Tăng cường chính sách hậu phương quân đội: Đáp ứng yêu cầu thực tiễn, khẳng định đạo lý và trách nhiệm

Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, Quân đội nhân dân Việt Nam luôn là lực lượng nòng cốt, trung thành tuyệt đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân. Cán bộ, chiến sĩ sau khi hoàn thành nhiệm vụ, trở về với đời thường, vẫn mang trong mình phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, tiếp tục đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Chính vì vậy, việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ Quân đội nghỉ hưu không chỉ là trách nhiệm chính trị, mà còn là biểu hiện sinh động của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, là sự tri ân của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã cống hiến cả tuổi xuân cho sự nghiệp Quốc phòng.

Những bước tiến đáng ghi nhận

Thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 23-3-1988 của Ban Bí thư về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo chấp hành tốt chính sách hậu phương Quân đội, Bộ Quốc phòng đã cụ thể hóa chủ trương của Đảng bằng hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật. Đặc biệt, Thông tư số 158/2011/TT-BQP ngày 15-8-2011 đã trở thành cơ sở pháp lý quan trọng, giúp các cơ quan, đơn vị trong toàn quân thực hiện thống nhất các chế độ, chính sách đối với cán bộ Quân đội nghỉ hưu.

Từ năm 2012 đến nay, Bộ Quốc phòng triển khai nhiều hoạt động thiết thực như: Hơn 74 nghìn lượt cán bộ nghỉ hưu thuộc đối tượng 1 được hưởng chế độ bồi dưỡng; hơn 103 nghìn lượt cán bộ thuộc đối tượng 2 trở xuống được mời đi an điều dưỡng hoặc nhận chế độ bồi dưỡng; hơn 46 nghìn người được công nhận mắc bệnh hiểm nghèo và hỗ trợ kinh phí điều trị; hơn 133 nghìn lượt người được hỗ trợ mua báo, tạp chí; tổ chức tang lễ cho hơn 16.000 cán bộ đã nghỉ hưu, từ trần.

Những con số trên không chỉ phản ánh sự quan tâm sâu sắc của Bộ Quốc phòng, mà còn cho thấy hiệu quả lan tỏa của chính sách hậu phương Quân đội. Các thế hệ cán bộ nghỉ hưu đều đánh giá cao, đồng tình và ủng hộ, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và Quân đội.

Những bất cập đặt ra yêu cầu cấp bách phải sửa đổi

Tuy nhiên, quá trình triển khai chính sách đã bộc lộ nhiều bất cập. Số lượng cán bộ nghỉ hưu ngày càng tăng, trong khi số phiếu mời an điều dưỡng có giới hạn, khiến tỷ lệ được hưởng chế độ giảm dần. Mức hỗ trợ cho người mắc bệnh hiểm nghèo hiện chỉ bằng một tháng lương cơ sở mỗi quý, được đánh giá là chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế. Tương tự, mức chi cho tổ chức lễ tang còn thấp và thiếu sự thống nhất giữa các cấp tổ chức tang lễ.

Hiện nay, số lượng sĩ quan nghỉ hưu đã lên tới khoảng 280.000 người, nhưng theo Thông tư 158, chỉ có 7.050 phiếu mời an điều dưỡng mỗi năm. Điều này khiến tỷ lệ cán bộ được hưởng chế độ ngày càng giảm, gây tâm tư trong đội ngũ cán bộ nghỉ hưu.

Mức hỗ trợ đối với người mắc bệnh hiểm nghèo hiện chỉ bằng một tháng lương cơ sở mỗi quý - quá thấp so với chi phí điều trị thực tế. Tương tự, mức chi hỗ trợ tổ chức lễ tang cũng chưa tương xứng, thiếu thống nhất giữa các cấp tổ chức tang lễ (đơn vị chủ trì tổ chức lễ tang từ cấp Đại tá trở xuống được hỗ trợ từ 3 đến 7 triệu đồng, trong khi lễ tang cấp cao là 60 triệu đồng). Trong khi đó, điều kiện kinh tế - xã hội đã có nhiều thay đổi, lương cơ sở được điều chỉnh nhiều lần, nhưng các chế độ liên quan vẫn chưa được cập nhật.

Bên cạnh đó, trước năm 2023, kinh phí thực hiện các chế độ, chính sách được bảo đảm từ ngân sách Nhà nước, nhưng từ năm 2023, Bộ Quốc phòng không còn được cấp ngân sách cho nhiệm vụ này. Việc phải sử dụng nguồn thu điều tiết lợi nhuận sau thuế của một số doanh nghiệp quốc phòng để chi trả đã gây khó khăn trong triển khai, ảnh hưởng đến tính bền vững và ổn định của chính sách.

Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam đã quy định rõ quyền lợi của sĩ quan nghỉ hưu, bao gồm chế độ an điều dưỡng, chăm sóc khi mắc bệnh hiểm nghèo, chế độ thông tin và hỗ trợ tang lễ. Tuy nhiên, Chính phủ chưa ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể, khiến việc triển khai gặp nhiều vướng mắc do thiếu cơ sở pháp lý.

Ngoài ra, theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, Bộ Quốc phòng không có thẩm quyền ban hành hoặc sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến chế độ, chính sách. Điều này khiến Thông tư 158 không thể được điều chỉnh, dù thực tiễn đã có nhiều thay đổi.

Xây dựng Nghị định mới - Yêu cầu tất yếu

Trước những bất cập nêu trên, việc xây dựng một Nghị định mới quy định cụ thể các chế độ an điều dưỡng, chăm sóc bệnh hiểm nghèo, thông tin và hỗ trợ tang lễ cho sĩ quan nghỉ hưu là cần thiết và phù hợp.

Bộ Quốc phòng đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định về chế độ an điều dưỡng, chăm sóc khi mắc bệnh hiểm nghèo, thông tin và hỗ trợ tang lễ đối với sĩ quan quân đội đã nghỉ hưu. Dự thảo lần này hướng tới việc điều chỉnh chính sách cho phù hợp với thực tiễn, đảm bảo quyền lợi cho các sĩ quan cấp tướng, cấp tá và cấp úy sau khi rời quân ngũ.

Dự thảo quy định rõ đối tượng áp dụng là sĩ quan cấp tướng và sĩ quan cấp tá, cấp úy đã nghỉ hưu. Trong đó, sĩ quan cấp tá bao gồm các trường hợp từng giữ chức vụ cao như Tư lệnh, Chính ủy, Cục trưởng, Phó Tư lệnh, Phó Chính ủy... hoặc có hệ số lương cao theo quy định hiện hành.

Theo đề xuất, chế độ an điều dưỡng sẽ được áp dụng tương tự như với sĩ quan cấp tướng đang công tác. Cụ thể, sĩ quan nghỉ hưu sẽ được hỗ trợ mỗi năm một lần, với mức hưởng bằng 50% so với sĩ quan cùng cấp bậc đang phục vụ. Ngoài ra, tùy trường hợp, sĩ quan nghỉ hưu sẽ được cấp phiếu mời nghỉ dưỡng tại các Đoàn an điều dưỡng của Quân đội theo chu kỳ một hoặc hai năm.

Dự thảo cũng quy định cụ thể về chế độ thông tin dành cho sĩ quan nghỉ hưu, như: Các đối tượng thuộc khoản 1 và điểm a, b, c khoản 2 Điều 2 sẽ được cấp tiền mua các ấn phẩm của Báo Quân đội nhân dân, gồm: báo hằng ngày, báo Cuối tuần, Nguyệt san Sự kiện và Nhân chứng; các đối tượng tại điểm d khoản 2 sẽ được cấp tiền mua Báo Quân đội nhân dân hằng ngày.

Về chế độ hỗ trợ tang lễ, sĩ quan nghỉ hưu thuộc diện tổ chức lễ tang cấp Nhà nước hoặc cấp cao được thực hiện theo quy định hiện hành. Với các sĩ quan từ cấp Đại tá trở xuống không thuộc diện lễ tang cấp cao, cơ quan chủ trì tổ chức lễ tang sẽ được hỗ trợ từ 3 đến 10 tháng lương cơ sở, tùy cấp đơn vị. Các đơn vị tham gia Ban Tổ chức lễ tang được hỗ trợ 1 tháng lương cơ sở để chi cho lễ viếng, vòng hoa và đồ lễ theo phong tục địa phương.

Chính sách hậu phương Quân đội không chỉ là sự tri ân, mà còn là biểu hiện sinh động của đạo lý dân tộc, là nền tảng để xây dựng mối quan hệ gắn bó giữa các thế hệ cán bộ trong Quân đội. Việc chăm lo tốt cho cán bộ nghỉ hưu sẽ góp phần củng cố niềm tin, động viên thế hệ trẻ tiếp bước cha anh, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều diễn biến phức tạp, yêu cầu bảo vệ Tổ quốc đặt ra ngày càng cao, thì việc chăm lo hậu phương Quân đội càng trở nên cấp thiết. Đó không chỉ là trách nhiệm của Bộ Quốc phòng, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội.