Chuyên gia lên tiếng về đề xuất phân bổ khoản lỗ 44.800 tỷ đồng vào giá điện

Bộ Công Thương vừa gửi Bộ Tư pháp hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị định sửa đổi bổ sung một số điều Nghị định số 72 năm 2025 của Chính phủ quy định về cơ chế, thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân. Tại dự thảo Nghị định lần 3, Bộ Công Thương đã bổ sung nội dung “các khoản chi phí phục vụ trực tiếp cho việc sản xuất, cung ứng điện nhưng chưa được tính toán, bù đắp đầy đủ trong giá bán lẻ điện bình quân trước đây”.

Theo EVN, trong giai đoạn 2022-2023, do ảnh hưởng của tình hình địa chính trị trên thế giới, chi phí mua điện tăng cao dẫn đến EVN gặp nhiều khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh, số lỗ lũy kế 2 năm này khoảng 50.029 tỷ đồng. Đến hết năm 2024, Công ty mẹ - EVN vẫn còn khoảng gần 44.800 tỷ đồng. Nếu không được tính toán để thu hồi trong giá điện thì sẽ không bù đắp kịp thời phần vốn đầu tư Nhà nước giảm trong giai đoạn các năm trước đây.

Tại đề xuất nói trên, Bộ Công Thương nêu ra 2 phương án, cùng với đó, cơ quan soạn thảo cũng đề nghị phân bổ chênh lệch tỷ giá đánh giá lại chưa được phân bổ, chênh lệch tỷ giá chưa được ghi nhận và thanh toán cho các nhà máy điện theo thỏa thuận tại hợp đồng mua bán điện.

Một thay đổi quan trọng khác được đề xuất trong dự thảo nghị định là cơ chế giám sát khi điều chỉnh giá điện. Theo đó, Bộ Công Thương sẽ thực hiện kiểm tra, rà soát và cho ý kiến đối với phương án giá của EVN trước khi điều chỉnh cả khi tăng và giảm (áp dụng cho các mức giảm từ 1% trở lên hoặc tăng từ 2% đến dưới 5%). Với quy định hiện hành: Bộ Công Thương chỉ kiểm tra, rà soát trước khi EVN thực hiện điều chỉnh tăng giá điện. Đối với trường hợp giảm giá, EVN sẽ tự quyết định và Bộ Công Thương thực hiện hậu kiểm.

EVN cần báo cáo chi tiết cấu thành khoản lỗ

Tại tọa đàm về phát triển ngành điện của Cổng thông tin Chính phủ, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) Nguyễn Tiến Thỏa đề nghị làm rõ bản chất, nguyên nhân khoản lỗ. Trường hợp Nhà nước cho phép, người dân đồng thuận, ông Thỏa cho rằng EVN phải rà soát lại tất cả những khoản chi phí này, trong đó khoản nào được tính vào giá thì giữ lại, khoản nào pháp luật chưa quy định thì loại ra. Đồng thời, theo ông Thỏa, EVN cần xây dựng một lộ trình phân bổ hợp lý để tránh gây sốc về giá điện trong trường hợp khoản chi phí chưa phân bổ được đưa vào tính toán giá điện.

Theo Nghị định 72, thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân vẫn được giữ 3 tháng một lần như hiện nay. Tức là, mỗi năm có thể sẽ có 4 đợt thay đổi giá. Ông Nguyễn Tiến Thỏa cho rằng việc điều chỉnh vẫn cần theo cơ chế, chu kỳ này. “Nếu điều chỉnh giá 3 tháng một lần, chi phí sẽ được phân bổ dần, tránh tình trạng dồn nén rồi tăng mạnh một lần, gây cú sốc cho xã hội. Kinh nghiệm từ điều hành giá xăng dầu đã cho thấy cách làm này hiệu quả” - ông Thỏa góp ý.

Trong khi đó, ông Hà Đăng Sơn - chuyên gia độc lập về năng lượng, Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh cho rằng: Việc đưa các chi phí phát sinh bất thường, ví dụ như chênh lệch giá nhiên liệu phục vụ phát điện (tăng cao từ năm 2022 và gây lỗ do chi phí sản xuất điện cao hơn giá bán lẻ) hoặc các chi phí phát sinh do thực hiện các chính sách ưu tiên, ưu đãi của Chính phủ vào giá điện là phù hợp.

Ông Sơn nhấn mạnh: Cần nhắc lại, theo các số liệu nêu trong báo cáo tài chính của EVN, ngay từ năm 2021, hoạt động kinh doanh của Tập đoàn đã lỗ trong mảng dịch vụ khách hàng điện năng do giá điện không được điều chỉnh kịp thời, và tình trạng lỗ tiếp tục kéo qua các năm tiếp theo vì những lý do khách quan như: Covid-19, kiềm chế lạm phát và trợ giá theo cơ chế giá FIT cho các dự án điện tái tạo với giá mua điện cao hơn giá bán điện.

Trao đổi với phóng viên Báo CCB Việt Nam, chuyên gia Nguyễn Minh Duệ - Chủ tịch Hội đồng Khoa học của Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, việc xử lý khoản lỗ của EVN đưa vào giá điện cần xem xét cẩn trọng. Bởi điện không chỉ là hàng hóa đơn thuần, mà là huyết mạch của nền kinh tế. Một điều chỉnh nhỏ về giá cũng có thể lan tỏa tới toàn bộ đời sống và sản xuất. Việc đưa khoản lỗ phép tính gần 44.800 tỷ đồng và được chia ra trong thời gian ngắn, có thể tác động lớn đến đời sống, hoạt động sản xuất của doanh nghiệp, đồng thời đây còn là vấn đề ảnh hưởng đến niềm tin của người dân.