Ngày u ám với EU

Trong khi bên kia Đại Tây Dương, Tổng thống Mỹ - Donald Trump mừng ra mặt khi tuyên bố bản ký kết với EU là “thỏa thuận thương mại lớn nhất từng được thực hiện”, thì những lời lẽ phát đi từ châu Âu nghe thật ảm đạm. Chứng kiến những gì diễn ra, Thủ tướng Pháp - François Bayrou thốt lên rằng đây là “một ngày u ám” khi liên minh các dân tộc tự do phải “cúi đầu khuất phục”.

Giới lãnh đạo đảng Xã hội Pháp thì gọi đây là một “nỗi ô nhục” và là con đường dẫn đến tình trạng “chư hầu” của các nước EU. Thủ tướng Hungary - Viktor Orban còn gay gắt hơn khi cho rằng đây thậm chí không phải là một thỏa thuận, mà là cuộc đàm phán một chiều, nơi ông Donald Trump đã “ăn tươi nuốt sống” đối thủ là bà Ursula von der Leyen - Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) do chênh lệch về kinh nghiệm đàm phán.

Đúng là mức thuế mà Washington đưa ra thật khó nuốt với Brussels. Theo thỏa thuận công bố ngày 27-7-2025, hầu hết hàng hóa châu Âu xuất khẩu sang Mỹ, bao gồm cả ô tô, sẽ chịu mức thuế 15%. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà xuất khẩu châu Âu phải đối mặt với thuế quan cao gấp 3 lần mức trung bình 4,8% hiện hành.

Còn nhớ, mức thuế cơ bản 10% mà Mỹ tạm thời áp dụng với EU khi thỏa thuận còn đang đàm phán cũng đã đủ “đau đớn” để khiến EC phải hạ dự báo tăng trưởng của Liên minh trong năm nay từ 1,3% xuống còn 0,9%. Nay với thỏa thuận mới, hầu hết mặt hàng xuất khẩu của EU, từ thực phẩm đặc sản đến hàng tiêu dùng, sẽ phải đối mặt với tình trạng chi phí tăng đột biến, đè nặng lên mục tiêu tăng trưởng của châu Âu.

Thiệt hại nhiều nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Với những tập đoàn lớn, chi phí tăng thêm có thể được họ gánh chịu hoặc chuyển sang cho các bên khác. Nhưng với các doanh nghiệp nhỏ mà quyền định giá hạn chế và biên lợi nhuận mỏng manh, tổn thương sẽ lớn hơn nhiều. Nếu biết rằng các doanh nghiệp vừa và nhỏ đại diện cho 99% doanh nghiệp EU, sử dụng hơn 100 triệu lao động và chiếm khoảng 40% kim ngạch xuất khẩu của EU sang Mỹ, thì mới thấy mức thuế mà Washington áp đặt có sức tàn phá khủng khiếp thế nào.

Đơn cử như tác động với nhà xuất khẩu mỹ phẩm nhỏ ở Provence, hay nhà sản xuất phô mai ở Normandy (Pháp). Đây là những loại hình doanh nghiệp có sản lượng khiêm tốn, dựa vào lòng trung thành của khách hàng và vị thế thị trường ngách. Mức thuế 15% đối với hàng hóa vốn trước đây được miễn không chỉ là thách thức mà còn có thể là đòn chí mạng với họ. Trong cuộc phỏng vấn với France 24, bà Sophie Leclerc - chủ sở hữu một công ty chăm sóc da cỡ trung, cho rằng thỏa thuận này khiến bà có rất ít lựa chọn. “Chúng tôi có thể tăng giá và có nguy cơ mất các nhà phân phối tại Mỹ, hoặc rút khỏi Mỹ hoàn toàn. Cách nào đi nữa thì chúng tôi cũng thua” - bà Sophie Leclerc than phiền.

Rồi không chỉ mức thuế, nhiều thỏa thuận khác cũng khiến châu Âu như lên cơn sốt. Theo cam kết, EU sẽ phải mua 750 tỷ USD dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng từ Mỹ, bao gồm cả các sản phẩm năng lượng khác như nhiên liệu hạt nhân, trong vòng 3 năm. Điều này đồng nghĩa với mỗi năm châu Âu phải bỏ ra tới 250 tỷ USD mua năng lượng từ Mỹ, gấp 3 lần mức nhập khẩu hiện nay. Không hiểu châu Âu chuyển đổi nguồn cung năng lượng thế nào để đáp ứng yêu cầu này trong thời gian gấp rút như vậy.

Rồi cam kết của EU sẽ đầu tư thêm 600 tỷ USD vào Mỹ. Trên thực tế, Brussels sẽ không có đủ thẩm quyền để thực hiện lời hứa này, vì các khoản đầu tư sẽ chỉ đến từ khu vực tư nhân. Vẫn còn quá sớm để khẳng định liệu cam kết trên có gây tổn hại đến các khoản đầu tư trong nội bộ châu Âu hay sẽ làm giảm tăng trưởng của EU hay không, nhưng có điều rõ ràng là châu Âu sẽ phải chia sẻ nguồn đầu tư với Mỹ trong bối cảnh châu lục này đang rất cần những nguồn lực để ổn định nền kinh tế và lấy lại đà tăng trưởng.

Nhiều câu hỏi đặt ra nhưng Brussels cũng chẳng có cách nào khác bởi với tỷ trọng thương mại chiếm 28% GDP, EU phụ thuộc vào thương mại toàn cầu, trong đó Mỹ là đối tác quan trọng hàng đầu. Theo con số thống kê, năm 2024, Mỹ nhập khẩu khoảng 606 tỷ USD hàng hóa từ EU và xuất khẩu khoảng 370 tỷ USD sang khối này. Sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ khiến châu Âu không thể cho phép chiến tranh thương mại bùng nổ.

Chính vì thế, dù không mặn mà gì với thỏa thuận thương mại với Mỹ, châu Âu cũng đành ngậm quả đắng và đành tự an ủi. Thủ tướng Tây Ban Nha - Pedro Sanchez chia sẻ: “Tôi ủng hộ thỏa thuận thương mại này, nhưng là sự ủng hộ không mấy hào hứng”. Còn Bộ trưởng Thương mại Thụy Điển - Benjamin Dousa thì thừa nhận: “Thỏa thuận này không khiến ai giàu lên, nhưng có lẽ là lựa chọn ít tệ hại nhất”.