“Chân cứng đá mềm” hồi ký của nhà văn – đạo diễn Xuân Phượng

Tham dự buổi ra mắt sách gồm có: ông Lê Song Tùng - Trưởng cơ quan đại diện khu vực phía Nam, Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam; Bà Nguyễn Thị Kim Nguyên - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM; ông Trần Đình Ba, phó giám đốc, phó Tổng biên tập NXB Tổng hợp TP.HCM; ông Nguyễn Tấn Phát, nguyên thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; NSND Kim Cương; TS. Nguyễn Thành Nam, Phó Chủ tịch HĐQT trường Đại học FPT.

Về phía Hội Nhà văn TP.HCM gồm có: nhà văn Trịnh Bích Ngân, Ủy viên thường vụ HNV VN, chủ tịch HNV TP.HCM; Nhà văn Bùi Anh Tấn, Phó chủ tịch HNV TP HCM, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội VHNT TP.HCM, cùng các thành viên Ban chấp hành Hội nhà văn TP.HCM, và đông đảo các nhà văn, nhà LLPB và bạn đọc yêu quý nhà văn Xuân Phượng. Ngoài ra, còn có hơn 20 phóng viên các cơ quan truyền thông báo chí đến dự, đưa tin.

Chủ tịch Hội Nhà văn TP. HCM - nhà văn Trịnh Bích Ngân mở đầu phần khai mạc đã đánh giá “Có những cuộc đời mà khi soi vào, chúng ta không chỉ thấy chiều dài của thời gian, mà còn thấy cả chiều sâu của lịch sử, chiều rộng của một tâm hồn và tình yêu vô bờ bến của một trái tim. Đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng chính là một con người như thế. Ở tuổi gần tròn một thế kỷ, một trăm năm gắn liền với những thăng trầm của đất nước, bà vẫn đang ở đây, giữa chúng ta, vẫn tinh anh, nồng hậu, tràn đầy năng lượng, giữ lửa và thắp lửa cho sáng tạo...”. Kết thúc bài phát biểu nhà văn Trịnh Bích Ngân chia sẻ: “Sự kiện ngày hôm nay cũng không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đây là một dịp để thế hệ hậu thế chúng ta, những người cầm bút đi sau, và cả những độc giả yêu mến văn học, được ngồi lại bên nhau để được gặp gỡ, được trò chuyện với một nhân cách, một tài năng, một biểu tượng của sự dấn thân cho cuộc đời, cho nghệ thuật và tiếp thêm ngọn lửa đam mê, lòng dũng cảm từ một người đi trước”.

Sau phần phát biểu khai mạc của nhà văn Trịnh Bích Ngân, nhà báo Lương Bích Ngọc, đọc thư và trao lẵng hoa của đồng chí Nguyễn Văn Nên - nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM gửi chúc mừng nhà văn, đạo điễn Xuân Phượng; Đồng chí Nguyễn Thị Kim Nguyên - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, tặng hoa và phát biểu chúc mừng.

Ngoài ra có các phát biểu chia sẻ của nhà văn Đỗ Viết Nghiệm, nhà báo Vũ Kim Hạnh, TS. Nguyễn Thành Nam, Chủ tịch Hội nhiếp ảnh TP.HCM Đoàn Hoài Trung; nhà văn Đoàn Minh Tuấn; nhạc sĩ Trần Tiến phát biểu và hát tặng một ca khúc do ông sáng tác.

Trong phần giao lưu, nhà văn - đạo diễn Xuân Phượng đã trả lời và chia sẻ những câu hỏi của PGS - TS Bùi Thanh Truyền, của ông Trần Đình Ba - phó Giám đốc, phó Tổng biên tập NXB Tổng Hợp TP.HCM và phóng viên một số tờ báo.

Bạn đọc đã từng biết đến nhà văn, đạo diễn Xuân Phượng, qua tác phẩm “Gánh gánh... gồng gồng”, ghi lại những câu chuyện chân thực, bi tráng và đầy cảm xúc về quãng đời thăng trầm, và những giai đoạn lịch sử của đất nước mà tác giả đã đi qua: đó là thời chiến tranh giải phóng với bom rơi đạn nổ và thời hòa bình xây dựng đất nước. Tác phẩm của bà đã đoạt giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam và Hội nhà văn TP.HCM  năm 2020. Ngoài ra tác phẩm trên còn được vinh danh giải B và giải “Sách được bạn đọc yêu thích” (Giải thưởng sách quốc gia lần thứ VIII - năm 2025). Năm 2024, đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng xuất sắc đạt Giải Mai Vàng lần thứ 30, hạng mục tác phẩm Văn học cuốn hồi ký “Khắc đi... khắc đến”. Đây là những “chương đời” tiếp theo của tác giả, một nhà văn, một đạo diễn tài hoa ở tuổi 95, dù tác phẩm được in số lượng 3.000 cuốn, nhưng không đáp ứng đủ cho bạn đọc, vì vậy chỉ một thời gian ngắn, trên kệ của các nhà sách đã vắng bóng tác phẩm này.

Nay ở tuổi 97, nhà văn, đạo diễn Xuân Phượng, lại tiếp tục cho ra mắt tác phẩm “Chân cứng đá mềm”, do nhà xuất bản Tổng hợp TP. HCM ấn hành quý II năm 2026. Đây là tập thứ ba trong bộ hồi ký của tác giả, sau Gánh gánh... gồng gồng và Khắc đi... Khắc đến. “Chân cứng đá mềm” là những trang hồi ký chân thực và giàu cảm xúc, về những năm tháng làm phóng viên chiến trường, làm bác sĩ rồi chuyển sang công việc đạo diễn điện ảnh, và gắn bó với công việc này hơn nửa thế kỷ.

 Theo chia sẻ của tác giả Xuân Phương: “Việc viết lại, xâu chuỗi lại tất cả các sự kiện hơn nửa thế kỷ, của một đời làm phim thật không hề dễ dàng, nhất là khi tuổi đã cao, sức khỏe đã kém”. Trong “Chân cứng đá mềm”, tác giả kể lại những chuyến đi làm phim đã để lại ấn tượng khó quên. Đó là những kỷ niệm một thời làm phim thời sự, những thước phim phản ánh chân thực cuộc sống của quân và dân ta trong chiến tranh, đầy hy sinh, gian khổ nhưng rất lạc quan, tin tưởng sẽ có một ngày chiến thắng. Tác phẩm đã ghi lại ký ức của chính mình, khắc họa số phận con người vươn lên trong sự khốc liệt của chiến tranh, từ trận địa trên tuyến lửa Vĩnh Linh, “nơi đầu sóng ngọn gió” của miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Đọc tác phẩm, chúng ta sẽ bắt gặp những câu chuyện đời thường, giản dị và “rất Việt Nam”, cùng những hồi ức về đồng đội, về đồng nghiệp, những người cùng một thời sống và làm việc với tác giả, nay chỉ còn lại trong ký ức xa xăm, bởi hầu hết họ đã trở về miền mây trắng.

Đọc tác phẩm, chúng ta thấy một thiếu nữ Xuân Phượng 16 tuổi (1945), sinh ra trong một gia đình hoàng tộc, nhưng đã thoát ly gia đình để tham gia Việt Minh, để rồi trở thành một kỹ thuật viên thuốc nổ, một cô y tá chăm sóc thương binh, tham gia nhiều vị trí cam go trên chiến trường, làm công tác đối ngoại và công tác truyền thông trong chiến tranh… Đó là một hành trình dài đầy gian nan thử thách của bà cũng như của cả một thế hệ đã “dấn thân” cho cách mạng. Tác giả chia sẻ: “Trong hồi ký này, tôi kể về những ngày đầu khó khăn vấp váp, về những bước đi chập chững của mình vào một nghề rất mới. Nhất là những cố gắng để có thể trụ lại với quyết định đổi nghề sang làm phim tài liệu ở năm 37 tuổi. Một cuộc “dấn thân” với bao chuyện vui buồn, đắng cay để năm mươi tám năm sau, tập hồi ký này đến với các bạn”. Với cuốn sách, tác giả đã gửi gắm nhiều suy ngẫm sâu sắc về nghề nghiệp, về lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ, và giá trị bền vững của sự kiên định, bền bỉ trước mọi thử thách cam go trong cuộc sống.

Nhà văn, đạo diễn Xuân Phượng tên thật Nguyễn Thị Xuân Phượng, sinh năm 1929 tại Huế trong một gia đình hoàng tộc. Năm 1945, khi mới 16 tuổi bà đã thoát ly gia đình đi theo cách mạng. Trong thời gian ở chiến khu Việt Bắc cho đến khi hòa bình lập lại ở miền Bắc (1954), bà đã trải qua nhiều nghề, trước khi chuyển qua học và làm phim tài liệu chiến trường. Bà là nữ đạo diễn, phóng viên chiến trường duy nhất ở Việt Nam, làm việc tại phòng Truyền hình (tiền thân của Đài truyền hình Việt Nam bây giờ). Ngày 30/4/1975 lịch sử, bà theo chân đoàn quân tiến vào Sài Gòn, trở thành một trong những phóng viên đầu tiên, chứng kiến chế độ ngụy quyền Sài Gòn sụp đổ, ngày non sông gấm vóc Việt Nam thu về một mối.

Sau khi nghỉ hưu, với niềm thôi thúc muốn làm một điều gì đó, để giới thiệu văn hóa Việt với bạn bè quốc tế, năm 1991 bà đã mở phòng tranh Lotus Gallery ở Quận 7 (cũ). Đây là một trong những phòng tranh tư nhân đầu tiên tại TP.HCM, chuyên trưng bày các tác phẩm hội họa, nhiếp ảnh và điêu khắc đương đại Việt Nam. Nhà văn, đạo diễn Xuân Phượng, còn có biệt danh “người đàn bà thép” của làng hội họa Việt Nam./.

Một số hình ảnh tại buổi ra mắt sách