Phòng ngừa người có vấn đề về sức khỏe tâm thần có nguy cơ xâm phạm trật tự xã hội

Sáng 13/11/2026, tại Học viện Cảnh sát nhân dân, Bộ Công an phối hợp với Bộ Y tế tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Phòng ngừa người có vấn đề về sức khỏe tâm thần có nguy cơ xâm phạm trật tự xã hội”. Thượng tướng, TS Lê Quốc Hùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an và PGS.TS.BS Đào Xuân Cơ, Thứ trưởng Bộ Y tế đồng chủ trì Hội thảo.

Dự Hội thảo có đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương và địa phương; các đơn vị nghiệp vụ, các học viện, trường Công an nhân dân; các nhà khoa học, chuyên gia...

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Đào Xuân Cơ cho biết: Sức khỏe tâm thần không chỉ là vấn đề của y học. Đó còn là vấn đề của chất lượng dân số, an sinh xã hội, sự phát triển bền vững và trong những tình huống nhất định, có liên quan trực tiếp đến công tác bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Theo thống kê, Tổ chức Y tế thế giới ước tính có khoảng 970 triệu người trên toàn cầu sống chung với các rối loạn tâm thần. Tại Việt Nam, số liệu tổng hợp của Bộ Công an đến tháng 12/2025 ghi nhận hơn 99.000 người mắc bệnh tâm thần hoặc có bệnh án, kết luận chuyên môn liên quan; hơn 38.000 người có biểu hiện bất thường về tâm thần đang cư trú, sinh sống trên địa bàn.

Thứ trưởng Đào Xuân Cơ cũng nhấn mạnh, tuy nhiên, không được đồng nhất bệnh tâm thần với hành vi nguy hiểm. Bản thân một chẩn đoán tâm thần không phải là căn cứ để kết luận một người có nguy cơ xâm phạm trật tự xã hội, càng không phải căn cứ để hạn chế các quyền hợp pháp của họ.

Theo đồng chí, nguy cơ phải được đánh giá trên cơ sở bằng chứng, tình trạng lâm sàng, tiền sử hành vi, các yếu tố nguy cơ cụ thể và hoàn cảnh thực tế.Mọi biện pháp can thiệp đều phải đúng thẩm quyền, có căn cứ chuyên môn, tuân thủ pháp luật, bảo đảm tính cần thiết và tương xứng.

Thứ trưởng Đào Xuân Cơ đề nghị, Hội thảo hôm nay không chỉ dừng lại ở việc nhận diện thực trạng, trao đổi kinh nghiệm, mà cần hình thành những đề xuất chính sách, quy trình chuyên môn và mô hình phối hợp có khả năng triển khai trong thực tiễn.

Xoay quanh chủ đề này, Hội thảo đã nhận được hơn 100 báo cáo khoa học của các nhà khoa học, nhà lý luận, các chuyên gia, cán bộ thực tiễn thuộc các bộ, ban, ngành, địa phương.

Theo Đại tá Lê Khắc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an cho biết: Thời gian qua, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phòng ngừa người có vấn đề về sức khỏe tâm thần có nguy cơ xâm phạm trật tự xã hội vẫn còn những khó khăn, vướng mắc nhất định, nhất là trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu nguy cơ; tổ chức khám, chữa bệnh, quản lý, chăm sóc tại cộng đồng; phân định trách nhiệm và phối hợp giữa các cơ quan chức năng, chính quyền cơ sở, gia đình và các tổ chức xã hội. Những vấn đề này đòi hỏi phải có cách tiếp cận toàn diện, khoa học, kết hợp chặt chẽ giữa các biện pháp y tế, pháp luật, xã hội và nghiệp vụ bảo đảm an ninh, trật tự.

Một số giải pháp được lãnh đạo Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an đề xuất gồm: Nâng cao trách nhiệm của gia đình, cộng đồng trong việc chăm sóc người có vấn đề về sức khỏe tâm thần; nghiên cứu xây dựng cơ sỡ dữ liệu quốc gia có sự liên thông giữa các bộ ngành, địa phương và thống nhất việc kết nối, chia sẻ, khai thác phục vụ hiệu quả công tác quản lý, điều trị người có vấn đề về sức khỏe tâm thần…

TS.BS Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục quản lý khám chữa bệnh, Bộ Y tế đã đánh giá thực trạng công tác phát hiện, quản lý, khám bệnh, chữa bệnh, chăm sóc và hỗ trợ người có vấn đề về sức khỏe tâm thần; đặc biệt là những vấn đề còn hạn chế về cơ sở vật chất, số lượng y bác sĩ điều trị, chính sách hỗ trợ cấp phát thuốc, thăm khám tại cộng đồng, chính sách hỗ trợ…

Từ thực tiễn trên, lãnh đạo Cục khám chữa bệnh đề xuất cần tiếp tục làm rõ vai trò, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa lực lượng Công an, ngành Y tế, chính quyền địa phương, gia đình và cộng đồng trong công tác phòng ngừa, phát hiện sớm, can thiệp và xử lý các tình huống có nguy cơ ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội.Cùng với đó, nghiên cứu, đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật; nâng cao năng lực chuyên môn, hiệu quả phối hợp liên ngành; xây dựng các mô hình phòng ngừa chủ động, từ sớm, từ xa, phù hợp với điều kiện thực tiễn….

Với tham luận “Năng lực trách nhiệm hình sự của người mắc bệnh tâm thần trong pháp luật Việt Nam”, TS Hoàng Xuân Châu, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội đã chia sẻ góc nhìn về thực tiễn áp dụng và những khoảng trống trong chuẩn pháp lý, thủ tục cũng như khoảng trống trong cơ chế đảm bảo liêm chính của hoạt động giám định.

Trên cơ sở đó, TS Hoàng Xuân Châu đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện về pháp lý và thủ tục, đảm bảo độ tin cậy và liêm chính của giám định pháp y tâm thần; thiết lập cơ chế kiểm soát chéo; xây dựng cơ chế dữ liệu liên thông giữa Công an, Viện kiểm sát, Tòa án và ngành y tế hồ sơ giám định hồ sơ tâm thần…

Phát biểu tổng kết Hội thảo, Thứ trưởng Lê Quốc Hùng khẳng định, Hội thảo đã nhận diện, đánh giá được bức tranh thực trạng người có vấn đề về sức khỏe tâm thần nói chung ở Việt Nam hiện nay và người có vấn đề về sức khỏe tâm thần có nguy cơ xâm phạm trật tự, an toàn xã hội nói riêng.

Hội thảo đã làm rõ thực trạng công tác khám, chữa bệnh, chăm sóc, điều trị và hỗ trợ người có vấn đề về sức khỏe tâm thần hiện nay; đặc biệt là những vấn đề còn hạn chế. Làm rõ vai trò, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan y tế, Công an, chính quyền địa phương, gia đình và các tổ chức có liên quan trong phát hiện, đánh giá, hỗ trợ, quản lý và phòng ngừa nguy cơ xâm phạm trật tự, an toàn xã hội.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đã đưa ra nhiều kiến nghị từ những vấn đề có tính tổng thể, chiến lược về hoàn thiện cơ chế, chính sách, quy định pháp luật cũng như các kiến nghị cụ thể về điều kiện bảo đảm nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc, điều trị, hỗ trợ người có biểu hiện tâm thần về sức khoẻ, từ đó phòng ngừa họ không thực hiện hành vi phạm tội.

Từ kết quả Hội thảo và để thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ tại Nghị quyết số 18 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển, Thứ trưởng Lê Quốc Hùng nhấn mạnh, công tác phòng ngừa người có vấn đề về sức khỏe tâm thần có nguy cơ xâm phạm trật tự xã hội cần được xác định đúng tầm quan trọng, đặt ở vị trí tương xứng trong mối quan hệ tổng thể về bảo đảm an ninh con người và yêu cầu an ninh chủ động.Cấp ủy, lãnh đạo các các ngành, các cấp cần tiếp tục quán triệt đầy đủ, sâu sắc các quan điểm, tư tưởng chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về nhiệm vụ này, tiếp tục nâng cao nhận thức hơn nữa trách nhiệm về nhiệm vụ quản lý, điều trị và phòng ngừa người có vấn đề sức khỏe tâm thần xâm phạm an ninh, trật tự.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan; khắc phục sơ hở, bất cập trong cơ chế, chính sách và quản lý nhà nước là nguyên nhân, điều kiện phát sinh trong quản lý, điều trị người có vấn đề về sức khỏe tâm thần và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức trong phát hiện, đánh giá, hỗ trợ, can thiệp và xử lý các tình huống có nguy cơ người có vấn đề về sức khỏe tâm thần phạm tội. Nghiên cứu, tham mưu đề xuất các quy định cụ thể về các trường hợp bắt buộc chữa bệnh đối với người có vấn đề sức khỏe tâm thần để đảm bảo vừa điều trị, chăm sóc, vừa phòng ngừa hiệu quả. Nâng cao nhận thức cộng đồng, đồng thời giúp gia đình nhận biết những dấu hiệu bất thường và biết cách tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết.

Thứ trưởng Lê Quốc Hùng khẳng định, Ban Tổ chức sẽ nghiêm túc tiếp thu, nghiên cứu và tổng hợp các ý kiến đóng góp để phục vụ công tác nghiên cứu khoa học, tham mưu xây dựng chính sách cũng như nâng cao hiệu quả phòng ngừa trong thực tiễn...