Cựu chiến binh hiến kế: “Hai chân” của kinh tế bạc

Theo dự báo được công bố tại hội nghị, số lượng công dân từ 65 tuổi trở lên tại khu vực ASEAN sẽ đạt 127 triệu người vào năm 2035. Đến năm 2050, toàn bộ các quốc gia trong khối ASEAN đều sẽ chính thức chuyển dịch thành xã hội già hóa. Nhưng với cách nhìn mới, Hội nghị cho rằng “Già hóa dân số” không phải là một cuộc khủng hoảng, mà là một đòn bẩy kinh tế chiến lược với thị trường kinh tế bạc ước tính trị giá ít nhất 4.000 tỷ USD. Nghĩa là, thay vì chỉ xem người cao tuổi (NCT) là đối tượng cần chăm sóc, các tham luận đã tập trung làm rõ năng lực của NCT cần được khai thông; và đây cũng chính là hướng đi cho nền kinh tế bạc, bằng 3 giải pháp chính mà hội nghị đề xuất: Khuyến khích doanh nghiệp giữ chân và tuyển dụng NCT; thúc đẩy tạo ra các sản phẩm công nghệ, dịch vụ phù hợp để NCT tự lập; đưa NCT vào ban cố vấn để tự xây dựng chính sách cho chính NCT!

Ông Bộ trưởng Bộ Phúc lợi xã hội và phát triển Philippin, trên cương vị là Chủ tịch Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN - năm 2026, nhấn mạnh tầm nhìn mới cho khu vực: “Người cao tuổi phải là những người cùng kiến tạo chính sách, chứ không đơn thuần là những người thụ hưởng thụ động”. Ông kêu gọi các quốc gia ASEAN số hóa các chương trình bảo trợ xã hội, nâng cao khả năng tiếp cận kỹ thuật số và chuẩn bị sẵn sàng năng lực tài chính cho người dân khi về già...Có thể thấy ngày nay “Kinh tế bạc” không chỉ xem NCT là đối tượng cần chăm sóc, mà chính sách đã “nghiêng” hẳn sang phát huy năng lực của họ...

Ở nước ta, ngay từ năm 1941, trong bài viết “Kính cáo đồng bào”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định một tư tưởng mang tính chiến lược: “Người cao tuổi là lực lượng nòng cốt góp phần xây dựng nước nhà phồn vinh, giữ vững khối đại đoàn kết...”. Trải qua hơn tám thập kỷ, lời dạy của Người vẫn vẹn nguyên giá trị thời đại. Tháng 3 - 2026, tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về phát triển kinh tế bạc, Chính phủ đã thống nhất nhận thức cốt lõi: “Người cao tuổi không phải là gánh nặng mà là nguồn lực quý báu để phát triển đất nước”. Định hướng chiến lược này hoàn toàn thống nhất với Tư tưởng Hồ Chí Minh: Nhà nước luôn ưu tiên tạo điều kiện để NCT tiếp tục đóng góp trí tuệ và kinh nghiệm cho xã hội; đặc biệt với tốc độ già hóa dân số ở nước ta thuộc hàng nhanh nhất thế giới, trong khi thu nhập bình quân và tích lũy tài sản của đại bộ phận người dân trước khi về già còn ở mức rất hạn chế - được ví một cách hình ảnh là “già khi chưa giầu”. Trong bối cảnh đó, nếu coi nền kinh tế bạc như một cơ thể chuyển động, thì cơ thể ấy lại càng không chỉ phải bước đi bằng hai chân, mà còn thậm chí cần “chân phải” (cống hiến) bước trước “chân trái” (tiêu dùng, hưởng thụ dịch vụ)...

Cũng còn một thực tế tại một số diễn đàn, hội thảo bàn về kinh tế bạc gần đây ở một số địa phương lại đang dấy lên một xu hướng đáng lo ngại - lại “đổi chân” trong tư duy. Nhiều ý kiến và giải pháp dường như đang cố tình đẩy NCT về phía “chân trái” thụ động và có xu hướng nhìn nhận NCT đơn thuần là một thị trường tiêu thụ béo bở để kinh doanh viện dưỡng lão tư thục, thực phẩm chức năng hay dịch vụ chăm sóc sức khỏe đắt đỏ... Ở chiều ngược lại, một số nhà hoạch định chính sách lại loay hoay nhìn NCT như một “gánh nặng” đối với quỹ hưu trí và hệ thống y tế công...

Sự lệch pha này vô tình biến NCT từ vị thế một chủ thể cống hiến chủ động trở thành đối tượng thụ động; hoặc là đối tượng để bán hàng trục lợi, hay cần được bảo trợ xã hội... Nếu dòng chảy chính sách chỉ tập trung vào việc tiêu dùng và chăm sóc, nền kinh tế bạc Việt Nam sẽ bước đi một cách khập khiễng. Xã hội sẽ đối mặt với nguy cơ quá tải hệ thống an sinh trước khi kịp khai thác kho báu chất xám khổng lồ từ thế hệ đi trước. Hiện tại, thị trường lao động của chúng ta vẫn tồn tại định kiến về tuổi tác. Hệ thống luật pháp chủ yếu tập trung vào việc bảo trợ, trợ cấp tuổi già chứ chưa có nhiều chính sách ưu đãi thuế cho doanh nghiệp sử dụng lao động lớn tuổi, hoặc các quỹ hỗ trợ NCT khởi nghiệp. Chính sự thiếu hụt này khiến các hội thảo khi đi vào giải pháp trở nên “khập khiễng”, nghiêng về phía an sinh nhiều hơn là phát triển.

Kinh tế bạc không thuần túy là một khái niệm thương mại, mà là thước đo cho tầm nhìn chiến lược của một quốc gia. Một đất nước phát triển bền vững không phải là nơi cố gắng trẻ hóa dân số bằng mọi giá, mà là nơi biết biến những mái đầu bạc thành “vàng mười” cho nền kinh tế bước vào kỷ nguyên mới.