Đắm mình trong không gian tân nhạc, ngược dòng ký ức về Hà Nội hào hoa

Không chỉ là trưng bày hiện vật, chương trình còn mở ra không gian đối thoại về ký ức đô thị, nơi âm nhạc trở thành sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần khẳng định giá trị của di sản văn hóa Thủ đô trong dòng chảy sáng tạo đương đại.

Hành trình trở về "thành phố xa xưa"

Điểm nhấn của chương trình là không gian trưng bày giới thiệu 102 bản nhạc và hiện vật quý được tuyển chọn từ bộ sưu tập khoảng 2.000 tờ nhạc cùng nhiều tư liệu, hình ảnh có giá trị. Những bản nhạc gốc, tờ nhạc, đĩa hát, chân dung các nhạc sĩ, ca sĩ và nhiều hiện vật hiếm đã tái hiện sinh động diện mạo của nền tân nhạc Hà Nội trong giai đoạn 1934–1954.

Không gian được thiết kế theo năm chủ đề, dẫn dắt người xem đi qua những lát cắt khác nhau của đời sống Hà Nội đầu thế kỷ XX: từ những bản tình ca lãng mạn, hơi thở đô thị thanh lịch, tinh thần yêu nước trong các ca khúc cách mạng đến dấu ấn sáng tạo của nhiều nhạc sĩ lớn như Văn Cao, Đoàn Chuẩn – Từ Linh, Dương Thiệu Tước, Thẩm Oánh cùng nhiều tên tuổi đã đặt nền móng cho nền âm nhạc Việt Nam hiện đại.

Mỗi hiện vật không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn kể câu chuyện về một Hà Nội giàu bản sắc, nơi âm nhạc phản chiếu đời sống xã hội, lưu giữ ký ức của thành phố và nuôi dưỡng tâm hồn nhiều thế hệ người Việt.

Phát biểu khai mạc chương trình, Giám đốc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội Nguyễn Thị Ngọc Hòa nhấn mạnh, trưng bày và tọa đàm "Hướng về thành phố xa xưa: Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934–1954)" là hoạt động chuyên đề nhằm tôn vinh những giá trị của nền tân nhạc Hà Nội trong giai đoạn hình thành và phát triển từ năm 1934 đến năm 1954, đồng thời góp phần lan tỏa di sản âm nhạc của Thủ đô đến đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa, âm nhạc là một trong bảy lĩnh vực sáng tạo được UNESCO xác định trong Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo. Mặc dù Hà Nội được UNESCO ghi danh ở lĩnh vực Thiết kế, Thủ đô cũng sở hữu một kho tàng di sản âm nhạc đặc biệt phong phú với nhiều ca khúc ra đời qua các thời kỳ lịch sử, phản ánh đời sống đô thị, tình cảm và ký ức của người Hà Nội.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa khẳng định: "Qua các tư liệu được giới thiệu tại trưng bày, công chúng có thể thấy tân nhạc không chỉ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần mà còn trở thành phương tiện lưu giữ ký ức, bồi đắp bản sắc văn hóa và là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển các ngành công nghiệp văn hóa của Thủ đô.Chúng tôi kỳ vọng hoạt động này sẽ góp phần đưa di sản âm nhạc đến gần hơn với công chúng, tạo nguồn cảm hứng để các giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong đời sống đương đại."

Tân nhạc – không gian văn hóa mới của người Việt

Ngay sau lễ khai mạc, tọa đàm "Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934–1954)" diễn ra với sự tham gia của nhạc sĩ Giáng Son, Tiến sĩ Ngữ văn Trần Ngọc Hiếu, nhà nghiên cứu – nhà văn Nguyễn Trương Quý và MC nhà văn Diệu Thủy.

Tại tọa đàm, các diễn giả cùng nhìn lại quá trình hình thành của nền tân nhạc Hà Nội, phân tích những giá trị nghệ thuật và văn hóa được lưu giữ trong các ca khúc tiền chiến, đồng thời khẳng định vai trò của âm nhạc như một phần không thể tách rời trong ký ức đô thị cũng như sự phát triển của công nghiệp văn hóa sáng tạo Hà Nội hôm nay.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Trương Quý, tân nhạc Việt Nam là thuật ngữ dùng để chỉ những ca khúc được sáng tác theo hình thức âm nhạc phương Tây bởi các nhạc sĩ Việt Nam từ thập niên 1930, nhằm phân biệt với các loại hình cổ nhạc truyền thống.

Ông cho rằng, trong suy nghĩ của nhiều người, tân nhạc thường được gắn với những bản tình ca lãng mạn, nhưng đó chỉ là một phần rất nhỏ trong diện mạo của dòng nhạc này. Cùng với Thơ Mới, văn xuôi Quốc ngữ, hội họa Trường Mỹ thuật Đông Dương hay báo chí tân văn, tân nhạc đã góp phần tạo nên một không gian văn hóa mới của người Việt trong thế kỷ XX.

"Tân nhạc cũng như văn xuôi, Thơ Mới, hội họa hay báo chí tân văn đã tạo ra một không gian văn hóa mới và để lại ảnh hưởng trong suốt thế kỷ XX, cho đến hôm nay vẫn còn rất nhiều dư địa để nghiên cứu," nhà nghiên cứu Nguyễn Trương Quý chia sẻ.

Những di sản vô giá của nền âm nhạc Việt Nam

Đánh giá về các hiện vật được giới thiệu tại trưng bày, nhạc sĩ Giáng Son cho rằng đây là những tư liệu có giá trị đặc biệt, phản ánh quá trình hội nhập rất sớm của nền âm nhạc Việt Nam với thế giới.

Theo bà, ngay từ những năm đầu của tân nhạc, các nhạc sĩ Việt Nam đã tiếp cận hệ thống ký âm năm dòng kẻ và thang âm bảy nốt của châu Âu, nhưng điều quan trọng là họ vẫn giữ được cốt cách và tâm hồn Việt trong từng giai điệu.

"Bằng việc tiếp thu thủ pháp sáng tác phương Tây về hình thức và hòa thanh, nhưng vẫn gìn giữ chất liệu và cảm xúc Việt Nam, các nhạc sĩ như Văn Cao, Lê Thương hay Đoàn Chuẩn đã tạo nên những tác phẩm mang vẻ đẹp rất riêng.Đó là những giai điệu vừa mang nỗi buồn của thời đại, vừa có sức sống lâu bền, truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ nhạc sĩ sau này," nhạc sĩ Giáng Son chia sẻ.

Đan xen phần tọa đàm là những tiết mục biểu diễn của ca sĩ Quỳnh Hoa và Trung Ka với các ca khúc nổi tiếng như Hà Nội 49, Chiếc lá cuối cùng, Trương Chi, Thu vàng và Hướng về Hà Nội. Những giai điệu quen thuộc đã đưa khán giả trở về một Hà Nội thanh lịch, hào hoa, nơi âm nhạc trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ.

Khi ký ức được đánh thức qua những giai điệu xưa

Không chỉ thu hút những người yêu âm nhạc, không gian trưng bày còn mang đến nhiều cảm xúc cho các cựu chiến binh, người cao tuổi và những người đã từng sống trong giai đoạn tân nhạc Hà Nội phát triển rực rỡ. Nhiều khán giả dành khá nhiều thời gian bên những tờ nhạc cũ, chiếc đĩa hát hay những bức ảnh tư liệu, lặng lẽ tìm lại một phần ký ức của chính mình.

Đối với nhiều cựu chiến binh, những ca khúc như Hướng về Hà Nội, Thu vàng hay Hà Nội 49 không đơn thuần là những tác phẩm âm nhạc mà còn gắn với những năm tháng chiến đấu, những cuộc chia ly và cả niềm tin vào ngày đất nước hòa bình. Có người chia sẻ rằng đã nhiều năm mới được nhìn thấy những bản nhạc in nguyên gốc từng được gìn giữ như một báu vật trong gia đình.

Nhiều khán giả lớn tuổi cũng bày tỏ sự xúc động khi bắt gặp những hình ảnh, hiện vật gợi nhớ về một Hà Nội thanh lịch, nơi tiếng nhạc vang lên từ chiếc máy hát đĩa, từ các phòng trà hay trên những con phố nhỏ. Với họ, tân nhạc không chỉ là ký ức của một thời tuổi trẻ mà còn là một phần bản sắc của Hà Nội, được lưu giữ qua từng giai điệu và lời ca.

Sự hiện diện của đông đảo người trẻ tại không gian trưng bày càng khiến những cuộc gặp gỡ giữa các thế hệ trở nên ý nghĩa hơn. Nhiều cựu chiến binh và người cao tuổi đã chia sẻ những câu chuyện của mình với con cháu, cùng nhau lắng nghe những ca khúc quen thuộc để thấy rằng, dù thời gian có trôi qua, âm nhạc vẫn là cầu nối bền vững giữa quá khứ và hiện tại.Chính những khoảnh khắc ấy đã làm cho trưng bày không chỉ là nơi giới thiệu tư liệu, hiện vật mà còn trở thành không gian lưu giữ ký ức và lan tỏa tình yêu đối với di sản âm nhạc Thủ đô.

Lan tỏa giá trị di sản trong đời sống đương đại

Thông qua chương trình trưng bày và tọa đàm, Bảo tàng Hà Nội đã giới thiệu một giai đoạn đặc sắc của lịch sử âm nhạc Việt Nam với mong muốn khơi dậy sự quan tâm của công chúng, đặc biệt là giới trẻ, đối với những giá trị di sản của Thủ đô.

Trong bối cảnh Hà Nội đang thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo, việc đưa di sản âm nhạc đến gần hơn với công chúng thông qua các hoạt động nghiên cứu, trưng bày và đối thoại được xem là một hướng đi quan trọng nhằm bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống đồng thời tạo động lực cho sáng tạo đương đại.

Không chỉ gợi nhớ về một thời kỳ vàng son của tân nhạc Hà Nội, chương trình còn khẳng định vai trò của Bảo tàng Hà Nội như một không gian sáng tạo mở, nơi những giá trị lịch sử tiếp tục được kể lại bằng ngôn ngữ của hiện tại, để di sản không chỉ được lưu giữ mà còn tiếp tục sống trong đời sống văn hóa hôm nay.