Thượng Cát: Từ “Ao không rác thải” đến sức lan tỏa của “Dân vận khéo”

Để ao làng xanh trở lại

Trên tuyến phố Châu Đài, ao Mỏ Quạ nằm tiếp giáp quần thể Di tích lịch sử Đình Thượng Cát. Với người dân địa phương, đây không đơn thuần là một khoảng mặt nước, mà còn là một phần không gian sống, gắn với ký ức và đời sống tinh thần của nhiều thế hệ.

Nhưng cùng với tốc độ đô thị hóa, ao làng từng đứng trước nguy cơ ô nhiễm. Rác thải sinh hoạt bị vứt bừa bãi; nước thải chưa qua xử lý chảy trực tiếp xuống lòng ao. Mỗi khi mùa hè đến, mặt nước đục, mùi hôi phát sinh, cảnh quan khu vực bị ảnh hưởng.

Thực trạng ấy khiến nhiều người dân trăn trở. Nhưng như CCB Phạm Văn Dũng, một người dân tổ dân phố Thượng Cát, chia sẻ, đã có thời điểm không ít người nhìn thấy rác nhưng lại nghĩ đó không phải trách nhiệm của mình. “Cái sự tiện tay và suy nghĩ không phải trách nhiệm của riêng tôi đã vô tình biến ao làng thành điểm ô nhiễm, ảnh hưởng đến chính môi trường sống của mỗi gia đình” - ông Dũng bày tỏ.

Từ một vấn đề rất gần với đời sống dân sinh, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Thượng Cát đã báo cáo Thường trực Đảng ủy phường, trực tiếp chủ trì xây dựng mô hình “Ao không rác thải”. Mô hình được triển khai gắn với xây dựng “Tổ dân phố đoàn kết, ấm no, hạnh phúc” và nâng cao chất lượng thực hiện Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”.

Điều đáng chú ý trong cách làm của MTTQ phường là không bắt đầu bằng những mệnh lệnh hành chính. Trước hết là khảo sát thực tế, lắng nghe ý kiến, tổ chức các cuộc họp với các tổ chức chính trị-xã hội và Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư để thống nhất tiêu chí, cách thức thực hiện.

Các buổi sinh hoạt cộng đồng được tổ chức tại nhà văn hóa tổ dân phố. Cán bộ Mặt trận, đoàn thể kiên trì tuyên truyền, đối thoại, giúp người dân nhận rõ tác hại của ô nhiễm nguồn nước đối với sức khỏe và cuộc sống của chính mình.

Đồng chí Văn Thúy Hoa - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Thượng Cát cho biết, việc xây dựng mô hình được thực hiện với phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Theo đó, công tác tuyên truyền, vận động được đặt lên hàng đầu, tạo sự đồng thuận trước khi huy động sức dân cùng tham gia.

Khi người dân đã hiểu, việc chung tay trở thành hành động tự giác. MTTQ phường phối hợp với UBND phường tổ chức các đợt tổng vệ sinh, duy trì phong trào “Ngày Thứ bảy xanh”, thu hút đông đảo cán bộ, hội viên phụ nữ, cựu chiến binh, đoàn viên thanh niên và nhân dân tham gia. Lãnh đạo MTTQ phường trực tiếp cùng người dân trục vớt rác, chỉnh trang khu vực quanh ao.

Từ sự đồng thuận ấy, người dân đã tự nguyện đóng góp hơn 50 triệu đồng và hơn 500 ngày công lao động để chỉnh trang hàng rào bảo vệ, bố trí thùng rác có nắp đậy, trồng và chăm sóc hoa, cây xanh quanh bờ ao.

Sau ba tháng triển khai quyết liệt, khu vực ao Mỏ Quạ đã có sự thay đổi rõ rệt. Toàn bộ rác thải tồn đọng được xử lý; mặt nước dần trong xanh, không còn mùi hôi; khu vực bờ ao trở thành nơi người dân đi bộ, tập thể dục và sinh hoạt cộng đồng.

Nhìn sự thay đổi ấy, CCB Phạm Văn Dũng cảm nhận rõ nhất giá trị của việc cùng nhau làm một việc chung. Bờ ao được phát quang sạch sẽ, cây xanh và hoa được chăm sóc, thùng rác được bố trí thuận tiện. Những túi ni-lông, chai lọ, xác động vật từng xuất hiện trên mặt nước đã không còn. Nước ao dần trong hơn, không khí xung quanh cũng thoáng đãng hơn.

Song với ông, điều quan trọng hơn cả là mô hình đã góp phần thay đổi một nếp nghĩ: giữ gìn môi trường không phải là việc của riêng cán bộ Mặt trận, hội phụ nữ, cựu chiến binh hay đoàn thanh niên, mà là trách nhiệm của từng gia đình, từng người dân.

Bởi thế, sau khi gắn biển công trình “Dân vận khéo”, MTTQ phường tiếp tục tính đến bước đi lâu dài. Ban Công tác Mặt trận tổ dân phố được giao chủ trì duy trì mô hình; các thành viên tổ tự quản được phân công trách nhiệm cụ thể, luân phiên kiểm tra, giám sát. Với những trường hợp vi phạm, trước hết là nhắc nhở mềm dẻo, thấu tình đạt lý; nếu cố tình tái phạm sẽ phản ánh cơ quan chức năng xử lý theo quy định.

Cách làm ấy cho thấy một nguyên tắc quan trọng của công tác dân vận: vận động để người dân cùng làm, nhưng cũng phải trao cho cộng đồng quyền tự quản để mô hình không dừng lại ở một phong trào ngắn hạn.

Khi dân vận bắt đầu từ những việc gần dân

Từ câu chuyện của một ao làng, có thể nhìn rõ hơn cách phường Thượng Cát triển khai phong trào thi đua “Dân vận khéo” trong năm 2026.

Phường Thượng Cát có diện tích tự nhiên 14,77km², dân số 24.692 người. Đây cũng là địa bàn đang triển khai nhiều công trình hạ tầng, giao thông trọng điểm của Thủ đô. Trong bối cảnh đó, công tác dân vận được Đảng ủy phường xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng để tạo sự đồng thuận, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân.

Theo đồng chí Văn Thúy Hoa, phong trào “Dân vận khéo” đã tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên và nhân dân. Từ những vấn đề cụ thể của đời sống, nhiều mô hình được xây dựng trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa-xã hội, quốc phòng-an ninh và xây dựng hệ thống chính trị, mang lại những lợi ích thiết thực cho cộng đồng.

Trong lĩnh vực phát triển kinh tế và thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của địa phương, công tác dân vận đã góp phần tạo sự đồng thuận trong giải phóng mặt bằng. Với phương châm kiên trì tuyên truyền, thuyết phục, tổ dân vận cơ động đã trực tiếp đến từng hộ dân, vận động thành công 760 hộ tự nguyện bàn giao mặt bằng để thực hiện 17 dự án đúng tiến độ.

Trong đời sống văn hóa-xã hội, MTTQ và các tổ chức chính trị-xã hội vận động nhân dân xây dựng nếp sống văn minh, giữ gìn cảnh quan môi trường. Năm 2026, tỷ lệ gia đình văn hóa của phường đạt 94%, 100% tổ dân phố duy trì danh hiệu tổ dân phố văn hóa; tỷ lệ hỏa táng đạt 98,7%. Cùng với đó, nhân dân đã đóng góp lắp đặt 2.050 giá treo cờ Tổ quốc, xóa 16 điểm chân rác, trồng hoa và cây xanh trên chiều dài 1.200m.

Những con số ấy phản ánh một điểm chung trong cách làm dân vận ở Thượng Cát: lựa chọn những vấn đề thiết thực, gắn trực tiếp với quyền lợi và cuộc sống của người dân để vận động.

Từ “Ao không rác thải” đến “Tổ dân phố văn minh, an toàn, tự quản”, “Đoạn đường tự quản sáng-xanh-sạch-đẹp”, các mô hình đều hướng về cơ sở, phát huy tinh thần tự giác và quyền làm chủ của nhân dân.

Đồng chí Lưu Ngọc Hà - Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Thượng Cát, ghi nhận những đóng góp của các tập thể, cá nhân trong phong trào “Dân vận khéo”, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đưa phong trào lan tỏa sâu rộng hơn trong nhân dân.

Đó cũng là yêu cầu đặt ra sau những kết quả bước đầu. Bởi một mô hình chỉ thực sự có sức sống khi nó không dừng ở việc được công nhận hay gắn biển, mà trở thành một phần trong đời sống của cộng đồng.

Từ thành công của “Ao không rác thải”, MTTQ phường Thượng Cát đã rút ra những bài học thiết thực: phải đặt lợi ích của nhân dân lên hàng đầu; cán bộ, đảng viên phải gương mẫu, đi đầu; công tác vận động phải kiên trì, lấy thuyết phục và nêu gương thay cho mệnh lệnh hành chính; đồng thời phát huy thực chất vai trò tự quản của cộng đồng dân cư.

Một ao làng xanh trở lại có thể bắt đầu từ việc không còn một túi rác bị tiện tay ném xuống nước. Nhưng để có được sự thay đổi ấy, cần một quá trình bền bỉ vận động, cần những cán bộ xuống tận cơ sở và, quan trọng hơn, cần sự đồng lòng của người dân.

Có lẽ, đó cũng là ý nghĩa sâu xa nhất của mô hình “Ao không rác thải”: dân vận khéo không phải là làm thay nhân dân, mà là khơi dậy trách nhiệm, để mỗi người dân tự thấy mình là một phần của công việc chung.

Khi một cộng đồng cùng giữ gìn mặt nước trước cửa nhà mình, cùng chăm một hàng cây, nhắc nhau không xả rác, thì từ một việc nhỏ, ý thức tự quản được bồi đắp. Và từ những việc thiết thực, gần gũi ấy, phong trào “Dân vận khéo” ở Thượng Cát tiếp tục lan tỏa, góp phần xây dựng một đô thị xanh, sạch, văn minh và đáng sống.