Hai bảo vật Văn hóa Óc Eo được công nhận bảo vật quốc gia

Ngày 28/11, Ban quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang tổ chức Lễ công bố quyết định của Thủ tướng Chính phủ công nhận Bảo vật quốc gia và trao bằng xác lập Kỷ lục Việt Nam liên quan đến văn hoá Óc Eo.

Theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh An Giang hiện có hai bảo vật quốc gia thuộc nền văn hóa Óc Eo, gồm tượng Đầu Phật Linh Sơn Bắc (niên đại thế kỷ I - III) đang lưu giữ tại Ban quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang, và Mộ vò Gò Cây Trâm (niên đại thế kỷ IV - V). 

Tượng đầu Phật Linh Sơn Bắc và Mộ vò Gò Cây Trâm là những hiện vật có giá trị đặc biệt quan trọng, góp phần khẳng định tầm vóc, chiều sâu lịch sử và bản sắc của nền văn hóa Óc Eo - một trong những nền văn hóa cổ tiêu biểu ở vùng Nam Bộ.

Hiện vật Tượng đầu Phật Linh Sơn Bắc được phát hiện trong quá trình khai quật tại di tích Linh Sơn Bắc (khu di tích Óc Eo - Ba Thê). Tượng được tìm thấy trong tầng văn hóa có sự tích tụ của các di vật gốm, ngói, đèn dầu kiểu Ấn Độ. Bức tượng đầu Phật bằng đất nung, thể hiện hình ảnh Đức Phật với vòm rắn Naga 5 đầu tỏa ra phía sau tạo thành tán che trên đầu - biểu tượng đặc trưng trong mỹ thuật Phật giáo chịu ảnh hưởng Ấn Độ.

Mộ vò Gò Cây Trâm được phát hiện trong cuộc khai quật tại 4 hố, với tổng diện tích 85m². Mộ vò được phát hiện nằm trực tiếp trên một mặt phẳng - thuộc đáy lớp văn hóa 1, đào xuống lớp văn hóa 2 (lớp có lỗ cột gỗ và hiện vật gốm đặc trưng cho giai đoạn Óc Eo sớm). Huyệt mộ xuất lộ ở độ sâu khoảng 0,5m so với bề mặt, có dạng hình tròn, đường kính miệng huyệt khoảng 47-50cm, sâu 42cm. Đáy huyệt có phần hơi phình ra, ở trung tâm có một lỗ tròn xuyên xuống tầng cát xám bên dưới.

Quan tài là một vò gốm đặt nằm ngửa giữa lòng huyệt, miệng vò có nắp đậy hình đĩa, vành móc, úp kín lòng thành. Bên trong là lớp đất mịn, xốp, màu xám đen. Di cốt thu được bao gồm phần xương hàm còn răng, xương hốc mắt… xác định là của một cá thể trẻ em, khoảng 7-8 tuổi.

Ông Nguyễn Văn Nhiên - Giám đốc Ban quản lý di tích Văn hóa Óc Eo cho biết, Văn hóa Óc Eo là một nền văn hóa khảo cổ rực rỡ, hình thành và phát triển từ thế kỷ I đến thế kỷ VII sau Công nguyên, gắn liền với vương quốc Phù Nam - một trong những nhà nước cổ lớn nhất Đông Nam Á thời bấy giờ. Được nhận diện từ năm 1944 qua các cuộc khai quật của học giả người Pháp Louis Malleret tại cánh đồng Óc Eo, nền văn hóa này đã để lại hệ thống di tích, di vật phong phú, độc đáo và có giá trị đặc biệt quan trọng.

Khu di tích Óc Eo - Ba Thê, với diện tích trên 433 ha, gồm khu A (núi Ba Thê) và khu B (cánh đồng Óc Eo), đang tiếp tục được mở rộng theo yêu cầu của Hội đồng Di sản Thế giới, phù hợp Văn bản số 169 UBQG của Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam (ngày 14/11/2025). Được khẳng định là trung tâm đô thị cổ Óc Eo của vương quốc Phù Nam từ thế kỷ II - VII sau Công nguyên, là cốt lõi hình thành nền văn hoá Óc Eo hôm nay.