Trung đoàn 121: Gìn giữ ký ức chiến trường cho mai sau

Những ký ức không thể lãng quên

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng trong tâm trí những người lính từng chiến đấu trên mặt trận Hoàng Liên Sơn, ký ức về những năm tháng gian khổ, ác liệt vẫn còn nguyên vẹn. Đó là những trận đánh giữa núi rừng biên giới, những ngày đêm bám chốt, giữ trận địa, những cuộc hành quân trong mưa rét và cả những lần chia tay đồng đội không hẹn ngày trở lại. Thời gian có thể làm phai mờ nhiều dấu tích của chiến tranh, nhưng không thể xóa nhòa tình đồng chí, đồng đội và những ký ức đã trở thành một phần máu thịt của người lính.

Đối với cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 121 - Sư đoàn 345, những năm tháng chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc không chỉ là một chặng đường lịch sử đặc biệt mà còn là dấu mốc sâu sắc trong cuộc đời mỗi người. Nơi ấy, nhiều người đã gửi lại tuổi thanh xuân, có người mãi mãi nằm xuống, có người trở về mang trên mình thương tích, nhưng tất cả đều chung một niềm tự hào vì đã góp phần bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.

Từ những ký ức ấy, ý tưởng biên soạn cuốn sách “Ký ức chiến trường Trung đoàn 121 - Sư đoàn 345” được hình thành, với mong muốn tập hợp những câu chuyện, tư liệu, hình ảnh và hồi ức của các nhân chứng lịch sử thành một công trình có giá trị lâu dài. Từ ý nghĩa tốt đẹp đó, trong 2 ngày 6 và 7/11/2026, Ban Liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 121 - Mặt trận Hoàng Liên Sơn và Ban Biên tập cuốn sách đã tổ chức hội thảo góp ý, hoàn thiện bản thảo. Đây là bước quan trọng nhằm rà soát, bổ sung và nâng cao chất lượng nội dung trước khi hoàn thiện cuốn sách.

Tham dự buổi tọa đàm có sự hiện diện của các đồng chí: Trần Đức Minh - Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Đầu tư Kinh Đô; Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ - Tổng Biên tập Báo Cựu Chiến binh Việt Nam; Thượng tá Phạm Tiến - Trưởng Ban Liên lạc CCB Trung đoàn 121 - Mặt trận Hoàng Liên Sơn; Trưởng Ban Biên tập; Thượng tá Nguyễn Xuân Quỳnh – Bí Thư Đảng ủy, Chính ủy Trung đoàn 121 Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Lào Cai, Lê Văn Hùng - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Đầu tư Kinh Đô, Nhà báo Vũ Hòa – Thường trực Ban Biên tập; cùng các cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 121 - Sư đoàn 345 mặt trận Hoàng Liên Sơn như Nông Hải Dự, Phạm Đình Biên, Kim Ngọc Sự, Trần Ngân, Đinh Công Bao, Nguyễn Sỹ Minh, An Ninh...

Điều đáng trân trọng là những người tham gia xây dựng cuốn sách phần lớn đều có sự gắn bó sâu sắc với lịch sử Trung đoàn. Họ không chỉ đóng góp những trang viết mà còn mang đến những ký ức, trải nghiệm và tình cảm được gìn giữ qua nhiều thập kỷ. Mỗi câu chuyện được kể lại, mỗi bức ảnh được tìm thấy, mỗi tên người, địa danh hay sự kiện được xác minh đều góp phần khôi phục một phần lịch sử chiến đấu của đơn vị.

Viết lịch sử bằng ký ức và trách nhiệm

Khác với những tư liệu lịch sử quân sự chủ yếu phản ánh diễn biến chiến dịch, trận đánh và kết quả chiến đấu, cuốn sách “Ký ức chiến trường Trung đoàn 121 - Sư đoàn 345” hướng đến việc tái hiện lịch sử qua góc nhìn của những người trực tiếp tham gia. Ở đó, lịch sử không chỉ được thể hiện bằng những con số, mốc thời gian hay sơ đồ trận địa, mà còn hiện lên qua số phận con người, qua những câu chuyện giản dị nhưng chứa đựng chiều sâu của chiến tranh. Đó có thể là hình ảnh người chiến sĩ kiên cường giữ chốt giữa mưa bom, bão đạn; người lính thông tin tìm mọi cách giữ mạch liên lạc; người quân y giành giật sự sống cho đồng đội; hay những người lính trẻ vượt qua nỗi sợ hãi để hoàn thành nhiệm vụ.

Bên cạnh những chiến công, cuốn sách còn có ý nghĩa khi dành sự quan tâm đến những hy sinh, mất mát và cả cuộc sống của người lính sau chiến tranh. Bởi lịch sử một đơn vị không chỉ được làm nên bởi những trận đánh, mà còn được viết bằng cuộc đời, số phận và sự cống hiến thầm lặng của biết bao cán bộ, chiến sĩ.

Tuy nhiên, biên soạn một cuốn sách dựa trên hồi ức chiến trường cũng đặt ra yêu cầu đặc biệt về tính chính xác và khách quan. Sau nhiều thập kỷ, ký ức của mỗi nhân chứng có thể khác nhau về thời gian, địa điểm, diễn biến hoặc tên gọi của các đơn vị. Vì vậy, việc đối chiếu hồi ức với tài liệu lịch sử, hồ sơ đơn vị và lời kể của những người cùng tham gia là công việc không thể xem nhẹ.

Theo định hướng của Ban Tổ chức hội thảo, các ý kiến đóng góp cần tập trung làm rõ tính chính xác của sự kiện, mốc thời gian, địa danh, đơn vị và nhân vật lịch sử; bổ sung tư liệu, hồi ức, câu chuyện chiến đấu; làm rõ những chiến công, sự hy sinh và đóng góp của các tập thể, cá nhân qua từng thời kỳ. Đồng thời, các đại biểu sẽ góp ý về bố cục, nội dung, văn phong, hình ảnh và những vấn đề liên quan đến chất lượng bản thảo.

Những yêu cầu này cho thấy việc hoàn thiện cuốn sách không đơn thuần là công việc biên tập câu chữ, mà còn là quá trình kiểm chứng lịch sử với tinh thần nghiêm túc, khoa học và trách nhiệm. Một chi tiết nhỏ chưa chính xác có thể ảnh hưởng đến sự thật của một sự kiện. Một tên người bị bỏ sót có thể khiến sự đóng góp của một đồng đội chưa được ghi nhận đầy đủ. Vì thế, sự cẩn trọng trong từng trang viết cũng chính là biểu hiện của lòng biết ơn đối với những người đã chiến đấu, hy sinh.

Không để lịch sử bị lãng quên

Một trong những giá trị sâu sắc nhất của cuốn sách là góp phần lưu giữ những tư liệu đang đứng trước nguy cơ mai một theo thời gian. Những người trực tiếp trải qua chiến tranh ngày càng cao tuổi. Nhiều nhân chứng lịch sử đã qua đời, mang theo những câu chuyện chưa kịp kể. Những cuốn nhật ký cũ, bức thư chiến trường, tấm ảnh đã ố màu hay những trang ghi chép cá nhân vì thế càng trở nên quý giá. Nếu không được tập hợp, xác minh và lưu giữ kịp thời, nhiều thông tin có thể vĩnh viễn mất đi. Bởi vậy, việc biên soạn cuốn sách không chỉ là mong muốn của những người lính Trung đoàn 121 mà còn mang ý nghĩa bảo tồn tư liệu lịch sử, góp phần bổ sung những góc nhìn chân thực về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc.

Đặc biệt, những hồi ức về mặt trận Hoàng Liên Sơn có giá trị trong việc giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn sự khốc liệt của chiến tranh, những hy sinh của cha anh và cái giá của hòa bình hôm nay. Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, khi khoảng cách giữa các thế hệ ngày càng lớn, những trang sách viết bằng ký ức người lính có thể trở thành nhịp cầu kết nối quá khứ với hiện tại. Qua đó, thế hệ hôm nay không chỉ biết đến lịch sử bằng những sự kiện đã được ghi chép, mà còn có cơ hội cảm nhận lịch sử qua những câu chuyện đời thường, những tình cảm chân thành và sự hy sinh của những con người cụ thể. Đó cũng là cách giáo dục truyền thống có sức thuyết phục: Không tô vẽ chiến tranh, không né tránh mất mát, mà phản ánh trung thực những gì người lính đã trải qua, để từ đó làm nổi bật phẩm chất cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ.

Trách nhiệm với đồng đội, với lịch sử

Theo đồng chí Phạm Tiến - Trưởng Ban Liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 121 - Mặt trận Hoàng Liên Sơn, Trưởng Ban Biên tập cuốn sách, sẽ tiếp tục chủ trì phiên thảo luận, tiếp thu và tổng hợp ý kiến đóng góp. Việc tổ chức tiếp nhận ý kiến, tư liệu một cách đầy đủ, có hệ thống thể hiện sự coi trọng trách nhiệm của từng người tham gia xây dựng công trình.

Tuy nhiên, để cuốn sách thực sự có giá trị bền vững, công việc sau hội thảo vẫn còn nhiều yêu cầu đặt ra. Trước hết, Ban Biên tập cần tiếp tục rà soát, đối chiếu các sự kiện lịch sử, đặc biệt là những nội dung liên quan đến diễn biến chiến đấu, tổ chức lực lượng, địa danh, thời gian và nhân vật. Những thông tin chưa đủ căn cứ cần được xác minh, tránh để hồi ức cá nhân vô tình trở thành những nhận định lịch sử thiếu chính xác. Cùng với đó là việc lựa chọn, sắp xếp các bài viết theo một bố cục khoa học, bảo đảm tính liên kết giữa lịch sử đơn vị, ký ức chiến trường, chân dung người lính và truyền thống Trung đoàn trong thời kỳ mới.

Đối với những bài viết của cựu chiến binh, cần tôn trọng giọng kể, cảm xúc và dấu ấn riêng của từng tác giả, đồng thời biên tập thống nhất để tránh trùng lặp, bảo đảm sự mạch lạc của toàn bộ cuốn sách. Đặc biệt, cần quan tâm xác minh thông tin về các liệt sĩ, thương binh, những cán bộ, chiến sĩ có nhiều đóng góp nhưng chưa được nhắc đến đầy đủ. Việc ghi nhận công lao của mỗi người phải dựa trên tư liệu xác thực, công bằng và khách quan. Một cuốn sách viết về chiến tranh sẽ chỉ thực sự có sức sống lâu dài khi kết hợp được hai yếu tố: sự chính xác của lịch sử và chiều sâu nhân văn của ký ức.

Đồng quan điểm với đồng chí Phạm Tiến, phát biểu tại hội thảo góp ý, hoàn thiện bản thảo cuốn sách “Ký ức chiến trường Trung đoàn 121 - Sư đoàn 345”, Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ, Tổng Biên tập Báo Cựu Chiến binh Việt Nam, đánh giá cao những chiến công, sự hy sinh và những đóng góp to lớn của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 121 trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc.

Đồng chí nhấn mạnh, những năm tháng chiến đấu gian khổ, ác liệt trên mặt trận Hoàng Liên Sơn không chỉ ghi dấu tinh thần chiến đấu kiên cường, lòng dũng cảm và ý chí quyết tâm bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc, mà còn làm sáng ngời phẩm chất cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ. Việc tập hợp, biên soạn và xuất bản cuốn sách có ý nghĩa thiết thực trong việc lưu giữ những tư liệu lịch sử, những câu chuyện chân thực về chiến trường, về tình đồng chí, đồng đội và sự hy sinh thầm lặng của những người lính. Đây không chỉ là sự tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 121, mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc cho thế hệ trẻ.

Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ cũng đề cao yêu cầu bảo đảm tính chính xác, khách quan của các sự kiện, nhân vật và tư liệu lịch sử; đồng thời coi trọng việc gìn giữ cảm xúc chân thực, tiếng nói riêng của những người lính trực tiếp trải qua chiến tranh, để cuốn sách thực sự trở thành một công trình có giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc.

Trao truyền ngọn lửa truyền thống

Không chỉ hướng đến việc hoàn thiện một bản thảo, hội thảo còn là dịp để những người lính năm xưa gặp lại nhau, cùng ôn lại kỷ niệm và tiếp nối tình đồng chí, đồng đội. Theo chương trình, sau các phiên làm việc, Ban Tổ chức dự kiến tổ chức giao lưu, gặp mặt, tạo điều kiện để các đại biểu chia sẻ những câu chuyện và thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết, gắn bó. Những cuộc gặp như thế có ý nghĩa đặc biệt đối với người lính đã đi qua chiến tranh. Bởi phía sau mỗi cái bắt tay, mỗi lời hỏi thăm có thể là cả một miền ký ức về những ngày cùng chiến đấu, cùng chia sẻ gian khổ và cùng vượt qua ranh giới giữa sự sống với cái chết.

Nhiều năm sau chiến tranh, những người lính Trung đoàn 121 có thể đã trở về với những hoàn cảnh, công việc và cuộc sống khác nhau. Nhưng ký ức chiến trường và tình đồng đội vẫn là sợi dây gắn kết bền chặt. Chính tình cảm ấy đã trở thành động lực để họ tiếp tục tìm kiếm tư liệu, ghi chép hồi ức, kết nối đồng đội và chung tay xây dựng cuốn sách. Điều đáng quý là những người lính năm xưa không chỉ muốn kể lại chiến công của thế hệ mình, mà còn mong muốn để lại cho con cháu những bài học về lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó và trách nhiệm đối với Tổ quốc.

Cuốn sách, khi được hoàn thiện, vì thế không chỉ dành cho những người từng khoác áo lính Trung đoàn 121. Đó còn có thể là tài liệu có ý nghĩa đối với gia đình các cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ, những người nghiên cứu lịch sử và thế hệ trẻ hôm nay. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng lịch sử không được phép lãng quên. Những người lính có thể già đi theo năm tháng, song phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, những chiến công và sự hy sinh của họ cần tiếp tục được ghi nhớ, trân trọng. “Ký ức chiến trường Trung đoàn 121 - Sư đoàn 345” vì thế không đơn thuần là một cuốn sách về quá khứ. Đó còn là lời tri ân đối với đồng đội, là sự tiếp nối trách nhiệm giữa các thế hệ và là một cách để những năm tháng hào hùng, bi tráng trên mặt trận Hoàng Liên Sơn sống mãi trong ký ức dân tộc.

Phát biểu tại hội thảo, Thượng tá Nguyễn Xuân Quỳnh – Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Trung đoàn 121, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai, bày tỏ sự xúc động và lòng biết ơn sâu sắc đối với những chiến công, sự hy sinh to lớn của các thế hệ cha anh, những cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 121 đã không tiếc máu xương, anh dũng chiến đấu bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc trên mặt trận Hoàng Liên Sơn.

Đồng chí đánh giá cao tâm huyết, trách nhiệm của Ban Liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 121 và Ban Biên tập trong việc sưu tầm tư liệu, ghi chép hồi ức, biên soạn cuốn sách “Ký ức chiến trường Trung đoàn 121 - Sư đoàn 345”. Đây là công trình có ý nghĩa lịch sử và nhân văn sâu sắc, góp phần lưu giữ những chiến công, những tấm gương chiến đấu dũng cảm, sự hy sinh của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn, đồng thời trở thành tài liệu quý phục vụ công tác giáo dục truyền thống cho cán bộ, chiến sĩ hôm nay và mai sau.