Những "ổ độc" ngầm trên mạng xã hội

Đó là những góc tối “ổ độc” âm thầm ẩn dưới bề mặt phẳng lặng của Internet đang trở thành môi trường nuôi dưỡng, che chở và kích hoạt hành vi lệch chuẩn, thậm chí dẫn dắt tới tội ác, và nếu không cảnh giác và hành động quyết liệt, xã hội sẽ phải trả giá bằng những bi kịch tương tự, hoặc thậm chí tồi tệ hơn.

Những góc tối của thế giới ảo

Vụ án Đoàn Văn Sáng cho thấy một điều không thể coi thường, là thủ phạm và nạn nhân kết nối qua mạng xã hội, trong những nhóm kín chứa nội dung lệch lạc, biến thái, không kiểm soát. Tại đó, con người như được “giải phóng khỏi chuẩn mực”, tự do trượt dài vào hành vi bệnh hoạn.

Đây chính là vùng trũng đạo đức, nơi mà nội dung bạo lực, kích động được chia sẻ như trò tiêu khiển. Các nhóm fetish, lệch lạc được núp bóng dưới cái mác “riêng tư” để hoạt động không kiểm soát.

Ở đó, những kẻ vô danh cổ súy cho sự suy đồi, tán thưởng cái ác, khuyến khích hành vi trái pháp luật. Kẻ phạm tội học cách giấu dấu vết, ngụy trang, phi tang… từ chính những nội dung lệch lạc lưu hành trong nhóm.

Theo thống kê từ Cục An ninh mạng và Bộ VHTT&DL, phần lớn các vụ mua bán dữ liệu cá nhân, lừa đảo công nghệ cao và tổ chức phạm tội trên mạng đều xuất phát từ những nhóm kín trên Facebook, Zalo, Telegram,...

Điều đáng sợ không chỉ là tính chất phi pháp của các giao dịch, mà là quy mô và mức độ chuyên nghiệp của chúng.

Nhiều tờ báo lớn như Công an TP.HCM, Công an nhân dân, Tuổi Trẻ,... đã thông tin rõ, các nhóm kín này hoạt động như một “chợ đen” dữ liệu khổng lồ, nơi thông tin CCCD, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, thậm chí cả dữ liệu sinh trắc học được rao bán công khai theo “gói” từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng.

Trên Telegram, lực lượng công an từng triệt phá một nhóm kín có tên “Nguyên Liệu Mạng Xã Hội”, nơi quy tụ hàng chục nghìn thành viên từ nhiều tỉnh, thậm chí nước ngoài; chuyên mua bán dữ liệu người vay tín dụng, phụ huynh học sinh, chủ thẻ tín dụng, phần mềm vượt nhận diện khuôn mặt, ứng dụng giả mạo ngân hàng…

Những “cánh cửa ẩn danh” trên Telegram, chỉ cần một mã mời để tham gia, đang trở thành thiên đường cho tội phạm công nghệ cao.

Chúng không còn là những nhóm rời rạc, mà là những mạng lưới tội phạm tinh vi, hoạt động xuyên biên giới, gây thiệt hại cho hàng triệu người. Đáng lo hơn, nhóm càng kín thì càng khó phát hiện, càng khó triệt phá.

Sự lệch chuẩn đạo đức xã hội bị hợp thức hóa trong nhóm kín

Một vấn đề đáng quan ngại khác là sự bùng nổ của các nhóm kín cổ súy hành vi lệch chuẩn, xói mòn nền tảng đạo đức xã hội.

Báo Đại đoàn kết và Nhân Dân từng đưa ra danh sách những nhóm có tên gọi gây sốc, như: “Hội muốn tự tử”, “Hội người thích làm liều”, “Hội bùng nợ”, “Hội trốn nợ tín dụng”, “Hội buôn nội tạng online”, “Hội cắm đồ, chốt đơn bất chấp”, …

Trong các nhóm này, những hành vi sai trái vốn đáng lên án lại được bình thường hóa, thậm chí được cổ vũ như một “cá tính sống”. Một số nhóm có hàng chục nghìn thành viên, trong đó nhiều bình luận thể hiện quan điểm lệch lạc tới mức nguy hiểm.

Đặc biệt đáng lo ngại là các nhóm kín liên quan đến tự tử, tự hủy hoại bản thân, nơi một số thành viên chia sẻ cảm xúc tiêu cực không đúng cách, còn người khác lại hướng dẫn phương pháp tự tử, “chia sẻ kinh nghiệm” một cách lạnh lùng.

Đây không chỉ là lệch chuẩn đạo đức, mà còn là đe dọa trực tiếp đến tính mạng của những người trẻ đang khủng hoảng tinh thần.

Nhiều luật sư, nhà tâm lý và lực lượng công an đều đã đưa ra các cảnh báo mạng xã hội đang tồn tại những ổ nhóm mà nếu không coi là “địa bàn tội phạm”, thì chính chúng ta đang tự che mắt mình trước hiểm họa.

Và nếu không xử lý mạnh tay, các nhóm này sẽ trở thành ổ phát tán tư tưởng đen, kéo lùi sự phát triển lành mạnh của cả một thế hệ, đặc biệt là thanh thiếu niên lại là đối tượng dễ bị lôi kéo nhất.

Giữ sạch không gian mạng từ sớm, từ xa

Để bóc gỡ tận gốc các “ổ độc” trên mạng xã hội, những giải pháp mạnh mẽ phải được triển khai đồng bộ. Theo đó, cần siết chặt pháp lý, tiến hành định danh tài khoản.

Việc định danh tài khoản mạng xã hội là bước quan trọng để giảm ẩn danh, tăng trách nhiệm cá nhân. Luật An ninh mạng, Nghị định 15/2020/NĐ-CP cần được áp dụng mạnh tay hơn với admin nhóm kín; người đăng tải nội dung xấu độc; người tổ chức, lôi kéo, truyền bá hành vi vi phạm pháp luật, không để bất kỳ ai lợi dụng “vỏ bọc ảo” để gây hại thật.

Tăng cường giám sát, bóc gỡ ổ nhóm tội phạm. Các lực lượng chuyên trách cần theo dõi các nhóm kín có dấu hiệu vi phạm; dùng biện pháp nghiệp vụ xâm nhập, thu thập chứng cứ; triệt phá các đường dây mua bán dữ liệu, lừa đảo công nghệ cao ngay từ khi còn manh nha.

Nhiều chiến công gần đây cho thấy, khi lực lượng công an chủ động tiến công, tội phạm mạng không có “vùng an toàn”.

Buộc nền tảng xuyên biên giới như Facebook, Telegram, TikTok,… phải tuân thủ pháp luật Việt Nam, như gỡ bỏ nhanh, dứt điểm, triệt để các nhóm, kênh chứa nội dung độc hại; phối hợp cung cấp dữ liệu khi cơ quan điều tra yêu cầu; chịu trách nhiệm khi để nội dung vi phạm tái diễn.

“Tiêm vắc-xin số” cho cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ bằng cách giáo dục kỹ năng số cần được đưa vào nhà trường, gia đình, tổ chức thanh niên, để thanh thiếu niên có đầy đủ kiến thức nhận diện lừa đảo; cách từ chối lời mời vào nhóm lạ; cách báo cáo, chặn nội dung độc hại; và quan trọng hơn là cách lựa chọn giá trị sống đúng đắn trong thời đại số.

Xây dựng cộng đồng tích cực “lấn át” bóng tối, phát triển các diễn đàn chính thống về tâm lý, hướng nghiệp, giáo dục; các nền tảng thông tin minh bạch, dễ tiếp cận; các mô hình tương tác tích cực để thanh niên tìm đến thay vì rơi vào hố đen của nhóm kín độc hại.

Giữ sạch không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng, mà là trách nhiệm của mỗi người dân. Mỗi cú nhấp chuột, mỗi lượt tham gia nhóm, mỗi lượt chia sẻ thông tin đều góp phần định hình môi trường mà chúng ta đang sống.

Khi các “ổ nhóm độc hại” bị bóc gỡ, khi hành vi lệch chuẩn không còn đất sống, khi giới trẻ được bảo vệ khỏi những cám dỗ ngầm trong bóng tối, thì không gian mạng Việt Nam mới thực sự trở thành không gian của tri thức, sáng tạo và phát triển bền vững.