành chuỗi giá trị bền vững cho sản phẩm thủ công truyền thống.

Đọc tiếp

Mới nhất

Bảo tồn làng nghề: Không thể chỉ trông chờ vào Festival